Antika Halı ve Kilim Tamiri
Son güncelleme:
-
Geleneksel sanatların çoğu, piyasayı istila eden teknolojik gelişmeler karşısında kabuğuna çekiliyor. Az sayıda kalan ustalar, kendilerine bir çıkış yolu arıyor. Konyalı halı ve kilim ustaları da, çoğunluğu yurtdışından gelen antika halı ve kilimlerin tamiriyle geçimini sağlıyor. Kazançları eski işlerini aratmayacak derecede iyi olduğundan, yeni hallerinden oldukça memnun görünüyorlar.
Her şey gibi, halı ve kilimler de eskir. Eğer tarihi ve antik bir değeri varsa, ona daha fazla sahip çıkmak gerekir. Başta Avrupa olmak üzere, Amerika, Hollanda, İtalya, İsveç, Danimarka gibi dünyanın birçok ülkesinden eskimiş, teli çekilmiş ve yırtılmış kilimler, Konyalı ustaların ellerinde hayat buluyor. Her ilmeğinde bir alınteri, her desenin bir hikayesi olan el dokuması halı ve kilimler, kilim doktorlarının ellerinde yeniden hayat buluyor. İran ve Kafkas halılarıyla birlikte dünya kültür mirasının en önemli hazinelerinden biri olan geleneksel Türk el halıcılığı, son 10 yılda büyük oranda kan kaybetti. Yakın zamana kadar halkın geçimini sağlayan el dokuması halı ve kilimlere ilgi azaldı. Uzakdoğu'dan gelen ucuz halılar yüzünden üretim giderek düşüyor. Ustalar, yurtdışından getirilen halı ve kilimlerin tamiri ile ayakta kalmayı başarıyor.
Amerika, Hollanda, İtalya, İsveç, Danimarka başta olmak üzere dünyanın birçok ülkesinden gelen halıların restorasyonunun yapıldığı yerlerde tamir işi kısa sürede dokumacılığın önüne geçti. Yakın bir zamana kadar dokuma üretimi yapan atölyeler, artık tamir yapıyor. Zor ve zahmetli bir iş olan tamir işi dokumadan daha çok zaman alıyor. Önce kilim ustalarına gelen kilim ve halılarda kullanılan renkler tespit ediliyor. Eskimiş kilimler desenine ve rengine göre iplikler hazırlanıp kökboya ile kaynatılarak boyanıyor. Daha sonra desenin orijinal hali bozulmadan hazırlanan ipliklerle yıpranmış kilimler ilmik ilmik işlenerek eski haline kavuşturuluyor. Onarılan kilimler makasla fazla teller kesildikten sonra ateşle yakılarak tüylerden temizleniyor. Tüm işlemler tamamlandığında eski renklerinde yeni bir halı ortaya çıkıyor.
Bir kilimin onarılması büyüklüğü ve hasar boyutuna göre farklılık gösteriyor. Yaklaşık altı kişinin çalışmasıyla bir kilimin onarımı bir ayda tamamlanıyor. Tamire gelen kilimlerin genelikle Avrupa'daki işadamları ve zengin kesimin evlerinde veya işyerlerinde uzun zaman beklemeleri sonucu bozulan kilimler olmasının yanında müzelerden de geliyor. Eski ve yıpranmış kilimlerin tamiri, boyutuna ve yıpranma oranına göre göz kararı fiyatla anlaşılarak yapılıyor. Tarihi bir kilim, 200 dolardan başlayan ve 5 bin doları bulan fiyatlarda tamir ediliyor. Ayda 8-10 kilim tamiri siparişi aldıklarını kaydeden Halil Karlıer, kilim onarım işinin dokuma işinden daha büyük emek ve özveri istediğini belirtiyor: "Kilimlerin tarihi olması daha fazla dikkatli çalışmamızı gerektiriyor. Kilim aslına göre, ne bir ilmik fazla ne de bir ilmik az eski kilimin aslı nasılsa, biz de ona göre onarımını yapıyoruz. Bazen bir kilimi zamanında yetiştirmek için gece gündüz çalıştığımız oluyor. Eskiden kilim dokur onu satardık. Dışardan gelen kilimler nedeniyle imalat fiyatına satmak zorunda kalıyorduk. Biz de çareyi eski kilimlerin tamirinde bulduk."
Atölye sahibi Ali Osman Oymak, halı tamirinde uzmanlaşmaları ve bu işi oldukça düşük ücretle yapmalarının yabancı ülkelerin Türk dokumacılara olan ilgisini artırdığını düşünüyor. Halı ve kilim restorasyonunun çok büyük incelik ve titizlik isteyen bir iş olduğunu anlatan Oymak, kökboyası ve uygun yün ile eski ya da yeni dokumaların orijinaline sadık kalınarak tamir edildiğini özellikle belirtiyor.
Ali Osman Oymak, "Fiyatlarımız pazarlık sonucu belirleniyor. Ortalama bir halının tamiri için aylık 500 milyon isteniyor, ama bu rakam özel şartlarda artıyor. Bazı hassas halıların tamiri iki yıl bile sürdüğü için fiyatları da artıyor. Yılda yaklaşık 300'e yakın halı ve kilim tamir ediyoruz. Bunun yanı sıra çok az da olsa sadece yurtdışına yönelik halı ve kilim de dokuyoruz. Halıların metrekaresi de ortalama 200 dolardan satılıyor. Yurtdışındaki müşteriler, hazırladığımız kataloglardan bakarak istedikleri Türk motiflerini ve renklerini seçiyor." bilgisini veriyor. Oymak, içinde bulundukları durumdan da hayli memnun: "Bu sektörde ailece çalışıyoruz. Ailenin tüm bireylerinin bu alanda istihdam edilmesi nedeniyle kazancımız son derece iyi." diyor.
alıntı