Kayısı Yetiştiriciliği

Son güncelleme:
  • kayısı üretimi - kayısı yetiştiricilerinin sorunları - kayısı üretimi için öneriler - kayısı ihtacatıDünyanın birçok yerinde , kayısı üretimi yapılmakla birlikte, günümüzde kayısı üretimin yoğun olarak yapıldığı ülkeler Akdeniz’e komşu ülkeler ve Avrupa’dır. Türkiye dünya yaş ve kuru kayısı üretiminde birinci sırada yer almakta olup gerek kayısı çeşitlerinin kalitesi gerekse sahip olduğu ekolojik üstünlükler nedeniyle büyük bir potansiyele sahiptir. Ülkemiz dışında, İspanya, İtalya, Fransa, Yunanistan, Fas, Cezayir, İran, Pakistan, ABD, Çin, Avustralya, Güney Afrika Cumhuriyeti ve Bağımsız Devletler Topluluğu diye hitap ettiğimiz ülkeler kayısı üretimi yapan ülkeler grubundadır. Bu ülkelerden Fransa, İspanya, İtalya, ve Yunanistan’da yalnız sofralık; Türkiye, İran, Pakistan, Avustralya , ABD, Cezayir, Fas, ve Güney Afrika Cumhuriyeti’nde ise hem sofralık hem de kurutmalık üretim yapılmaktadır.

    KURU KAYISI ÜRETİMİ :

    Uluslar arası kaynaklarda dünya kuru kayısı üretimi ile ilgili istatistikler yayımlanmamaktadır

    Dünya kuru kayısı üretimi ile ilgili olarak sadece Dünya Tarım Örgütü(FAO) nün tahminleri bulunmaktadır. FAO’nun tahminlerine göre dünya genelinde 30’a yakın ülkede kayısı üretimi yapılmakta olup, kuru kayısı ise sadece 14 ülkede üretilmektedir. Ancak bu ülkeler arasında ticari anlamda ihracata yönelik üretimde bulunan ülke sayısı sınırlı olup bu sayı beşi geçmemektedir. 1997 yılında dünya kuru kayısı üretiminin %69.9’unu Türkiye, %8.69’unu Avustralya, %8.28’ini İran, %7.07’sini ABD ve %6.06’sını da Güney Afrika Cumhuriyeti gerçekleştirmiştir. Son yıllarda ise Türkiye’de kuru kayısı üretimi diğer kayısı üreten ülkelere oranla artmış olup dünya kayısı üretiminin %80’ine ulaştığı tahmin edilmektedir.

    Türkiye dışında üretilen kayısı çeşitleri özellikle renk, tat, ve görünüm itibariyle Türkiye’de üretilen kuru kayısılara göre daha düşük özelliklere sahiptir. Şeker ve nem oranı açısından Dünya’nın en kaliteli kuru kayısısı Türkiye’de üretilmektedir. Türkiye ürettiği yaş kayısının yaklaşık %50’sini kurutan tek ülke konumundadır.

    MALATYA İLİNDE KAYISI ÜRETİMİ:

    Ülkemizde ticari manada yapılan kuru kayısı üretiminin hemen hemen tümü Malatya ilinde gerçekleştirilmektedir. Malatya ili ekolojik ve toprak özellikleri nedeniyle kayısı yetiştiriciliğine son derece uygundur. Türkiye’de yaş kayısı üretiminin %60’ı ve kuru kayısı üretiminin tamamına yakını yani %95’i Malatya ilinde gerçekleşmektedir.

    Malatya’da üretilen yaş kayısıların %90’ı kurutulmakta ve kurutulan kayısının yaklaşık %90-95’i ihraç edilmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde gerek ağaç sayısı gerekse yaş ve kuru kayısı üretim miktarları ile Malatya ili sadece ülkemizin değil bütün Dünya’nın kayısı üretim merkezi konumundadır. Malatya’nın kuru kayısıdaki hem üretim hem de ihracat açısından bu ayrıcalıklı durumu, kuru kayısı üretimi ve pazarlamasının çok ciddi bir şekilde değerlendirilmesini gerektirmektedir.

    TÜRKİYE’DE KAYISI İHRACATI :

    Türkiye’de kayısı ihracatında kuru kayısı ihracatı önemli bir yer alırken , yaş kayısı ihracatı için aynı durum söz konusu değildir. Türkiye’nin yaş kayısı ihracatı , kuru kayısı ihracatıyla kıyaslanmayacak kadar düşüktür. Ancak son yıllarda özellikle AB ve Ortadoğu ülkelerine yapılan yaş kayısı ihracatı önemli derecede artmıştır.

    Kuru kayısı üretiminde Dünya’nın en önemli üreticisi durumunda olan Türkiye aynı zamanda en büyük kayısı ihraç eden ülkesidir. Türkiye dışındaki tüm ülkelerin kuru kayısı ihracatının yaklaşık 4 katını ülkemiz ihraç etmektedir.

    Kuru kayısı son 15 yıl içerisinde gerek miktar gerekse değer açısından gerçekleştirdiği büyük artışla ülkemizin başlıca tarım ürünleri arasına girmiştir. 1980’li yılların başlarından itibaren döviz açısından kuru incirin önüne geçmiş ve kuru üzümden sonra ikinci kuru meyve ihraç olma özelliği kazanmıştır.

    Kuru kayısı ihracatı başta ABD, AB ülkeleri, Avusturya, Ortadoğu ve Uzak Doğu Ülkeleri, Kanada, Yeni Zelenda olmak üzere yaklaşık 80 ülkeye yapılmaktadır. Ülkemizde son 1989’dan 2005 yılına kadar olan ait kuru kayısı ihracat miktarları ve ihracat getirisi aşağıda tablo 1 de verilmiştir. Türkiye de kuru kayısı ihracatı sürekli artarak gelişmiştir. Nitekim 1989 yılında 28.261 ton olan kuru kayısı ihracatı 2005 yılında yaklaşık %364 artarak 102.901 tona ihracat değeri ise %128 artarak 56.702.533$ a yükselmiştir. Bu durum Tablo 3 de açıkça görülmektedir.

    KAYISI ÜRETİCİSİNİN SORUNLARI :

    Kayısının yetiştirilmesi ve teknik yönü ile yapılmış bir çok çalışmaya rastlanılmasına rağmen ,konuyu üretim ve pazarlama açısından ele alan çalışma sayısı oldukça az olduğu görülmektedir. Önemli bir ihraç ürünü olan kayısı hem Malatya hem de Türkiye adına ekonomik katkı sağlayacak bir üründür. Ancak çeşitli eksiklerden dolayı uluslar arası pazarda hak ettiği yerde değildir. Dış ülke marketlerinde satılan kayısı fiyatı ile üreticiden çıktığı andaki kayısı fiyat arasında uçurum vardır. Üreticinin cebine girmesi gereken paranın büyük kısmı maalesef dış ülkelerdeki büyük marketlerin kasasına girmektedir. Bu da üreticinin kayısıyı toplayana kadar yapmış olduğu, elektrik, su, gübre vb. masrafları karşılayamayacak duruma gelmesini ve aldığı kredileri ödeyemediğinden muhtemel icra davalarıyla karşı karşıya gelmesine neden olmaktadır.

    Türkiye’de üretilen kayısıdan , yurt dışındaki aracıların daha çok kazandıkları görülmektedir. Kayısı üretim ve pazarlama problemlerinin, kayısı üreticileri, toptancıları, kayısı işleyicileri ve ihracatçıları açısından farklı algılanıp algılanmadığına dair bir çalışmanın olmaması, üreticilerimizin bugünkü durumda olmalarının nedenlerinden biri olarak söyleyebiliriz.

    ÇÖZÜM :

    Üreticimizin yaşadığı sorunun çözümü; aynı sıkıntıların bire bir yaşandığı ve bu sıkıntıların yapılan bir yasal düzenlemeyle çözüldüğü Avustralya modelinin ülkemizde de bir benzerini uygulamaktan geçmektedir. Nedir bu Avustralya modeli, kısaca izah edecek olursak :

    Avustralya kıtası gerek ekolojik gerekse toprak yapısı nedeniyle dünyanın hiçbir yerinde yetişmeyen iri ve kaliteli bir üzüm çeşidinin anavatanı konumundadır. Tıpkı Malatya’da yetişen kayısının kalitesini ve tadını dünyanın hiçbir yerinde bulamayacağımız gibi.

    Ürünün kalitesi ve dünyanın hiçbir yerinde bulunamaması özelliğinden dolayı , kendi ülkelerine ithal etmek isteyen alıcılar (kayısı örneğinde olduğu gibi) Avustralya’ da sıraya girmeye başlamışlar. Üzümün pazar payının oldukça yüksek olmasına rağmen, üreticinin yapmış olduğu masrafı bile çıkaramayacak duruma gelmesi, asıl rantı ithalatçı firmaların ve tüketiciye direkt ulaştıran gross marketlerin sağlaması üreticileri harekete geçirmeye başlamış.

    Avustralya hükümeti ise kendi üreticisinin mağduriyetini giderebilmek için derhal “ Üretici Komitesi” adında bir komite kurup yasal olarak işlevsel hale getirmiş. İşte bu komite tarafından üzüm fiyatlarına, her yıl oluşan şartlara uygun olarak değişken bir kota uygulaması getirilerek, üreticinin mağduriyeti giderilmiş.

    Kayısı üreticimizin sorunlarıyla hemen hemen aynı olan bu örneğin bir benzerini ülkemizde uygulamak, sıkıntıların aşılması noktasında büyük katkı sağlayacaktır.


    alıntı
0 0 0