Leke Çıkarmada Kullanılan Araç ve Gereçler
Son güncelleme:
-
leke çıkarmak - lekeler için ne yapılır - leke çıkarma malzemeleriCilasız maşa veya genişçe tahta, emaye küvet, madeni çaydanlık, çeşitli fırçalar, ölçülü kap, kurutma ve zımpara kağıtları, tampon, renk vermeyen su emen bezler. Gereçler: 4 gruba ayrılır.
1- Emiciler:
a) Bitkiseller: Nişasta, un, kola, kurutma kağıdı.
b) Madenseller: Kil, talk, iistübeç. tebeşir tozu alçı, karbonat
Emici tozların kullanıldıkları lekeler taze olmalıdır. Emici madde lekenin her iki tarafına konur. Üzerinden sıcak ütü gezdirilir. Fırçalanır.
2- Eriticiler:
a- Su: Kireçsiz ve damıtık olmalıdır.
b- Alkol: Çıkmamakta ısrar eden yağ lekelerinden benzin, karbon tetrakloriir, trikloretilen ve ispirto ile kır oranında karıştırılır. Alkol çabuk tutuşur. Saf olarak kullanılmaz. Renksiz bir sıvıdır.
c- Gazyağı: Yağ lekelerinin çıkarılmasında kullanılır. Çabuk tutuşur, renksiz özel kokulu bir sıvıdır. Ağzı sıkı kapanarak sağlanmalıdır. I lam petrolün damıtılmasından elde edilir.
d- Benzin ve esans mineral: Petrolün damıtılmasından ekle edilir. Berrak, renksiz özel kokulu sıvıdır. Çok uçucudur, çabuk parlar. Su ile karışmaz. Serin yerde ve ağzı kapalı saklanır. Bütün kumaşlarda kullanılır. Yalnız asetat ipeğinden yapılmış kumaşlarda kullanılmaz. Esans mineral çıkarılan lekelerin yerini temizlemek için kullanılır.
e- Terebantin Esansı: Çam ve fıstık ağaçlarından önce terebantin, bunun damıtılmasından terebantin esansı elde edilir. Renksizdir, özel kokusu vardır. Çabuk tutuşur, yavaş uçar, yerinde iz bırakır. Yağ lekelerini çıkarılmasında kullanılır. Ateşten uzak yerde çalışılmalıdır.
f- Eter Sulfirik: Mükemmel eriticidir. Renk ve elyafa dokunma/. Uçucudur, çabuk tutuşur. İyi cins kumaşlarda kullanılır.
g- Aseton: Çabuk uçan, kolayca alev alan kim yasal sıvıdır. Renksiz, hoş kokulu ve berraktır. Asetat ipeği elyafını tamamen eritir. Tabii elyafa zarar vermez. Bazı renkleri alır. Buharı zehirlidir.
h- (Gîliserin: Yağlımsız. şuruf yoğunluğunda ve tatlı lezzetli bir .sıvıdır. Suda erir. Kahve, çay ve bazı meyve lekelerinin çıkarılmasında kullanılır. Yani lekeyi yumaşatır. Benzin kullanılmasından dolayı meydana gelen izlerin kaybolmasını sağlar.
ı- Amonyak: Azot ve hidrojenin gaz halindeki bileşiğidir. Renksiz, keskin kokulu, zehirli bir eazdır. Yadları emül-siy on haline getirir, asitleri nötrleştirir. Gözler ve cilt için zararlıdır. koklanmamalıdır. Çamaşır ve temizli sularına az miktarda ilave edilirse fazla kopuk yapar, yağ lekelerinin çıkarılmalında, karınca ve akrep sokmasında kullanılır %10 sulandın larak kullanır.
j- Soda : Beyaz. kristaller halindedir. Suyun sertliğini giderir Kirleri yumusatır. Yağları emülsiyon haline getirir.Fazla kullanıldığı taktirde elyafı yıpratır.
k- Sabun: Hayvansal ve bitkisel yağ asitlerinin sodyum veya potasyum hidroksitle birleşmesinden elde edilir. Çeşitleri vardır.
1 – Çekirdek sabunları: Yac asitlerini sodyum hidroksitle işlem görmesinden meydana gelir.İyi cins banyo ve çamaşır sabunlarıdır.
2- Arap sabunları: Potasyum hidroksitle yapılan sabunlardır Macun kıvamıda. sarı veya koyu sarı ıenklıdır. Kirleri iyi temizler. Cildi tahrip eder
3- Sabun tozlan: Sabun içine soda ve sodyum perporat cıbı malzemeler katılarak temizleme özellikleri arttırılmıştır. Perporat sayesinde yıkan,m eşyanın rengi daha beyaz olur.
4- Çözücü Sabunları: İçlerine yağları çözen organik çozücü konur. Kireçli sulara dayanırlar. Çok kıılı ve yağlı çamaşırların yıkanmasında kullanılırlar.
İyi Sabunun Özellikleri:
a- Beyaz, hoş kokulu, seri olur. (Renkli el sabunları da pıyasada kullanılınmaktadır.
b- Kesildiği zaman dağılmaz,
c- Kurudur.
d- Yüzeyleri hafif yağlımsı hissi verir,
e- Kullanıldığıda şekilli küçülür,
f- Suda eriyince tortu bırakmaz,
g- Elleri ve kumaşı bozmaz,
h- Temizleme özelliği fazladır.
Sabunun Temizleme Özelliği
a- Sabun molekülleri yağ ve suyla birleşmeye yatkındır.
b-Elyafı yumuşatıp, kirlerin çıkmasını kolaylaştırır,
c- Yağ asitleri, sulu ortam içinde çekilmiş olan yağlı kirlerle emülsiyon teşkil edip kirleri uzaklaştıran köpük meydana getirir.
1- Klorlu Eriticiler: Uçucudurlar, iz bırakmazlar, her cins kumaşa uygulanırlar. Bunlar karbon tetraklorür. triklar-etilen, perklor-etilendir.
3- Renk alıcılar: Lekelerin rengini olarak çıkarırlar. Uzun zaman kumaş üzerinde bekletilecek olurlarsa elyafı tahrif ederler.
a- Oksijenli su: Renksiz, berrak, hafif asit reaksiyonu gösterir. Cilt üzerinde dokunduğu yeri beyazlatır. Hayvansal lifleri beyazlatma nazik kumaşlarda ve kürklerin rengini açmada kullanılır. Kimyasal adı “hidrojen peroksit’dir. Eczanelerde % 3′liik sulandırılmış şekilde satılır. Leke çıkarmada bir ölçü suya dört ölçü oksijenli su karıştırılarak kullanılır. Leke üzerine cam çubukla damlatılarak veya temiz bir mantar ile sürülür. Daha sonra durulanır.
b- Sodyum Perborat: Beyaz kristaller halindedir. Sıcak suda iyi erir. Aktif oksijen çıkaran bir tuzdur. Her cins elyafın beyazlatılmasında, bitkisel kumaşlarda renkli lekelerin çıkarılmasında ve suların stralize edilmesinde kullanılır. 20-2 5 gr. sodyum pcrboral 1 lt. su içinde eritilir. Lekeli yer içine konup 60 Cye kadar ısıtılır, sonra bol suda çalkalanır.
c- Boraks: Telraborik asidin sodyum tuzudur. Beyaz renkte, saydam billurlar halindedir. Sıcak suda kolay çözülür. Antiseptiktir. (ütü esnasında kumaşa parlaklık ve sertlik verir.
Kahve, çay, çikolata lekelerinin çıkarılmasında kullanılır. %
5 oranında suyla karıştırılır.
d- Potasyum permanganat: Kuvvetli zehirdir. Menekşe rengi kristaller halindedir. Maden gibi parlar. Renkli lekeleri beyazlatmada kullanılır. 5-10 gr. potasyum permanganat 1 lt. su içinde eritilir. Lekeli yer sabunlu suda yıkanır. Sıcak sodalı su içinde 1-2 dakika bekletilir. Sıkıp, damlalıkla eridikten leke üzerine damlatılır. Elyaf kahverengi olunca, temiz su ile durulanır. % 5 sodyum bisülfitli sudan geçirilir.
e- Kükürt: Sarı renkle kristaller halindedir. Hayvansal elyafın beyazlatılmasında ve lekelerin çıkartılmasında kullanılır. Keskin kokuludur. Açık havada kükürt yakılır. Üzerine karton huni geçirilir. Lekeli yer ıslatıldıktan sonra kükürt yanığından meydana gelen gazm üzerine tutulur. Daha sonra bol su ile yıkanır.
f- Sodyum Bisülfit: Beyaz tozdur. Su erir. Kükürt kokusu çıkarır. Hayvansal tüylerin beyazlatılmasında ve renkli lekelerin çıkarılmasında kullanılır. Leke çıkartılırken yoğun bisülfitli su hazırlanır. İçine birkaç damla asetik asit, formik asit veya hydroklorit asit damlatılır. Lekeli yer bununla çalışılır. bol suda çalkalanır.
h- Sodyum Hyposülfit: Beyaz kristaller halindedir. Soğuk suda çabuk erir. Ağzı sıkı kapalı şişelerde saklanır. Fotoğrafçılıkta, tentürdiyot lekesinin çıkartılmasında ve antik-lor olarak kullanılır. Leke çıkarmada % 10′luk eriyik hazırlanır. Lekeli yer bununla tamponlanır. Sonra bol su ile durulanır.
ı- Lavel Suyu: Kireç kaymağı, soda ve sudan yapılan kimyasal bileşiktir. ( 4 bardak su, 7 kaşık soda, 10 kaşık kireç kaymağı) güneş ışığından etkilenir. Antiseptiktir. Keskin kokulu ve hayvansal elyafı parçalar. Uçucudur. Zamanla tesirini kaybeder. Piyasada aynı maksatla hazırlanmış çeşitli çamaşır suları vardır.
(Ozon, Akif, Viper, Çağlayan) vb. Leke çıkarmak için %10-20 oranında suya karıştırılarak kullanılır. Sıcak suyla karıştırılınca çabuk etki yapar. Lekeli yer küvet üzerine geçirilir. Damlalıkla lekeli yer üzerine konur. 1 dakikadan fazla bekletilmez. Önce antikorlu sonra bol suda çalkalanlır.
4- Nötrleştiriciler:
Nötrleştirci maddeler leke yapan madde ile birleşerek (pas. tonen, mürekkep) suda kolayca eriyebilen tuzlar meydana getirirler.
a- Asetik ve Formik Asit: Hayvansal liMerde renk canlandırmak ve mürekkep lekelerini çıkarmakla kullanılır. Yoğun olarak kullanılmaz. % 1 oranında suya karıştırılır.
b- Hydroklorik asit: Yünlü kumaşlarda pas ve mürekkep lekelerini çıkarmakta kullanılır. Yoğun olarak kullanılmaz. Eşit ölçüde soğıık suyla karıştırılır. Pamuk, viskos ve asetat ipekleri ile bazı renklere etki yapar.
c- Sitrik asit: Mürekkep lekesi çıkarmada kullanılır. 10-30 gr. sitrik asit, 100 gr. su içinde eritilir. Lekeli yer tampon-lanır. Çalkalanır. Halk arasında limon tuzu denir.
d- Tartorik asit: Kan, idrar, ter gibi bileşiminde albümin ve üre bulunan lekeler için 20 gr. tartarik aist, 1 lt. su içinde eritilir, sonra kullanılır, durulanır, Üzümün mayalanmasından elde edilir.
e- Oksalikasit: Beyaz kristaller halindedir. Zehirlidir. 1 lt. su içine 50 gr. oksalik asit konur, eritilir. Lekeli yer küvet üzerine gerilir. Eriyikten damlalıkla alınıp leke üzerine konur, sonra durulanır.
Leke Çıkarmada Kullanılan Gereçlerin Muhafazası: Ağızları sıkı kapalı şişe ve kavanozlarda saklanırlar. Şişe ve kavanozların üzerine etiket yapıştırılarak içindeki maddenin ismi yazılır, zehirli olanlara kırmızıyla zehirlidir ibaresi konur. Şişe manarları ilaçların tesiri ile çabuk bozulurlar Bunları kontrol edip, yenileri ile değiştirmelidir. Fazla miktarda benzin, lerebantin gibi parlayıcı maddeler bulundurmamalı. kilit altında tutulmalıdır.
alıntı