yenilgiyi baştan kabullenmek - neden kaybederiz - başarının yolları neler - güçlü olmak nasıl olur
Melih ARAT
Bazı insanlar, dünyaya iki sıfır yenik geliyor. Bazı milletlerse on sıfır yenik başlıyor. Her insanın dünyayı değiştirme potansiyeli olduğu halde, birçok insan sıradan bir meslek erbabı olabileceğine bile inanmıyor.
Dünyanın değişik ülkelerine yaptığım seyahatlerde değişik gözlemlerim var. New York’ta dükkan sahibi olan bir Çinliye, dünyanın her yerinde Çin malları gördüğümü söylüyorum. Çinli mağrur bir şekilde, “Dünyanın yeni lideri biziz.” diyor. Moskova’da dünya ticaretinden, siyasetinden söz ederken Ruslar kendi ülkelerinden söz ettiklerinde seslerinde bir yenilmişlik tonunu yakalıyorum. Hollandalılar, Fransızlar, İngilizler, Almanlarla konuştuğumda birçoğu kendi ülkeleriyle ilgili daha büyük bir özgüvene sahipler. Aynı şekilde Amerikalılar da öyle. Amerikalılar için bir parça fazlası da söz konusu. Özellikle iyi eğitim görmekte olan Amerikan çocuklarında dünyayı biz kurtaracağız edası var.
Bununla birlikte eski Doğu Bloku ülkeleri, bazı Asya ülkelerinin vatandaşlarının birçoğunun süngüsü düşük. Çağın lideri olmayı bırakın, çağı yakalayabileceklerine bile inanmıyorlar. Motivasyonun en önemli kurallarından biridir. Eğer bir şeyin olacağına inanmazsanız onun için çaba göstermezsiniz. Bir üniversite hocası, elinde tuttuğu 500 sayfalık kitabı gösterir ve sınıfa der ki: “Bu kitabı yarın saat 09.00′daki derse kadar ezberleyip gelene 1 milyon dolar vereceğim.” Ertesi sabah, kitabı ezberleyen var mı diye sorar. Sınıf ikiye bölünmüştür. Bir kısmı der ki: “Ezberlemedik. Çünkü bizim onu ezberleyecek becerimiz yok.” Diğer kısmı der ki, “Biz ezberlemedik, ezberleyebilirdik; ama sizin parayı vereceğinize inanmadık.” İnsanlar, kendilerine inanmazlarsa harekete geçmiyorlar; gelecekte bir şeyin olabileceğine inanmıyorlarsa yine harekete geçmiyorlar. Bir milletin insanları da eğer dünya lideri olabileceklerine inanmıyorlarsa, yine harekete geçmiyorlar. Kendilerine güvenleri yoksa hiç harekete geçmiyorlar. Öyleyse bu insanlar, yaşama üç-sıfır yenik başlıyorlar. Eğitimli birçok Amerikalının Amerika’ya ilişkin ve kendilerine ilişkin özgüveni çok yüksek; dolayısıyla liderliğe hem kendileri için hem de ülkeleri için talip olup gereğini yerine getiriyorlar. Amerikalıların özgüvenini yükselten şeylerden biri de Amerikan filmleri. Daha önceki yazılarımda belirttiğim gibi, filmlerde dünyayı uzaylılardan, küresel felaketlerden hep Amerikalılar kurtarıyor. Amerikan filmi, kimin akıllı olduğunu, kimin yapabileceğini hem kendi toplumuna hem de dünyaya öğretiyor; tüm izleyenleri psikolojik olarak koşullandırıyor.
Bu satırları Sri Lanka’dan yazıyorum. Sri Lanka, Hindistan’ın güneyinde yaklaşık 20 milyon kişinin yaşadığı bir ada. 20. yüzyılın ortalarında İngilizlerin yönetiminden çıkarak bağımsızlaşan ülke, dünyanın belki de en güzel Botanik Parkı’na sahip. Avrupa’da ve Amerika’da gördüğüm botanik parklarının içindeki en güzel park Sri Lanka’daki Botanik Parkı. Sri Lankalılar bu parkı elbette beğeniyorlar; ama birçoğu belki de dünyanın en güzel Botanik Parkı’na sahip olduklarının farkında değil. Neredeyse hiçbir Sri Lankalı hemen bir gün dünyanın lider ulusu olabileceklerini düşünmüyor. Aynı şekilde diğer uluslar da böyle düşünmüyor. Buna da kendi gerçekleştiren kehanet diyorum.
Türkiye’nin en büyük şansı, Osmanlı’nın torunu olarak Avrupa Birliği’ne girmekten öte bir gün Avrupa’nın ya da dünyanın lideri olabileceği fikrine inanmamız. Başlangıçta babası olmayan bir Mustafa, bütün şartlar uygunsuz olduğu halde, kendine, zekâsına ve sağduyusuna olan inancıyla Mustafa olmaktan çıkıyor ve Mustafa Kemal Atatürk oluyor ve Avrupa devletlerini yenmekle kalmıyor, çağdaş Türkiye’yi kuruyor. O zaman marifet, düşünsel kaybetmişlikten uzak olmak, düşünsel olarak lider olmak.