Gösterge Kuramı
Son güncelleme:
-
göstergelerin seçimi - göstergenin anlamı - göstergelerin özellikleri - göstergelerin içeriğiYapısalcılara göre, göstergeler rasgele seçilmektedir. Göstergeler arasında kaçınılmaz bir bağ yoktur. Bu bölümde çeşitli dillerde ağaç için kullanılan kelimeler verilmiştir. Tree, arbre
Kitapta: “Yeni bir dil öğrenmek ana dilimize tam bakışımlı bir sözlük listesinin ezberlemektir” ibaresi yer almaktadır.
Dilde her alanda bir sınıflandırma vardır.
O da insanların varsayımıdır, doğanın malı değildir. İnsanlar ihtiyaçlarına göre etraflarındaki eşyayı, davranışları, duyguları adlandırır. Tahta için bazı dillerde birçok kelime varken bu, Fransızcada tek kelime ile sembolize edilir. Renkler için de aynı durum söz konusudur.
Bundan da anlaşılacağı üzere her dil, yaşantıyı kendine göre örgütler. Seçtiği ses sistemi kadar kavramlarında ve yapılarında özel bir tutum vardır.
Her dilde metin yada cümle değişik bir biçimde bölündüğü için bütünün parçaları, başka dile aynen uymaz. Parçaların birbirine bağlanmaları da her dilde başkadır. Yeni bir dil öğrenmek; yeni bir düzene, bir şifreye göre ifadeye alışmak, yeni bir sistemi benimsemektir.
Dilbiliminde anlam taşıyan birimlere gösterge adı verilir. Dilde gösteren(ses imgesi) ve gösterilen (anlam (muhteva)) bir yaprağın iki yüzü gibidir. Gösterge olmadan fikir yürütülemez. Gösterilen gösterene göre keyfi ise de içinde bulunduğu sisteme göre sebeplidir. Göstergenin anlamı zamanla değişebilir.
GÖSTERİLEN-İÇERİK: Göstergenin bir anlamı olmalıdır. Bunun içinde bir gösteren şarttır. Bir gösterenin birkaç gösterileni olabilir.
Çalgı çalmak, para çalmak, maya çalmak.
Siyah kalemi ver. Bu yazarın kalemi kuvvetlidir.
Gösterge sayısının artması durumunda dildeki ekonomiklik ilkesi ihlal edilmiş olur. Bu yüzden dil benzetme, kısaltma gibi usullerle gösterenleri çoğaltmadan gösterilenleri zenginleştirme yoluna gider.
Dilde ayrı kökten gelen iki veya daha çok kelimenin biçimi rasgele zamanla eş olmuştur. Dilleri konuşan toplumlar, uygarlık ilerledikçe dilleri soyutlama yoluna giderler.
Gösterenin de bir içeriği vardır. Gösteren yalnız bir kavramı göstermekle kalmaz. Nesnel bilgiye nesnel tutumları da katar. Belli etik veya ideolojik tutumlar kelimelere yan anlamlar kazandırır. Mesela; çekingen, ehli keyf kullanan kişiye göre anlam değiştirir.
KELİME
Gösterge, dilbiliminde fonem basamağının üstünde olan bütün birimlere yani birinci boğumlanma planına giren birimlere denir.
Çocuk-lar -şam-baba-tat-lı-sını- sev-di-ler
Çocuk tek monem, tatlı iki monem
Dilde tam anlamlı bağımsız monemler ve bağımlı monemler vardır. Yukarıdaki örnekte tat bağımsız monemdir, lar-dı bağımlıdır. Bağımsız monemler sözlükleri oluşturur. Kelimenin iki veya daha çok monemden meydana geldiği hallerde monemlerden biri temeldir, ötekiler ona eklenir.
Kelimelerin tespiti için kıstaslar vermiştir. Ancak her dilde kelime farklı ölçülere göre belirlenir. Kelime bir monem olabileceği gibi temel ve ek monemlerden de kurulu olabilir. Kelime tek başına kullanılabilecek en küçük anlam birimidir.
alıntı