Canlılarda Beslenme - Özet
Son güncelleme:
-
mantarlar - algler - canlılarda ortak yaşam - canlılarda asalak yaşam• ...Bir liken birlikteliği ototrof bir canlı olan yeşil su yosunu ve heterotrof bir canlı olan mantardan oluşmaktadır.Yeşil su yosunu (yeşil alg)
• fotosentez yaparak mantara besin ve oksijen sağlar.Mantar da su yosununa su,karbondioksit verir ve onu korur.Liken birliğini ayırdığımızda mantarın yaşamını devam ettirebilmesi için ortamda besin olması gereklidir.Eğer ortamda besin yoksa mantar ölür.Yeşil alg( su yosunu) için bu şart değildir.
• ...Bir arada yaşayan iki canlı türünden birisi diğeri üzerinden besleniyorsa bu canlıların birisindeki değişiklik diğerini etkilemektedir.Avcı sayısındaki artış av sayısını azaltır.Eğer av sayısı azalırsa bu avcı sayısında da azalmaya neden olur.
• ...Canlıların vücut büyüklüğü arttıkça vücut yüzeyi ve hacmi de birlikte artmaktadır.Hacimdeki artış daha fazla enerji kazanmasını sağlar.Yüzeydeki artış ise hacim miktarındaki artışa göre daha azdır.Böylece daha az ısı kaybedilir.Yani büyük vücutlu canlı küçük vücutlu canlıya göre daha fazla ısı üretir ama daha az ısı kaybeder.Bu durum canlıların kutup yaşamına uyum sağlaması içindir.
• ...Böcekçil bitkiler azotça fakir topraklarda yaşadıkları için azot ihtiyaçlarını böceklerini sindirerek karşılarlar.Bu bitkiler renk ve kokularıyla böcekleri çekerek üzerine konmalarını sağlarlar.Böcek bitkinin üzerine konduğu anda kapan şeklindeki yapraklar kapanır.Bu bir ırganım yani nasti hareketidir.Daha sonra böceğin üzerine enzim salgılanır ve böceğin vücudunda bulunan proteinler parçalanır.Böylece proteinler hücre zarından geçebilirler.Hücre içine alınan aminoasitler birleştirilerek bitki için gerekli olan proteinler sentezlenir.
• ...Büyüme hızı=Doğum oranı-Ölüm oranı
• Eğer bir populasyonda doğum oranı yüksekse populasyon hızla büyüyor demektir.Doğum oranı populasyonda bulunan canlıların yaşı ile orantılıdır. Üreme yaşındaki birey sayısı eğer yüksekse o populasyonun hızlı büyümesi beklenir.
• ...Çevre koşullarının değişmesi canlı sayısını da değiştirir.
• ...Tenyalarda sindirim sistemi gelişmemiştir.Çünkü tenya ince bağırsaklardan sindirilmiş besini difüzyonla alır.Deri hücreleriyle beslenen uyuz böceği ve kenede sindirim sistemi gelişmiştir.Çünkü kene kanda bulunan proteinleri ve kan hücrelerini sindirmek zorundadır.Aynı şekilde uyuz böceği de hücreleri sindirip gerekli olan maddeleri hücre içine almak zorundadır.
• ...Besin zinciri üretici,tüketici ve ayrıştırıcılardan oluşur.Besin zincirinin en alt basamağında üreticiler,daha sonra sırasıyla birincil,ikincil,üçüncül tüketiciler bulunur.Uzun yıllardır kullanılmış ilaç ilk olarak üreticilerin vücudunda depolanır.Besin zincirinden üst basamaklara doğru gidildikçe depolanan ilaç miktarı (zehir miktarı) artar.
• ...Populasyonların büyüme hızı belirli bir zaman aralığında birey sayısındaki artışa göre hesaplanır.Populasyonun büyüme hızıyla bireylerin vücut ağırlığı ve boy uzunluğunun bir ilgisi yoktur.
• ...Güneş enerjisi ototrof canlılar (algler,bitkiler) tarafından kullanılarak besine dönüştürülür.Bu besinler ilk olarak birincil tüketiciler(küf mantarı,otoburlar gibi) t6arafından kullanılır.Bitki virüsleri de doğrudan bitki üzerinden beslendikleri için bu enerjiden ilk olarak yararlanırlar.Kan parazitlerinin bu enerjiyi kullanabilmesi için önce besinin bir hayvana geçmesi gerekir.Yani besin zinciri düşünüldüğünde en uzun zaman kan parazitlerinin kullanabilmesi için gerekli zamandır.
• ...1950 yılında DDT’nin kullanılması ile tarım zararlıları yok edilmiştir.Böylece tarım ürünlerinden yüksek verim alınmıştır.20 yıl boyunca tarım ilacı kullanılmasıyla ortamdaki yararlı böcekler de yok olmuştur.Toprakta biriken DDT sulara karışmış ve sonuçta tatlı su balıklarının sayısı azalmıştır.Böceklerin yokolması kurbağa sayısını da azaltmıştır.Kurbağaların azalması sivrisinek sayısını artırmış ve sıtma hastalığı artmıştır.
• ...Bir ekosistemde zehirli maddelerin çevredeki oranı çok az bile olsa besin zincirini oluşturan canlıların dokularında birikerek maddenin canlı dokulardaki oranı yüksek değerlere çıkar.Bir besin zincirinde zehirli bir maddenin birikimi üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe artar.
• ...Likeni oluşturan alg ve mantar arasında karşılıklı fayda esasına dayanan bir ilişki vardır.Bu 2 canlı gelişimlerini eş zamanlı olarak devam ettirirler.Birinin gelişiminin artması diğerinin de artışına sebep olur.
• ... Aşırı avlanma durumunda geyik sayısı azalmış ve besin miktarı artmıştır.Av yasağı durumunda ise geyik sayısı hızla artar,besin miktarı azalır.
• ...Bir ekosistemde oksijen üreten canlılar fotosentetik canlılardır.Bu yüzden oksijen miktarının azalması fotosentetik canlıların sayısının azalmasına bağlıdır.
• ...Bir populasyonda yaşama alanı daralırsabirey sayısı da azalır.
• ...Populasyonları doğum ,ölüm,içe göç dışagöç,besin miktarı,salgın hastalıklar,savaşlar,doğal afetler,yaşama alanı,rekabet,artık miktarı etkiler.
• ...Bir populasyonda yaşayabilen maksimum birey sayısına taşıma kapasitesi denir.
• ...Doğum oranının artmasıbirey sayısının artmasına neden olur,besin miktarının azalması birey sayısının azalmasına neden olur.
• ...Bir enerji piramidinde yukarı doğru çıkıldıkça toplam birey sayısıve enerji miktarı azalır.Her seferinde ’luk enerji aktarılır.Canlılar arasında enerji akışı sadece besin yoluyla gerçekleşir.Her hangi bir basamaktaki canlı sayısıdeğişirse bu durum hem altındaki hemde üstündeki seviyedeki enerji miktarını etkiler.
• ...Çürükçül canlılarda sindirim enzimleri hücrelerin içinde üretilir ve dışarı salgılanarak hücre dışı sindirim gerçekleşir.Sindirilen besinler hücre içine alındıktan sonra solunumda ve diğer metabolik olaylarda kullanılır.Hücre içinde oluşan metabolik atıklar ise hücre dışına atılır.
• ...Bir ekosistemde besin miktarının artması ve rekabete giren canlı türlerinin azalması populasyonun taşıma kapasitesini artırır.Kullanılan besin çeşidinin azalması ise taşıma kapasitesini azaltır.
• ...Bir bölgede orman örtüsü tamamen yok olmuş ise;o bölgedeki birincil tüketici (otobur sayısı) da azalır.Buna bağlı olarak etoburların sayısı da azalır.Ağaçlar yok olduğu için fotosentezle üretilen oksijen miktarı da azalır.Topraktaki suyu ağaç kökleri tuttuğu için tutulan su miktarı azalır,birim alanda aşınan toprak miktarı artar.
• ...Ayrı ortamlarda ayrı zamanlardabenzer artış gösteren canlı grupları aynı ortama konulduklarında önce aynı hızda artış gösterirken daha sonra azalma olur.Bunun nedeni besin için rekabet etmeleridir.Diğer sebep ise artık maddeler(zehir) in etkisi olabilir.
• ...Bir gölde artık madde miktarı artarsa besin piramidindeki basamak sayısı azalır.
• ...Havadaki gaz halindeki azot baklagillerin köklerinde yaşayan rhizobium bakterileri tarafından amonyağa dönüştürülür.Daha sonra amonyak kemosentetik bakteriler tarafından nitrat ve nitrit tuzlarına dönüştürülür.Bu mineral tuzlar bitkiler tarafından topraktan alınıp canlıların yapısına katılmış olur.Canlıların ölümünden sonra saprofit bakteriler devreye girip cesetleri parçalayarak amonyak oluştururlar.En son aşamada ise denitrifikasyon bakterileri devreye girip azotun tekrar havaya dönmesini sağlar.
• ...Kapalı bir sistemde CO2ve serbest azot(N2) miktarının azalması için nitrifikasyon bakterilerininve fotosentez yapan ototrof yapan bir canlının bulunması gerekir.Baklagiller fotosentezle oksijen ( O2) üretirkenhavada CO2 miktarını azaltırlar.Köklerinde yaşayan bakteriler ortamdaki serbest azotu tutarlar.Nitrifikasyon bakterileri de amonyağın azotlu mineral tuzlara dönüşmesini sağlar.
• ...Proteinlerin amonyağa dönüşmesi bir kokuşma olayıdır ve bu olayı çürükçül canlılar gerçekleştirir.
• ...Ortak yaşam iki canlının karşılıklı yarar (mutualizm) zarar vermeden tek taraflı yarar (kommensalizm) ve zarar vererek tek taraflı yarar(parazitizm) şeklinde olabilir.
• ...Çürükçül canlılar organik moleküllerin inorganik moleküllere dönüşünü sağlayarak ekosistemin devamlılığını sağlarlar.
• ...Karınca türü ile yaprak biti arasında karşılıklı yarar içeren bir ilişki vardır.Bu,mutualizme örnektir.
• ...Parazit canlıların sindirim enzimleri gelişmediği için ortamdan hazır,sindirilmiş besin alırlar.
• ...Azotça zengin sularda özellikle alg populasyonunda artış görülür.Bu canlıların çıkardığı salgılarsa kayganlaşmaya neden olur.
• ...Proteinlerin amonyağa dönüşümü çürükçül bakterilerde, amonyağınnitrata dönüşmesi ise nitrifikasyon bakterileri ile gerçekleştirilir.
• ...Termit ile selüloz sindiren canlılar arasında karşılıklı yarara dayalı mutualist bir ilişki vardır.
• ...İnorganik bileşiklerden organik besleyen canlılar ototrof canlılardır.Bu canlılar fotosentez yada kemosentez reaksiyonlarıyla besin üretimini gerçekleştirirler.Heterotrof canlılar besinlerini dışarıdan hazır olarak alırlar.Karnivor etle beslenen herbivor otla beslenen ,omnivor ise her çeşit besinle karışık beslenen canlılardır.
• ...Yeşil bitkiler özellikle protein yapımı için ihtiyaç duydukları azotu topraktan karşılar.Azot döngüsüne göre toprağın azot kaynağı ise atmosferdeki azotu yakalayıp bitkilerin kullanabileceği hale getiren bakterilerdir.Bu bakteriler özellikle baklagil köklerinde (bakla,fasulye gibi) köklerinde bulunur.Sonuç olarak azot bakımından fakir bir topraktaki azot miktarını arttırmak için bakla ekilmelidir.
• ...Parazit(asalak) yaşayan canlılar gerekli olan besinleri hazır olarak üzerinde yaşadıkları konak canlıdan alırlar.Çürükçül yaşayan canlılar ise hücre dışı sindirim yaparakbeslenirler.Hücrelerinin dışına enzim salgılayarak büyük moleküllerin sindirilmesini sağlarlar.Daha sonra sindirilmiş besinleri hücre içine alırlar.Sonuç olarak asalak yaşayan canlıların sindirim yapıları ve enzimleri gelişmemiştir.Tam tersine çürükçül yaşayan canlılarda sindirim yapıları ve enzimleri gelişmiştir.Bu yüzden çürükçül yaşama doğru evrimleşen bir canlının enzim sistemini geliştirmesi gerekir.
• ...Mantarlar ve asalak bakteriler heterotrof canlılardır.Yani besinleri başka organizmalar üzerinden elde ederler.Eğrelti otları ve su yosunları ise fotosentez yaparlar.Yani kendi besinlerini kendileri ürettikleri için ototrofturlar.Böcekçil bitkiler ise fotosentez yaparlar.Kendi besinlerini kendileri ürettikleri için ototrofturlar.Ancak azotça fakir topraklarda yaşadıkları için azot ihtiyacını böceklerden elde ederler.Bu bakımdan heterotrofturlar.
• ...İnsan bağırsağında yaşayan tenya gibi parazitler besinlerini sindirilmiş olarak ortamdan alırlar.Bu yüzden sindirim sistemine sahip değildirler.Basit yapılı bir canlı olması ve güvenli bir ortamda bulunması nedeniyle sindirim sistemi de iyi gelişmemiştir.Yalnızca üreme sistemi iyi gelişmiştir.
• ...Yıllık ortalama yağışın daha fazla olduğu yerlerde yağmur ormanlarına daha fazla rastlanır.
• ...Hayvanların sosyal grup oluşturmasında en önemli faktör üremedir.
alıntı