Sidik daşi xəstəliyi nədir

Son güncelleme:
  • Sidik daşi xəstəliyi nədir - Sidik daşi xəstəliyin müalice üsulları

    Böyrəklər – paxlaya bənzər cüt orqanlar olub peritonarxası sahədə onurğa sütununun yan tərəfində yerləşir. Yetkin adamlarda hər bir böyrəyin uzunluğu 10–12 sm, eni 5–6 sm, qalınlığı isə 4 sm-ə bərabərdir. Hər bir böyrəyin çəkisi orta hesabla 120–200 qramdır. Sağ böyrək soldan 2–3 sm aşağıda yerləşir. Böyrəklərin əsas funksiyası sidiklə orqanizmdə olan toksiki maddələri və artıq mayeni xaric etməkdir. Gün ərzində orta hesabla böyrəklər 200 litrə qədər qan filtrasiya edir. Eyni zamanda böyrəklər arterial təzyiqin normada saxlanmasında böyuk rol oynayır, eritropoezdə və sümük toxumasının yaranmasında iştirak edir.

    Daşin əmələ gəlməsi prosesi

    Sidiyin əmələ gəlməsində və xaric olunmasında pozğunluqlar baş verdikdə böyrəklərdə mineral çöküntülər – “daşlar” əmələ gəlir. Bu xəstəliyə – sidik daşı xəstəliyi, nefrolitiaz, urolitiaz və ya böyrək daşı adlanır. Xəstəliyin əsas səbəblərindən biri maddələr mübadiləsinin, xüsusən də su-duz balansının pozulmasıdır. Məsələn, orta iqlim qurşağında yaşayan insanlar isti ölkələrə getdikdə az bir müddət ərzində böyrək daşı xəstəliyinə tutulurlar. Belə ki, orda olduqları müddətdə onlar çoxlu miqdarda maye qəbul edirlər, lakin mayenin çox hissəsini tər ifrazı ilə itirirlər. Bu zaman böyrəklərdə əmələ gələn sidik çox yüksək konsentrasiyaya malik olur, həll olmuş şəkildə olan duzlar isə kristallaşmağa başlayır və daşlar əmələ gəlir.



    Oksalat daşları
    Daşın kristalik strukturu


    Sidik daşı xəstəliyi əsasən şəhərdə yaşayan adamlarda rast gəlinir. Bu da qidalanma xarakteri və həyat şəraiti ilə sıx bağlıdır. Hipodinamiya – əsas risk faktorlarından hesab olunur. Belə ki, yataq xəstələrində böyrək daşı xəstəliyin əsas əmələ gəlmə mexanizmi aşağıdakı kimidir: hərəkətsiz vəziyyət Ca-un sümüklərdən xaric olunmasını sürətləndirir, qanda kalsiumun miqdarı yüksəlir, sidiklə ifrazı artır, bu isə daş əmələ gəlməsinə şərait yaradır..

    Digər əsas səbəblərdən biri də sidik yollarında durğunluğun olmasıdır. Sidikçıxarıcı yollarda olan hər hansı bir maneə və ya daralma durğunluğu əmələ gəlməsinə səbəb olur. Eyni zamanda funksional xarakterli durğunluq da əmələ gələ bilər. Qidada ət yeməklərinin və paxlalı bitkilərin üstünlük təşkil etməsi urat daşlarının, süd məhsullarının çoxluq təşkil etməsi isə fosfat daşlarının əmələ gəlməsinə şərait yaradır. Daşlar tərkibinə görə müxtılif olur. Ən geniş yayılmış daşlar oksalat daşlardır. Urat və fosfat daşları yayılma tezliyinə görə oksalatlardan bir qədər geriyə qalır. Bəzi hallarda sistin tərkibli daşlara da təsadüf edilir..

    Kliniki əlamətlər

    Daşlar adətən ilkin olaraq böyrəklərin kasa-ləyən sistemində əmələ gəlir. Orda olduğu müddətdə sidik axınına elə bir maneə yaranmır və bu dövrdə xəstəliyin kliniki təzahürləri minimum olur. Lakin daş sidik axarına keçən zaman xəstədə çox kəskin ağrılar – böyrək sancısı meydana çıxır. Daş sidik axarının mənfəzini tamamilə tutduqda, sidik xaric ola bilmir və böyrəkdə toplanır. Bu proses kəskin ağrılarla müşayiət olunur. Ağrılar kəskin və sancı xarakterli olub bel nahiyəsində əmələ gəlir və qarının müvafiq yarısına irradiasiya edir. Ağrılar periodik olaraq sakitləşməklə bir neçə saat və hətta gün davam edə bilir. Sidik axarında olan daş vəziyyətini dəyişdikdə və ya xaric olduqda ağrı sona yetir. Sidik axarına keçə bilməyən daha böyük ölçülü daşlar sidik axınına mane olmasa uzun müddət heç bir kliniki əlamət verməyə bilər. Bu daşlar çox vaxt kasa-ləyən sisteminin boşluğunu tamamilə tutaraq hərəkətsiz olur, buna görə də tipik böyrək sancısı müşahidə olunmur. Kasa-ləyən sisteminin formasını aldığına görə çox vaxt bu daşlara mərcanvari daşlar deyilir. Lakin uzun müddət bu daşların qalması çox ciddi ağırlaşmalara – kəskin və xroniki pielonefritə, pionefroza və xroniki böyrək çatmamazlığına səbəb ola bilər.

    Böyrəklərdə “qum”

    Çox vaxt urolojı USM-dən keçərkən pasiyentlərin əksəriyyətinə böyrəklərdə “ qum” olması söylənilir. Tibbi nöqteyi nəzərdən bu bir qədər yanlış hesab olunur. Bəzi USM mütəxəssisləri böyrəyin kasa-ləyən sistemində bir neçə mm. ölçüdə çox xırda strukturlara böyrək “qumu” diaqnoxu qoyurlar. USM olaraq bu strukturlar böyrəyin bütün toxumasına nisbətən sərt görünə bilər. Əslində isə bu insanın anatomik xüsusiyyətlərindən və ya keçirilmiş hər hansı bir patolojı prosesin qalıq əlamətlərindən ibarət olur. Eyni zamanda əksər ultrasəs aparatları ölçüsü 4 mm və ondan yuxarı olan daşları aşkar etmək qabilliyyətinə malikdir. Buna görə də ultrasəs olaraq ölçüsü 3–4 mm-dən aşağı dan strukturlara daş adı vermək olmaz. Eyni zamanda böyrəkdə qum dənəcikləri da qala bilməz. Sidik axını pozulmayıbsa ya sidikdə xaric olar, ya da böyüyərək daşa çevrilir. Buna görə də “böyrəklərdə qum” diaqnozu özünü doğrutmur.
0 0 0