Hayvanlarda Kuduz
Son güncelleme:
-
kedi ve köpeklerde kuduz - koyun ve keçilerde kuduz - insanı ısıran hayvanda kuduz takibi - kuduz tipleriMemeli hayvanlar ve insanlarda görülen, acut seyirli, şuur kaybı, huzursuzluk ve felçlerle karakterize, ölümle sonuçlanan viral bir hastalıktır.
Bu hastalıkta bulaşma mutlak surette ısırılma veya virüs taşıyan salya vs sıvıların açık bir yara ile teması sonucu olmaktadır.
Bulaşmadaki en önemli etkenler kokarcalar yarasalar ,kemiriciler,vahşi etoburlar ve başıboş kedi ve köpekler olarak sıralanabilir.
Hastalık üçe ayrılır :
1-Klasik Kuduz (Urban Kuduzu) - Kedi köpek kuduzu
2-Silvatik Kuduz (Salyalı) - Tilki, kurt, vahşi etobur kuduzu
3-Yarasa Kuduzu - Vampir yarasa kuduzu
Kuduz Virüsü :
-Myxovirüs grubunun bir üyesidir.
-Soğuğa karşı oldukça dayanıklıdır.
-0-8 C de 2 ay canlı kalabilir.
-Kuru toprakta 1 m derinlikte 5 hafta canlı kalır.
-Hayvan kadavralarında 90 gün yaşar.
-Normal şartlarda kurutulmuş otta 24 saat canlı kalır.
-Asit pH da (3-3.5) 30 dakikada ölür.
-56 C de 4-5 saatte 70 C de birkaç dakikada ölür.
Patogenez :
Virüs ısırık yarasından vücuda girdikten sonra o bölgede 3-4 günlük bir bekleme devresi geçirir.Bu dönem içinde çoğalmaya ve sinir uçlarıyla birleşmeye çalışır.Sinir uçlarına yerleştikten sonra sinirler boyunca ilerleyerek merkezi sinir sistemine ulaşır (centripedal ulaşım). Virüs daha sonra yine sinirler aracılığı ile tükürük bezlerine gelir (centrifugul ulaşım). Artık salyada da virüs vardır.
Virüsün sinirler boyunca yayılması sinir hücrelerinin myelin kılıfının dejenerasyonuna ve hastalığın çeşitli devrelerinde sinir dokusunun beyaz maddesinde bozukluklara yol açmaktadır.
Isırılan hayvan ve insanlarda hastalık belirtilerinin ortaya çıkma süresi; tükürükteki virüs miktarına ,ısırılma yerine,yaranın genişliğine,derinliğe ve ısırılan yerdeki sinir uçlarının zenginliğine göre değişmektedir.
Yüzeysel yaralanmalarda ve aşırı kanama durumlarında etken kanla birlikte dışarıya sürüklenebilir.Bu nedenle kuduz tilki kurt veya köpek tarafından oluşturulan ağır ısırık yaraları ve kuduz kedilerin derinlere kadar giden ısırık yaraları, yüzlek deri yaralarına oranla çok daha tehlikelidir.Sağlam deri, kuduz enfeksiyonlarına karşı iyi bir koruyucu dokudur.Ayrıca ısırılma yeri merkezi sinir sistemine ne kadar yakın olursa , hastalık o kadar erken ortaya çıkar.Hastalıkta kuluçka süresi gençlerde yaşlılara oranla daha kısa olmaktadır.
KÖPEKTE KUDUZ
Hastalığın kuluçka süresi 10-180 gün olup iki şekilde karşımıza çıkar.
A)-KLASİK KUDUZ
1-Melankolik devre : 1-2 gün sürer.
Ruhsal davranış değişikliği vardır.İyi huylular huysuzlaşır,kötü huylular daha sokulgan hale gelir.Işıktan ve sesten irkilirler.Karanlık ve sakin bir yerde kalmak isterler.Havayı ısırma hareketi yaparlar,çok az su içebilirler ve salya vardır.
2-Saldırganlık devresi : 3-7 gün sürer
Gittikçe artan huzursuzluk ve sinirlilik vardır.Sese ve ışığa karşı tepki verir.Işığa bakamaz,gözlerde asimetri oluşur,her şeye saldırır.Yiyecek maddesi dışındaki şeyleri yemeye çalışır.Farenx ve larynx de felçler oluşur, sesi kalınlaşır.Kaslarda koordinasyon bozukluğu oluşur ve felç devresine girer.
3-Paralitik devre (Felç devresi) : 1-2 gün sürer.
Bitkinlik vardır.Alt çene kaslarında felç şekillenir ağzını kapatamaz ve salya vardır.Daha sonra agoni haline girer ve ölüm şekillenir.
B)-SAKİN KUDUZ
Klasik kuduzdan ayrıldığı en önemli nokta, devrelerin belirginleşmende çok çabuk geçmesidir.
SIĞIRLARDA KUDUZ
Kuluçka süresi 1-3 aydır.İştahsızlık,hafif tympani,kabızlık ve ıkınma vardır.Sese karşı reaksiyon gösterir,sütü azalır.İlk klinik belirtilerden 4-5 gün önce salya,süt,dışkı ve idrarda virüs bulunabilir.
1-Saldırgan form : Tüm sinirsel semptomlar vardır.
2-Sakin form : Felç belirtileri artar,yutma güçlüğü görülür ve salya vardır.Felç önce arka ayaklarda başlar.Köpek oturuşu yapar.İnleyerek agoni haline girer ve ölüm görülür.
KOYUN VE KEÇİ DE KUDUZ
Kuluçka süresi 15-30 gün olup ,100 güne kadar da çıkabilir.Genelde sürüde birkaç hayvanda birden görülür,hastalık bu tür de başlar ve bu tür de biter.Koyun keçiden, başka hayvana bulaştığı enderdir.Koyunlarda sexüel isteğin artması patognomiktir.Huzursuzluk,rastgele koşuşturma,odun vb gıda değeri olmayan şeyleri yeme görülür.Farenx felci,salya ve 2-8 günde ölüm meydana gelir.
KEDİ DE KUDUZ
Kuduzun yayılmasında ikinci derecede önemlidir.Kuluçka süresi 14-30 gündür.Önce bir köşeye siner,daha sonra saldırganlık başlar.İlk semptomların görülmesinden 2-4 gün sonra felç olur ve ölür.
İnsanı ısıran bir hayvanın takibi :
Sağlıklı görünümlü kedi, köpek veya benzeri etçil (karnivor) insanı ısırdığında ısırık yeri derhal sabunlu su ile yıkanmalı ve 10 gün süreyle hayvan karantina altına alınmalıdır. Bu süre zarfında hayvana aşı yapılması tavsiye edilmez. Karantina süresince söz konusu hayvan kuduz ensefalitinin ilk belirtileri yönünden veteriner hekim kontrolünde bulunmalıdır. Hayvandaki herhangi bir hastalık belirtisi tespit edildiği anda Tarım İl Müdürlüklerine ivedilikle haber verilmelidir. Eğer kuduz belirtileri gelişir ise hayvan öldürüldükten sonra başı gövdeden uzaklaştırılarak dondurulmaksızın ancak soğuk bir ortamda incelenmek üzere yetkili laboratuvara gönderilmelidir. Diğer taraftan, bir şahsı ısıran başıboş veya istenmeyen kedi, köpek veya diğer etçiller süratle öldürülerek, başları kuduz teşhisi amacıyla yetkili laboratuvara da gönderilebilir. Kedi, köpek ve benzeri etçillerin dışındaki hayvanlardan kaynaklanan ısırma olaylarında yapılacak olan işlemler, hayvanın türü, ısırığın özellikleri, bölgedeki kuduz olaylarının özelliğine, ısıran hayvanın o anki durumuna ve kuduz saçılımında potansiyel bir kaynak olup olmayacağı gibi bilgilerin derlenmesine bağlıdır.
Halk sağlığı açısından öncelikli yaklaşımlar :
Günümüzde insanların toplu olarak yaşadıkları gerek şehir ve gerekse kırsal yerleşim alanları, insan hayatına sundukları bir çok olumlu faktörün yanısıra özellikle sağlık ve sanitasyon kurallarını tehdit eden biçok unsuru da beraberinde taşımaktadır. Kaynak olarak çok çeşitleri bildirilen bu olumsuz faktörler içinde en büyük payı şüphesiz enfeksiyoz nitelikli hastalıklar almaktadır. Toplu yaşamın getirdiği doğal bir sonuç olarak bireyler arasında meydana gelebilecek enfeksiyon nakilleri yanında gerek başıboş ve gerekse sanitasyon kuralları dikkate alınmadan sahipli yetiştirilen çok çeşitli tür hayvanlardan kaynaklanan enfeksiyon nakilleri de bilinen bir gerçektir.
Kentsel ve kırsal yerleşim alanlarındaki halk sağlığını tehdit eden zoonoz özellikli enfeksiyonlar arasında ilk sırayı Kuduz hastalığı almaktadır. Tüm dünya tarafından kabul edilen ve kuduz mücadelesi yapan her ülkenin kontrol programında yer alan ilk uygulama başıboş ve yabani hayvan hareketleri ve bunların insanlara temasının engellenmesidir. Özellikle şehir hayatında sokaklardan toplanacak bu tür hayvanların belirli müddet bakım altında tutulduktan sonra, sahiplenilme olasılığı olmadığı anda insani uygulamalar ile uyutulmaları bu çabanın zorunlu bir yaptırımı olmalıdır. Söz konusu hayvanların kısırlaştırıldıktan sonra tekrar toplum içine başıboş bırakılmaları kuduz gibi daha bir çok zoonoz özellikli hastalığın gündeme gelmesine neden olacaktır.
Yerleşim birimlerindeki başıboş hayvanların takibi ve toplanması amacıyla kadrolu birimler belediyeler bünyesinde kurulmalı ve bunlar insani teknikler yönünden eğitimden geçirilmelidir. Böylelikle hayvanlara aşırı sempatisi olan belirli kesim ve şahıslar açısından tahrik edici uygulamaların önüne geçilebilecektir.
alıntı