Senai Demirci İle Söyleşi
Son güncelleme:
-
senai demirci kendini anlatıyor - ilahi aşk - beşeri aşk - röportaj örnekleri - senai demirci ile röportaj
Senai Demirci İle Söyleşi
Alâ Dergisi[HR][/HR]
-Senai Bey sizin asıl mesleğiniz hekimlik, hekim olmaya nasıl karar verdiniz?
Doğrusu, tam olarak ben karar vermiş değilim. Doğduğum gün verilmiş karar. O sıralar 18'inde bir genç kız olan annem, beni doğururken neredeyse ölecekmiş. Hastaneye bin bir zahmetle ve kıl payı ulaştırmışlar. Şimdi ikisi de rahmetli iki büyükannem de ilk torunları olan ben doğar doğmaz, "doktor olacak oğlumuz" diye karar vermişler. Hep bu telkinle büyüdüm. Bununla beraber, hepten görücü usulüyle evlenmiş değilim mesleğimle... Şimdi de oku deseler, tıp fakültesinin birinci sınıfından başlar, bıkmadan okurum. Bir itiraf: Az önce "tıp fakültesi" derken bile yüreğim heyecanla titredi.
-Diğer yandan yazarlık, sunuculuk gibi pek çok alanda yer aldığınızı görüyoruz, çok yönlü bir insansınız. Senai Demirci'den bahsederken hangi vasfınızı öne çıkarmalı?
Doğrusu, yazar olarak bilinmeyi önceliyorum. Yazarlık uğraştığım her işin (hekimlik, sunuculuk vs.) mayası. Yazmak için düşünmek gerekiyor. Düşünmek için okumak ve derin yaşamak gerekiyor. Yazar olmayı, bir bakıma, tersten yaşamak olarak algılıyorum. Herkesin öncelediğini sonraya atmak, herkesin sona bıraktığını öncelemek. Bu tür bir ters yüz yaşamak, sancılı ama hoş bir zevk veriyor. Böyle olunca dünyayı daha vazgeçilebilir görüyorum. Daha bir "ahiretli yaşamak" gibi geliyor bana böylesi.
Yazar olmak için muhakkak geniş bir bilgi birikimine sahip olmak gerekiyor. Bu entellektüel kimliğinizin oluşmasında nasıl bir süreçten geçtiniz. (etkilendiğiniz, örnek aldığınız şahsiyetler, yazarlar, âlimler, düşünürler vs.)
Bu liste o kadar uzun ve asil ki... Beni yazarlığa (ve dolayısıyla düşünmeye) hazırlayan ilk isim Said Nursî'dir. İlkokuldan beri okumayı çok sevdim. Ama kitap yoktu. Bir kere nasıl olduysa, Denizler Altında Yirmi Bin Fersah kitabı elime geçti. Okudum, okudum, okudum. Köydeydim. Çok pastoral bir hayat yaşadığımı çok sonralara fark edecektim. Çocukluğumun her şeyi orijinalmiş meğer. O kitapla yazının büyülü bir dokunuş olduğunu fark ettim diyebilirim. Sonra rahmetli Kemalettin Tuğcu'nun eserlerinde kendimi buldum. Her gece gözyaşlarıyla okur, biter bitmez, gecenin 12'si de olsa, 70'li yıllarda kasabaların merkezinde duran ve hep açık olan kitapçıdan yenisini aldığımda bayram ederdim. Milli Eğitim'in elime tutuşturduğu kitapların zevksiz ve yalın kat oluşuna şaşardım. Ta ki, lise yıllarında diğer bütün kitaplardan farklı ebatta ve derinlikte olan o tercüme Fizik kitabı ile tanışıncaya kadar. Sadece ders anlatmıyordu kitap; her fiziksel ilkenin ardındaki insanî öyküyü anlatıyordu. Tam bu sıralarda tanıştım Said Nursî'nin sözleriyle. Kitapların kırmızı renkte oluşu, diğer "dinî" kitaplardan ayrı bir söylemi olduğunu haber veriyordu. Okudukça, insanı hazır şablonlarla değil de, insanî olan duygularıyla kucaklayan bir üslubu tanıdım. Okudukça, gerçeğin kendi doğamızın yatağında akan tatlı bir nehir olduğunu fark ettim. Üniversite yıllarında tanıştığım çok özel insanlar, Said Nursî'nin eseri Risale-i Nur etrafında oluşan "şablonlu" "kalıplı" yaklaşıma kapılmaktan alıkoydu beni. Risale okumanın her şeyi okumak demek olduğunu, herkesi okumayı borçlanmak demek olduğunu kavradım.
-Tasavvuf üzerine yazılar da kaleme alıyorsunuz. Bu yönünüz nereden geliyor?
Tuhaf bir cevap vereyim: Hiç tasavvuf yazısı kaleme almadım. Hiçbir yazımda da "sufiler böyle düşünür", "tasavvuf'a göre" gibi ifadeler kullanmadım. Kullanmam. Niye? İslam'ın inceliklerinin "tasavvuf" diye ayrı bir sepete konulmasından rahatsızlık duyuyorum. Her mümine farz olan zarafet ve nezaketin "sufi" diye adlandırılan bir grubunu hobisi olarak görülmesine/gösterilmesine şiddetle karşı çıkıyorum. Tasavvuf karşıtı değilim; aksine tasavvufa sahip çıkıyorum. Tasavvuf, "kötülüğü isteyen" emmâre nefsi, "Allah'tan razı ve Allah'ın razı olduğu" mutmain nefis eylemek ise, herkese farzdır. Kimse Allah'tan razı olan bir şahsiyet sahibi olmayı, içimizden birilerinin uzmanlık alanı yahut hobisi olarak görme lüksüne sahip değildir. Tasavvuf başlığı altında olup biten tüm güzellikler, sufilerin özne gösterildiği tüm duyarlılıklar "ana-akım İslam"dır. Mutasavvıflar "mümin olduğu" için mutasavvıftır. İmana ve İslam'a ait bir şey, başka bir aktöre mal edilemez. Kaldı ki bu konuda üstadım Said Nursî, bu ayırımı ciddiye almayan, akışkan bir söylem ortaya koyar; hakikati kompartmanlara ayırmaz. Sonuç olarak, nereden baktığınıza bağlı olarak, yazdığım yazıların ya hepsi tasavvuf yazısıdır ya da hiçbiri.
-Bir dönem TRT'de "Ramazan Sevinci" programını yapıyordunuz. Gelen tepkiler nasıldı?
Tepkileri olumlu oldu, çoğunlukla. Biraz da şaşkınlık oldu elbette. Yıl 2004'tü TRT'nin o zaman ki Genel Müdür Şenol Demiröz'ün ifadesiyle "devlet televizyonu" olmaktan "millet televizyonu" olmaya dönüşünün ilk göstergesiydi. Şunu sordu insanlar; "madem böyle bir program yapıyordunuz, daha önce neredeydiniz?" Olumsuz tepkileri de beklendiği gibi o zamanki bazı CHP'lilerden aldık. En önemli tepkileri "Neden Ankara ezanı okutmuyorsunuz?" şeklindeydi. Program İstanbul'da yapıldığı için iftar programını İstanbul ezanına göre ayarlıyorduk. Neyse, kırmadık onları, bir de Ankara ezanı okuttuk. Böylece ezana herkesin sahip çıktığı bir Ramazan yaşadık.
-O dönemde bir cemaat ile bağlantılı olarak bu programı yaptığınıza dair eleştiriler yöneltilmişti size hatırladığımız kadarıyla. Bu iddiaları nasıl değerlendiriyorsunuz?
İnsanlar şablonlu düşünmeye alışmışlar. Böylesi daha kolaylarına geliyor olmalı. TRT'nin bu işi yapıyor olmasını ancak dışarıdan birilerinin yapıyor olmasıyla açıklamak zorunda kaldılar. Sahiden de TRT standartlarının dışındaydı. TRT'nin dinî program anlayışında önemli bir kırılma oldu. Benden başka tüm ekip TRT çalışanıydı. Mesela yapımcımız Adem Özkan, yıllarca TRT'deydi ama yetkilendirilmemişti. Yönetmenlerimiz M. Nuri Işık ve Bilal Gökçınar tüm estetik ve görsel yeteneklerini ortaya koydular. TRT, hiçbir dönemde olmadığı kadar reyting aldı. Üstelik program çok da ucuza mal oldu. (Garip olanı, şu anda bu arkadaşlarımızın anlaşılmaz nedenlerle yetkisizleştirilmesidir!) Bir süre bu ekiple haftalık bir program yaptık; ama ne garip ki Danıştay Saldırısının ertesi günü, Şenol Demiröz'ün bir şekilde emekliye sevk edilmesiyle iradesiz kalan ve pasifize edilen TRT yönetimi, ilk iş olarak programımıza son verdi. Bir de şu var: Galiba bilinçaltında saklı bir kabullenme var. "Bunu yapsa yapsa şunlar yapar." Öyle ki yıllar sonra bile kimileri biz sizi STV'de izlemiştik diyebiliyor. Oysa STV'de hiç program yapmadım. Ben TRT'de program yaptım, onlar beni TRT'de seyrettiler ama bilinçlerinin altındaki ses "sen onu STV'de gördün" diye fısıldıyor olmalı. Hayırlısı.
Sizce "cemaat ve birlik olmak" nedir? Günümüz toplumu için ne gibi faydaları vardır?
Cemaat olmak, Aşk'la Adanmışlıkla ve Aidiyetle (3A) bir arada bulunmak demektir. Cemaat, herhangi bir mekanik bağ olmaksızın, bir menfaat beklentisi olmaksızın bir araya gelişi ifade eder. Bu, kalıpların değil, kalplerin bir-arada'lığıdır; "cemiyet"ten ayrılır bu yüzden. Kanaatim ve yarım yüzyıla varan ömrümün şahitliği şudur ki, yeryüzünde insan yetiştiren tek kurum cemaatlerdir. Cemaatli olmanın gönüllülüğü üzerinden yürür ve büyür güzellikler. Her birimizin yetişmesinde en az bir cemaat mensubunun gayreti ve iyiliği vardır. Hiçbirimizin hiçbir cemaati, emeğinin hakkını vermeden, insafı kuşanmadan eleştirme hakkı yoktur. Sorun bence "cemaatli" olmakta değil, "cemaatçi" olmaktadır. Cemaatçi olmak ise, bireysel bir savrulmadır; cemaat olmanın kusuru değil.
-Televizyonda tekrar program yapmayı düşünür müsünüz peki? Düşünürseniz hangi konularda yapmayı düşünürsünüz?
Televizyon programcılığını bir kariyer olarak görmedim, görmüyorum. Sırası gelirse, yerinde bulunursa, televizyon programı yaparım. Reytingin esas alındığı, reytingin de şok üzerinden sağlandığı bir ortamda, TV'de hakkanî ve Rabbanî bir dilin muhafaza edilmesi zor hatta imkânsızdır. Bu yüzden kimi dinî anlatımların "arabeskleşmesi" ve "magazinleşmesi" kaçınılmaz olmuştur. Yapımcı ve reyting zorlamasıyla, hakikatin dili bozulmaya yüz tutmuştur. Yapmak istediğim programlar, göründüğüm programlar değil, daha ziyade, görüntüsünü belirlediğim programlar olmalı . Daha çok klip tadında ve belgesel derinliğinde kalıcı ve akıcı yapımlar yapmak isterim. Bu biraz da TV dilini dönüştürür ümidindeyim.
-Tasavvuf konusuna değinmişken, sizce ilahi aşk nedir? Bu manevi ruh haline sahip olmak için ne gibi bir yol izliyorsunuz veya ne gibi bir yol izlemeliyiz?
İlahi aşk, insanın hiç yoktan yaratıldığını fark etmesiyle başlar. Hiç hak etmediği halde var edilen, hiç hakkı olmadığı halde hayat sahibi kılınan, bir de bunun üstüne hiç alacaklı olmadığı halde düşünen ve konuşan bir insan olarak yaratılanın aşktan başka seçeneği mi var ki! Üstelik bu aşk biricik seçenekse, tüm güzellik seçeneklerini içinde barındırmaz mı? Bence, insanın Söz'e muhatap edildiğini fark etmesi, kendisinin ‘sözden anlar' diye Rabbi tarafından seçildiğini bilmesi ilahi aşkın ateşini yeterince alazlar. Kendimi bir âşık olarak tanımlayamasam da-içimi Allah bilir-, bir takım yan yollarda yürümeye gerek kalmadan, egzotik usullerle oyalanmadan, doğruca secdeye gitmek aşkın en geniş ve en yakın ve en doğrudan ve en kolay yoludur. Aşkı "alın yazımız" olarak secdede buluruz zaten. Başka bir yerde aşk aramak beyhude. Beni hep şu düşünce heyecanlandırır: Allah bizi namaza kabul ediyor ya! ‘Yıkıl karşımdan, o gövdeden kıyam olmaz!' demiyor ya, bu yeter. ‘Sus bakayım; senin dilin, senin nefesin, senin sesin benim sözlerimi taşıyamaz' demiyor ya, bu yeter. ‘Kaldır başını yerden, o kafadan bir secde etmez' demiyor ya; bu yeter. Kabul edilmişlik ve bu kabul edilmişliği bilmek çok güzel bir duygu.
-Peki karşı cinse duyulan aşk ile bu ilahi aşk arasındaki denge nasıl olmalı?
Doğrusu, ‘ilahî aşk'/'beşerî aşk' ayırımını pek benimsemiyorum. Beşerî aşkların hepsi de ilahî aşk dâhilindedir. Bir diğer ifadeyle, Leylâ ile Mevlâ rakip değildir; Leylâ'yı karşıma seveyim diye Mevlâ koydu. Öyleyse, "ya Leylâ ya Mevlâ" seçimi doğru değil. Kur'ân "hem Leylâ hem Mevlâ" diye daha güzel ve daha geniş bir yola çağırır bizi. Leylâ'sız Mevlâ sevilmez; Leylâ'nın güzelliği Mevlâ'nın güzelliğinin yansımasıdır. Mevlâ'sız Leylâ sevilmez; Leylâ'nın güzelliğinin Mevlâ'dan geldiğini görmeyen Leylâ'sını kaybeder, sonunda kaybedileceği ve hiç olacağı sanılan Leylâ hiçbir zaman var olmaz.
-Senai Bey biliyorsunuz dünyada her yıl 14 Şubat tarihi Sevgililer Günü olarak kutlanıyor. Bu konudaki fikirlerinizi merak ediyoruz.
Meşhur hikâyedir: Nil Nehri'nde yaşayan bir sırtlan ve bir timsah bir gün karşılıklı "oturup" dertleşirler. Nil'in bir kıyısının fakir bir kıyısının zengin olduğu söylenir. Önce timsah başlar. "Kardeş," der, "nehrin karşı kıyısında fakir fukaraları görüyorum, yetim öksüz çocukları seyrediyorum, aç ve muhtaçları görüyorum, üzüntümden ağlamaya başlıyorum. Beni gören herkes ‘n'olacak işte, timsah gözyaşları!' diyor, bana inanmıyor. Ve bu beni daha çok ağlatıyor ama iyice alay konusu oluyorum. Sırtlan ise, "Seninki de dert mi kardeş," diye sözü devralır, "ben de diğer yakada hali vakti yerinde insanlar, neşeli çocuklar görüyorum. Ve mutluluğumdan gülümsüyorum. Fakat her defasında ‘sırtlan sırıtışı' işte demesinler mi? Birden bütün huzurum kaçıyor."
Bilmem ne demek istediğimi anlatabildim mi? Sevgililer Günü, zaten sevgili olan o günü, o gün içindeki her sevgi ifadesini sahteleştiriyor olmasın sakın!
Sevginin ve sevgili olmanın öne çıktığı bir gün için olumsuz düşünme hakkım yok. Güzelliğin artışına katkısı olan her çabayı alkışlamalıyız. Lâkin bu günün de kalbin uzağında bir yerde bir tüketim ateşine dönüştürülmesini arzu etmem.
Alâ Dergisi Söyleşisi-Şubat '13