Farsa Öğrenelim - 5
Son güncelleme:
-
farsça dersler - farsça dilbilgisi - farşça nasıl öğrenilir - farsça kelimelerSekizinci Ders
*Karşılaştırma ve Üstünlük Sıfatları
Karşılaştıma sıfatı ile kastedilen 'daha' ekini alan kelimeler (daha güzel gibi); üstünlük sıfatı ile de 'en' ekini alan kelimelerdir (en büyük gibi).
**'Daha' anlamı, Farsça'da bir kelimenin sonuna تر (-ter) ekinin getirilmesiyle elde edilir. Örneğin بزرگ kelimesine bu ek getirilirse بزرگ تر şeklinde ya da bitişik olarak yazılır بزرگتر (Bozorgter- Daha büyük)
Bu kuralın istisnası, İngilizce'deki 'good' sıfatı gibi* 'iyi' sıfatıdır:خوب *(Hûb- İyi), بهتر (Bihter- daha iyi), بهترين (Bihterîn- En iyi). Ancak ara sıra خوبتر (Hûbter- Daha iyi) ve خوبترين (Hûbterîn- En iyi) şekillerinde kullanım da vakidir.
'Kötü' sıfatının karşılaştırma sıfatı kalıbında Türkçe'deki ünsüz sertleşmesini andıran küçük bir değişiklik gözlenir: بد (Bed- Kötü), بتر (Better- Daha kötü)
**'En' ise, kelimenin sonuna ترين (-terîn) ekinin getirilmesiyle elde edilir. Örneğin بزرگترين (Bozorgterîn- En büyük)
Karşılaştırma sıfatı Arapça'daki gibi nitelediği isimden sonra gelir; ve nitelenen isim tamlama eki alır: كتاب بزرگتر (Kitab-ı bozorgter- Daha büyük kitap), كتابهاي بزرگتر (Kitabhâ-yı Bozorgter- Daha büyük kitaplar) gibi.
Üstünlük ifade eden sıfat ('en...') ise nitelediği isimden önce gelir ve sıfat tamlama eki almaz: بهترين كتاب (Bihterîn kitâb- En iyi kitap)
Ancak üstünlük sıfatından sonra gelen isim tamlamasının ilk kelimesi çoğul ise sıfat tamlama eki alır; bu ikinci kelime tekil ise tamlama eki almaz.
Örnek 1: پرجمعيت ترين شهر هاى تركيهاستانبول است (Porcem'ıyyetterîn-i şehrhâ-yı Turkiyye İstanbûl est.- Türkiye'nin en kalabalık şehri İstanbul'dur.) (پرجمعيت Porcem'iyyet: Kalabalık)
Örnek 2: كوهآغرى بلندترين كوهتركيهاست (Kûh-i Ağri bolendterîn kûh-i Turkiyye est.- Ağrı Dağı, Türkiye'nin en yüksek dağıdır.)
Cümlede iki nesne/kişi arasında karşılaştırma yapılmak istendiğinde karşılaştırmada baz alınan, niteliği belirtilen nesne ya da kişinin karşısında yer alan nesne/kişi isminden önce Türkçe'deki -den, -dan ekinin anlamını veren از (ez) getirilir.
Mesela: احمد بزرگتر از حسن است (Ahmed bozorgter ez Hasan est.- Ahmed Hasan'dan daha büyüktür.) ve آن پسر از اين دختر بزرگ است (Ân piser ez în duhter bozorg est.- Şu oğlan bu kızdan (daha) büyüktür.)
Zarf olarak da kullanılması mümkün olan sıfatlar da aynen isimler gibi vurguyu son hecede taşır.
Sıfatların zarf olabilmesine örnekler: آنرا گران خريد (Ânra giran harîd.- Onu pahalı ( ya da pahalıya) aldı.), من از شما زودتر آمدم (Men ez şoma zûdter âmedem.- Ben, sizden (daha) önce/erken geldim.)
Vurgu için örnekler:بزرگ (bo-zorg), بزرگت (bozorg-ter) ve بزرگترين (bozorgta-rîn) kelimelerindeki gibi son heceyi telaffuz ederken vurgu belli edilir.
Kelime Hazinesi
هندوانه(hinduvâne) karpuz
انار (enâr) nar
به (bih) ayva
اندرز (enderz) tavsiye
كشور (kişver) ülke
خندان (handân) güleryüzlü, neşeli, mesrur, gülen
نان (nân) ekmek. Bulmacalarda 'Eski dilde ekmek' diye sorulan sorunun da cevabıdır. Göz kırpan
زيتون (zeytûn) zeytin
پنير (penîr) peynir. Sanki zeytinin söyleşine yakın olsun diyerekten y harfini eklemişiz penir'e Gülümseme
شير (şîr) süt. Aynı zamanda bu kelime, çok gariptir ki 'aslan' demek.
انگبين (engübîn) bal
ماهعسل (mâh-ı asel) balayı
انجمن (encümen) cemiyet, şura, konsül, komisyon, meclis
خرسند (hursend) kısmetine râzı olan, kanaatkâr
پلنگ (peleng) kaplan.*
شغال (şegâl) çakal
كفتار (keftâr) sırtlan
كبوتر (kebûter) güvercin
پوش (pûş) kın, kılıf;zırh
پوشنده (pûşende) örten, (elbise) giyen Osmanlıcada da kullanılan bir deyim olarak 'puşende-i hata': ayıp örten*.
پوشاك (pûşâk) elbise, giysi
پوشاك سر (pûşâk-ı ser) başörtüsü
گريه (girye) gözyaşı Günümüzde artık başörtüsü ve gözyaşı kelimeleri birbirini çağrıştırır oldu! Rabbimiz bizleri gözyaşı döktüren başörtüsü yasağı zulmünden kurtarsın!
كتان (kettan) keten
ابريشم (ibrîşim) ipek
پنبه (pembe) pamuk
صورتي (sûratî) pembe
ديروز (dîrûz) dün
امروز (imrûz) bugün
فردا (ferdâ) yarın
Dokuzuncu Ders:
*Miktar Zarfları
** بيشتر (bişter) ve بيش (biş) daha fazla, daha çok anlamını ifade etmek için kullanılmaktadır. بيشتر (bişter) isim, sıfat ya da zarf olabilir.
Örnekler: بيشتر باو داديد (Bişter be-û dâdîd- Ona daha fazla verdin.)
اورا بيشتر دوست داشتند (Û-râ bişter dûst dâştend- Onu daha çok sevdiler.)
مردها بيشتر بودند تا زنها (Merdhâ bişter bûdend tâ zenhâ- Kadınlardan fazla erkek vardı.)
بيشتر (bişter) sıfat olduğunda nitelediği kelime tekil gelir.
Mesela بيشتر كتاب داشتيد تا او (Bişter kitâb dâştîd tâ û- O'ndan/Onun sahip olduğundan fazla kitaba sahiptin/kitabın vardı.)
بيش (biş) ise hem isim olarak hem de öznenin niteliğinden haber veren sıfat olarak kullanılabilir.
Örnek 1: بيش از او خورديد (Biş ez û hordîd- Ona kıyasla daha çok yedin.)
Örnek 2: كتابهاى او بيش از كتابهاى من است (Kitâbhâ-yı û biş ez kitâbhâ-yı men est- Onun kitapları benim kitaplarımdan daha fazladır.)
بيش از پيش (biş az piş) deyimi de 'öncekinden daha fazla' anlamında zarf olarak kullanılır. Örneğin اورا بيش از پيش دوست دارد (Û-râ biş ez piş dûst dâred- Onu öncekinden daha fazla seviyor.)
بيشتر (bişter) bazen '...ekseriyeti,...çoğu,...hemen hepsi' gibi anlamlandırılabilecek şekilde bir tamlamanın tamlayanı olarak cümlede yer alabilir.
Mesela: بيشتر مردها رفتهبودند (Bişter-i merdhâ rafte bûdend- Adamların/erkeklerin çoğu gitmişti.)
ve بيشتر آنها جوان بودند (Bişter-i ânhâ cevân bûdend- Onların ekseriyeti gençti.)
بيشتر از همه(bişter ez heme) ya da diğer bir kullanımla از همهبيشتر (ez heme bişter) 'en çok, en fazla' anlamlarında eylemi niteleyen zarf olabilir.
Örnek: اورا از همهبيشتر دوست داشتيم (Û-râ ez heme bişter dûst dâştîm- En çok/en fazla onu sevdik.)
** خيلى (hayli) ve بسيار (besyâr) kelimeleri de öncesinde geldikleri sıfatları pekiştiren zarflardandır.
Örnek 1: اين ميز خيلى بزرگ است (În mîz hayli bozorg est- Bu masa çok büyüktür.)
Örnek 2: باغ بسيار بزرگى دارد (Bâğ-ı besyâr bozorgî dârad- Çok büyük bir bahçeye sahiptir/Çok büyük bir bahçesi vardır.)
Aynı zamanda خيلى (hayli) zarfı ile karşılaştırma sıfatı da pekiştirilebilir. اين خيلى بهتر است (În hayli bihter est- Bu çok daha iyidir.)
**زياد (ziyad) kelimesi de sıfat ya da zarf olabilir ve 'çok, birçok, fazla; çok fazla' gibi anlamlandırılabilir.
Sıfat olmasına örnek:كتابهاى زياد داشت (Kitâbhâ-yı ziyâd dâşt- Çok kitaba sahipti/Çok kitabı vardı.)
Zarf olmasına örnek:اين كتاب زياد گران است (În kitâb ziyâd gerân est- Bu kitap çok pahalıdır.)
Zarf olmasına diğer bir örnek:بمن زياد داديد (Be-men ziyâd dâdîd- Bana fazla/çok verdi)
زياد (ziyad- 'fazla/çok') kelimesi burada yükleme sorulan 'ne kadar' sorusunun cevabı olduğu için zarftır.
زياد (ziyad) kelimesinin yer aldığı cümle yapı bakımından olumsuz olunca 'hiç... değil' gibi anlamlar verilebilir.
Mesela اين كتاب زياد خوب نيست (În kitâb ziyâd hûb nist- Bu kitap hiç iyi değildir.)
زياد (ziyad) kelimesi eğer nitelediği ismin önünde gelebilir ki böyle bir durumda isim tekil halde kullanılır.
Örnek: زياد كتاب دارد (Ziyâd kitâb dârad- Birçok kitaba sahiptir/Bir sürü kitabı vardır.)
Kelime Hazinesi
مور (mûr) karınca
شرم (şerm) utanma, mahcubiyet; alçak gönüllülük.*
نرم (nerm) söz dinleyen, yumuşak başlı, uysal, mülayim
پشه (peşşe) sivrisinek
خوان (hân) sofra, yemek tepsisi
نمک (nemek) tuz 'Yemek yemek, ne demek bî-nemek olursa semek!' Sürûrî *
نمك طعام (nemek-i taam) sofra tuzu
قند (gand) şeker
نمكدان (nemekdân) tuzluk
شمشير (şemşir) kılıç
سپر (siper) kalkan
ستم (sitem) zulüm
ستمكار (sitemkâr) zalim
بخشش (bahşiş) cömertlik, ihsan, bağış
بخشنده (bahşende) cömert, ihsanda bulunan
هويج (hevîc) havuç
خرگوش (hargûş) tavşan
طوطي (tûtî) papağan Tûtîname, bir papağanın ağzından birçok farklı yapıda çeşitli hikayelerin anlatıldığı Doğu edebiyatından bir eserdir.
چيستان (çîstan) bilmece
چرك (çirk) kir, pislik; kirli
چركين (çirkin) kirli
سيب زميني (sib zemînî) patates. Aslen sib zemînî 'yer elması' anlamını taşımaktadır. İlginçtir ki Fransızca'da da aynı şekilde 'pomme de terre' (yer elması) patates demektir.
گوجهفرنگي (gevce ferangî) domates. Yalın anlamıyla 'Batı/Avrupa eriği' demektir.
alıntı