Farsa Öğrenelim - 3
Son güncelleme:
-
farsça dersler - farsça dilbilgisi - farşça nasıl öğrenilir - farsça kelimelerDördüncü Ders:
Dil Bilgisi
* İkinci derste bahsettiğimiz اين (în- bu) ve آن (ân- şu/ o) ile bitişik yazılan kimi kelimeler hakkında değinilmesi gereken bazı hususlar vardır.
a) اين (în) ve آن (ân) işaret sıfatı ya da işaret zamiri olabilir. İşaret zamiri olmalarına örnek:
آن چيست (Ân çist- Şu nedir?) ve اين چيست (În çist- Bu nedir?) cümlelerindeki gibi.
Bu örneklerde de görüldüğü üzere ‘ne’ anlamındaki چهçi ile –dır –dir anlamı veren ek fiil است (est) birleşince چيست (çist) …nedir? diye yazılır.
b) Zamir olarak kullanıldıklarında آن (ân) iki şeyden daha önce bahsedileni اين (în) de daha sonra bahsedileni temsil eder.
c) İşaret sıfatı olduklarında niteledikleri sıfattan önce gelirler; tıpkı Arapça هذا / هذهve Türkçe’deki bu şu’da olduğu gibi. Örnek: آن كتاب (Ân kitâb) Şu kitap , اين ميز (În mîz) Bu masa.
d) Nitelenen kelimenin sessiz ile başlaması şartıyla آن sıklıkla kendinden sonraki kelimeye bitişik yazılır. Örnek: آنكتاب (ânkitâb) Şu kitap.
e) است (est) sessiz bir kelime ile bitişince başındaki ( ا ) elif düşer. Örnek: كتابست (Kitâbest) …kitaptır.
* آنجا (âncâ- Şurası/Orası) ve اينجا (încâ – Burası)* da olduğu gibi son harfi ( ا ) elif olan bir kelimeyle birleştiğinde; yine üçüncü tekil şahıs zamir او (û- o) gibi son harfi (و
vav olan bir kelimeyle birleştiğinde است (est) teki ( ا ) elif te düşer. آنجاست (Âncâst – O şuradadır/oradadır) ve اوست (Ûst- (O) Odur. Bu cümle, İngilizce daha iyi anlaşılabilir: It ıs he/she.) Benzer bir şekilde bazen de ikinci tekil şahıs zamir تو (to- sen) ya birleşince de bazen ( ا ) elif düşer: توست (Tost – O, sensin.)
* است (est)’in bitiştiği kelimenin sonunda (ي ya varsa ( ا ) elif düşer. كتابيست (Kitâbist- O bir kitaptır.) gibi.
g) İsmin –e halini ifade eden neye kime sorularının cevabı olan (به be de genellikle sonraki kelimeye bitişik yazılır. Örnek: بآن (be ân- şuna/ona) باين (be în- buna) ve باو (be û- ona) gibi. Bazı yazarlar araya dâl (د koydukları vakidir: بدان (bedân) بدين (bedûn) gibi.
* جا (câ) 'yer, mekan' demektir.
***Kelime Hazinesi***
جيغ (çîğ) çığlık.
تيز (tîz) keskin Tiz sesli deriz ya.
گوش (gûş) kulak
گاه (gâh) yer
كوج (kûç) göç
كام (kâm) arzu, istek. Hey gidi Dünya! Bir zamanlar üzerinde 'Gülelim oynayalım kâm alalım dünyadan' diyordu Nedim.
شير (şîr) aslan
موش (mûş) fare
رام (râm) evcil, uysal
كهنه (kohne) eski, kullanılıp eskitilmiş
گران (gerân) pahalı, değerli
ارزان (erzan) ucuz
جوان (cevân) genç
كوجك (kûçek) küçük
بزرگ (bozorg) büyük
نو (nû) yeni. Biz nevruz diyoruz onlar nû-rûz (yeni gün).
بد (bed) kötü. Beter (Farsça بتر (bed-ter aslından, 'better' yani daha kötü) olsun diye söylenen beddua buradan geliyor.
اهسته (âheste) yavaş
برف (berf) kar
باران (bârân) yağmur
Beşinci Ders:
* İsimlerin çoğul yapılması
a) ها (hâ) eki tekil olan kelimeye eklenerek çoğul yapılır. مداد (midâd- kurşun kalem) , مدادها (midâdhâ- kurşun kalemler) gibi.
b) Eğer kelime bir insan için kullanılmaktaysa o zaman ان (ân) ekiyle de çoğul yapılması mümkündür. Örnek زن (zen- kadın), زنان (zenân- kadınlar).
* Klasik Farsça’da çoğul yapmadaki soyut ve cansız nesnelerin çoğulu için ها (hâ) ve insanla ilgili kelimeler için ان (ân)'ı kullanmaya dair kural genellikle gözetilirken günlük konuşma dilinde bütün isimleri ها (hâ) ile çoğul yapma eğilimi göze çarpmaktadır.
c) Eğer bir isim öncesinde e sesi yer alan sessiz (ha) ه ile biterse bu sessiz (ha) هharfı گ (g) harfine dönüştürülür ve sonra çogul eki eklenir. Örnek verecek olursak بچه(beççe- çocuk), بچگان (beççegân- çocuklar).
d) Eğer bir isim ا (elif) ile bitiyorsa araya ي(ya) harfi konulmasından sonra çoğul eki getirilir. گدا (gedâ- dilenci), گدايان (gedâyân- dilenciler) gibi.
e) Eğer bir isim sessiz و (vav)ile bitiyorsa da araya yine ي(ya) harfi getirilerek çoğul yapılır. رستگو (rastgû- doğru sözlü/samimi/sadık kişi), رستگويان (rastgûyân- sadık kişiler) ; ايرانی (îrânî- İranlı), ايرانيان (îrâniyân- İranlılar) örneğinde görüldüğü gibi.
* Bu kural istisna olarak şu kelimelerde bu kural uygulanmaz: بازو (bâzu- ön kol, bilekle dirsek arası), بازوان (bâzuân) ve بانو (bânû- bayan), بانوان (bânuvân- bayanlar).
f) Çoğul ekleri ان (ân) ve ها (hâ) kelime vurgusunu taşırlar. كتابها (kitâbhâ- kitaplar) derken ها (hâ) 'nın ve زنان (zenân- kadınlar) derken ان (ân) 'ın diğer hecelerden biraz daha fazla uzatılarak söylenmesiyle vurgu yapılır.
Kelime vurgusuna değinmişken şunları söylemek yerinde olacaktır:
* Farsça’da kelime vurgusu isim ve zamirlerin son hecesinde yer alır. Örneğin كتاب, صندلى , شما kelimelerinin son heceleri uzatılırak ki-tâb, sanda-lî, şo-mâ diye okunur..
Ancak kelimenin sonuna gelmelerine rağmen hem belirsizlik/nekre durumunu ifade eden ى(ya) hem de dolaylı olmayan/direkt nesneyi belirten را (ra) eki vurgu taşımaz. Örneğinكتابى (ki-tâbî) ve كتابرا (ki-tâbrâ) derken vurgu asıl kelimenin son hecesinde yani ikinci hecededir.
Kelime Hazinesi
ايل (îl) kabile, aşîret
نهاد (nihâd) huy, tabiat, karakter
اطاق (utâg) oda. Eski Türklerin kullandıkları büyük çadırların adını yani 'otağ'ı hatırlatıyor.
لال (lâl) dilsiz, konuşamayan.
نوين (nevîn) yeni, modern, genç
پسر (peser) oğlan, erkek evlat
نهال (nihâl) fidan, filiz, taze dal, sürgün
مادر (mâder*) anne
پدر (peder*) baba, nam-ı diğer PEDERBANK'ın sahib-i muhteremleri Gülümseme.
دختر (duhter*) kız, kız evlat
برادر (berader*) erkek kardeş
خواهر (hâher) kız kardeş
ابر (ebr) bulut
گاو (gâv) öküz
گاو ماده(gâv mâde)* inek
جوجه (cûce) civciv
جوجهمرغ (cûce murg) tavuk
خروس (horûs) horoz
روباه (rûbâh) tilki
خر (har)* eşek
قاطر (gâtır)* katır
كليد (kilîd) anahtar. Köydeyken biz de ‘kilit’ kullanılırdık anahtar niyetine
سپاس (sipâs) şükür, şükretme
بيكران (bî-kerân)* sınırsız, sonsuz.
تگرگ (tegerg) dolu. Geçen hafta kar ve yağmuru yazmıştık ‘dolu’nun kısmeti de bugüneymiş Gülümseme.
خاك (hâk) * toprak, yer.
جوش (cûş) kaynamak. Cûşa gelmek (coşmak) deyimini biliyoruz.
نمايش (nümâyiş) görünüm, gösteri, miting.
* Mother, father, daughter ve brother kelimelerini hatırladıysanız hiç şaşırmayın. Farsça İngilizce’nin akrabası olur.
*مادهگاو mâde gâv da denilebilir. Burada mâde dişi anlamındadır.
* Bu kelime Türkçe’den Farsça’ya geçmiş. Eski Türkçe’deki şekli ‘kağatır’ mış.
* Birleşik bir kelimedir. Kerân, kenar, uç, son, nihayet anlamlarındadır. Burada olumsuzluk eki olan bî (İngilizce’deki without’un karşılığı) sız, siz anlamını vermektedir.
alıntı