Kişilik ve Kişilik Kuramları - 1
Son güncelleme:
-
kişilik nedir - freudun kişilik kuramı - ego - süperego - bilinçaltıHalk arasında “kişilik” kelimesinin birçok anlamı vardır.Birinin çok kişilikli olduğunu söylediğimizde,kastettiğimiz şey,çoğunlukla o bireyin sosyal etkililiği ve cazibesidir.
“Kişiliği geliştirme” derslerinde, sosyal beceriler öğretilmeye ve başkalarından daha iyi tepkiler almanız için görünüşünüz ya da tavırlarınız daha iyi hale getirilmeye çalışılır.
Bazen de “kişilik” kelimesini,bir bireyin en çarpıcı özelliğini betimlemede kullanırız.Bir kişiden söz ederken,onun “saldırgan bir kişiliğe” ya da “utangaç bir kişiliğe” sahip olduğunu belirtebiliriz.
Ancak psikologlar kişilikten söz ettiklerinde,özellikle bireysel farklılıklarla-bir kişiyi diğerinden ayıran özelliklerle-ilgilenirler.Psikologlar,kişiliğin tam bir tanımı üzerinde uzlaşmaya varamamışlardır.
KİŞİLİK; bireyin iç ve dış çevresiyle kurduğu,diğer bireylerden ayırt edici,tutarlı ve yapılaşmış bir ilişki biçimidir.
Bireyin kendini diğer bireylerden ayırt edici terimini kullandık,çünkü ilgilendiğimiz o bireyi başkalarından farklı kılan özelliklerdir.
Örneğin;yeni tanıştığı kimselerin elini sıkmak Türk kültürü içinde hemen hemen herkesin yaptığı alışılmış bir davranıştır.Abdullah adındaki arkadaşımızın kişiliğini tanımlarken,onun sabahleyin kahvaltı yaptığını,kahvaltısında çay içtiğini,yeni tanıştığı kimselerin elini sıktığını söylersek,Abdullah’ı diğer kimselerden ayırt eden bir özellik söylemiş olur muyuz?
Halbuki,Abdullah’ın kişiliğini tanımlarken başkalarında pek görülmeyen,onu “diğer bireylerden ayırt edici”özelliklerinden bahsedersek,onun hakkında daha çok bilgi vermiş oluruz. “Abdullah günde iki saat uyur,sabah kahvaltısı ve akşam yemeği yemez,ancak öğlen yemek yer,ister erkek ister kadın ve yaşı ne olursa olsun, ilk tanıştığı herkesin elini öper.” Böyle bir tanımlamada kullanılan özellikler Abdullah’ın kişiliğinin parçalarıdı
Kişilik tanımında kullandığımız diğer bir kavramda tutarlılıkkavramıdır. Tutarlılık kavramıyla “zaman boyutu içinde o kişinin benzer durumlarda değişmediğini” anlarız.
Bir çocuk düşünün,hemen hemen her zaman başkalarına yardım eden,elinden geldiğince işbirliği yapan bir kimse olsun.Bir gün sinirli olduğu anda yardım etmeyi reddettiği için bu çocuğa “yardım etmeyi sevmez.”mi diyeceğiz?bireyin tipik ve belirli durumlarda sık sık gösterdiği davranışlarını kişiliğin bir parçası olarak düşüneceğiz.
Yapılaşmış kavramıyla kişiliğin çok sayıda birimlerden oluşan bir sistem olduğunu,sistemin her biriminin birbiriyle bağlantılı olarak bir örüntü geliştirdiğini anlarız.
Bir insan “iyi kalpli,yardımsever,sakin,uysal,ailesine bağlı,vazifesine düşkün” olarak tanımlandığında herhangi bir çelişki görmeyiz. Kişilik özellikleri birbiriyle uyum içinde,tutarlı bir örüntü geliştirmiştir.
Öte yandan bir kişiyi size şöyle tanıtsak bir tutarsızlık olduğunu düşünürsünüz; “İyi kalpli, huysuz, uysal, geçimsiz, son derece saygılı, saldırgan bir kimse!”Bu son tanımda kişiliği oluşturan özelliklerin bir yapısını,birbiriyle ilişki kuruş biçimini,örüntüsünü görmek olanağı yoktur.Varsa bile çok zordur ve bildiğimiz bir kişilik yapısı değildir.
Kişilik tanımında kullandığımız diğer bir özellik de ilişki kuruş biçimidir.
Birey iç ve dış çevresiyle sürekli ilişki halindedir.başka bir deyişle,birey kendi içindeki duygu ve düşünceleri olduğu kadar,kendi dışında yer alan insan,olay ve nesneleri de algılar.bireyin kişiliği,iç ve dış çevreyle kurduğu ilişkinin biçimini belirler.
“İlişki biçimi” şeklinde tanımlanan kişilik soyut bir kuram olmaktan çıkıp,bireyin her günkü davranışında gözlenebilen somut bir kavram olur.
FREUD’UN KİŞİLİK KURAMI
“Psikoloji tarihinin en tanınan bilim adamı kimdir?”diye bir soru sorulsa,Sigmund Freud (1856-1939)herhalde oldukça başlarda yer alır.Onun yazdığı eserler insanın doğasını yeni bir gözle görmeye,bireyin davranışını yeni bir açıdan algılamaya yol açmıştır.
Freud,kırk senelik meslek yaşamı süresinde çok sayıda eser yayınladı.bugün modern psikoloji Freud’un ortaya attığı görüşlerden farklı yerlere gelmiştir ve onu tam anlamıyla izleyen psikolog sayısı oldukça azalmıştır.
Ancak buna rağmen,modern psikolojinin oluşumunda Freud’un etkisinin son derece kuvvetli olduğunu hemen hemen bütün psikologlar kabul ederler,Freud’un etkisi yalnız psikoloji içinde kalmış felsefe,sanat ve günlük dili de etkilemiştir.
KİŞİLİĞİN ÜÇ TEMEL BİRİMİ
Freud’a göre kişilik üç ana sistemden oluşur:İd,ego ve süperego.Her sistemin kendi işlevleri vardır,ancak üçü etkileşimde bulunarak davranışı yönetirler.
İD; yeni doğan çocukta olan kişiliğin en ilkel kısmıdır;daha sonra ego ve süperego idden gelişir.
İd;temel biyolojik itkilerden (dürtülerden) oluşur:yeme, içme, artıkları atma,acıdan kaçınma ve cinsel haz elde etme ihtiyaçları.
Freud saldırganlığın da temel bir biyolojik dürtü olduğunu söylüyordu.İd;bu itkilerin hemen tatmin olmasını ister.İd,ufak bir çocuk gibi haz ilkesiyle çalışır;dış koşullardan bağımsız olarak acıdan kaçınmaya ve haz elde etmeye uğraşır.
EGO; Çocuklar kısa zamanda itkilerinin her zaman hemen tatmin edilemeyeceğini öğrenirler.Açlık,biri yiyecek sağlayana kadar beklemelidir.Bazı itkiler-birine vurmak-cezalandırılabilir.
Küçük çocuk gerçekliğin taleplerini dikkate almayı öğrendikçe,kişiliğin yeni bir kısmı olan ego gelişir.Ego gerçeklik ilkesine itaat eder:Uygun çevresel koşullar bulunana dek itkilerin tatmini geciktirilmemelidir.
Ego,temel olarak kişiliğin “yönetici” kısmıdır,çünkü hangi hareketlerin yerinde olduğuna ve hangi id itkilerinin ne şekilde tatmin edileceğine karar verir.Ego,idin talepleri arasında aracılık yapar.
SÜPEREGO; Kişiliğin üçüncü kısmı olan süperego,çocuğa anne-baba ve başkaları tarafından öğretildiği şekliyle toplumun ahlak kuralları ve değerlerinin içselleştirilmiş temsilidir.
Temel olarak bireyin vicdanıdır.Süperego bir hareketin doğru mu yanlış mı olduğuna karar verir.İd haz arar,ego gerçekliği test eder,süperego ise mükemmeliyeti arar.Süperego,anne-babanın ödül ve cezalarına tepki olarak gelişir.
Süperego, çocuğun cezalandırıldığı ya da azarlandığı ve ödüllendirildiği tüm hareketleri içine alır.
Başlangıçta,anne-baba çocuğun davranışını doğrudan ödül ya da ceza ile denetler Anne-babanın standartlarının süperegoyu içine alınmasıyla davranış özdenetim altına geçer.
Çocukların artık kimsenin hırsızlığın yanlış olduğunu söylemesine ihtiyaçları yoktur;süperego bunu onlara söyler.Süperegonun standartlarına uyulmaması, hatta bu standartlara uymama itkisi dahi anne-baba sevgisini kaybetme aksi yetesi oluşturur.Bu aksiyete bilinç dışıdır;bilinçli olan duygu,suçluluk duygusudur
.Anne-baba standartları aşırı katıysa,birey suçluluk duyar ve tüm saldırgan ve cinsel itkilere ket vurur.Tersine, kabul edilir toplumsal davranış standartlarını içe almayı başaramayan birey için davranış kısıtlaması az olacaktır;bu birey,kendi isteklerini öne çıkaran davranışlarda bulunabilir ya da suç işleyebilir;böyle bir kişinin zayıf bir süperegosu olduğu söylenir.
Bazen kişiliğin üç bileşeni uyuşmazlık gösterirler;ego,idin hemen istediği tatmini geciktirir;süperego hem ego hem de idle savaşır,çünkü davranış,genelde süperegonun tatmin ettiği ahlaka sahip değildir.Ancak,normal insanda genelde üçü birlikte çalışarak bütünleşmiş bir davranış oluştururlar.
BİLİNÇALTI
Freud’un getirdiği en önemli kavramlardan biri bilinçaltı kavramıdır.Bilinçaltı farkında olmadığımız arzu,istek,dürtü,duygu,düşüncelerin depolandığı büyük hazneyi temsil eder.İd’in tümü,ego’nun bir kısmı ve üst-ben’in büyük bir kısmı bilinçaltında kalır.
Yakın bir arkadaşımıza duyduğumuz derin kin kendini bilinçaltında saklar.Bilinçaltındaki bu arzu,istek,dürtü,duygu ve düşünceler sürekli davranışı etkiler,ne var ki biz bu etkinin farkında olamayız.
alıntı
https://www.main-board.com/lise/755902-kisilik-ve-kisilik-kuramlari-2-a.html#post5080779
https://www.main-board.com/lise/755903-kisilik-ve-kisilik-kuramlari-3-a.html#post5080780
https://www.main-board.com/lise/755904-kisilik-ve-kisilik-kuramlari-4-a.html#post5080781