Çalı Genel
Son güncelleme:
-
Çalılık, ormanların tahribi ile meydana gelen 1-2 metre boyundaki ağaççıkların oluşturduğu bitki formasyonuna denir.Bu fomasyon asıl bitki formasyonu olmayıp insanların orman açma, orman yakma gibi faliyetleri sonucu oluşur. Belli başlı çalı formasyonları:
Maki
Maki, Akdeniz ikliminin egemen olduğu bölgelere özgü, ortalama 1-2 metre boyundaki küçük ağaç ya da çalıların oluşturduğu bitki örtüsü. Bu bitki örtüsüyle kaplı alanlara makilik denir. Makilikler, eskiden ormanlık olan alanlarınyangın ya da insanlar tarafından yok edilmesi sonucu oluşmuştur.Orman kendini yenilemeden ortamı kaplayan maki türleri ağaç fidanlarının büyümesini engellerler.
Maki bitkileri Akdeniz ikliminin kurak koşullarına yani ortamdaki yetersiz sudan olabildiğince yararlanmaya uyarlanmış derin köklü, ufak ve sert yapraklı, hatta dikenli ağaçlık ve çalılardır. Bu ufak yaprakların yüzeyi genellikle su kaybını önlemek için yaprakları kalın, sert, cilalı, keçeli veya mumsu reçineli bir katmanla kaplanmıştır. Makiliklerde rastlanan pek çok ağaç türü arasında başlıca yabani zeytin, funda, katran ardıcı, keçiboynuzu, sakız ağacı, laden, böğürtlen,zakkum, sandal ağacı, Akdeniz defnesi, menengiç, mersin, koca yemiş (dağ çileği), kermes meşesi, pırnal meşesisayılabilir. Maki bitki örtüleri genellikle geçit vermeyecek kadar yoğun bir biçimde gelişerek toprağın yüzeyinde oldukça sık bir doku oluşturur. Çoğu su gereksinimini gecenin neminden sağlar. Özellikle denize bakan yamaçlar, yapraksız dikenli çalılıklarla kaplıdır.
Türkiye'de maki tipi bitki örtüsü en çok Akdeniz ve Ege, özellikle Güney Ege kıyılarında yaygındır; Marmara ve Karadeniz kıyılarında ise daha seyrektir. Dünyanın başka bölgelerinde de makiye benzeyen bitki örtüsüne rastlanır, ancak bunlar bulundukları yöreye göre değişik adlar alır.
Akdeniz iklim sahasından uzaklaştıkca maki türleri azalır, çıkabildiği yüksekliği kaybeder. Akdeniz kıyılarında 18-20 tür, Ege kıyılarında 13-14 türe, Karadeniz kıyılarında 4-5 türe iner.Makilerin çıkabildiği yükseklik enleme bağlı olarak güneyden kuzeye azalır:Akdenizde 800-900m, Egede 500-600m, Mermara çevresinde 300-400, Karadenizde 150-200m[1] .
Türkiye'de ayrıca garig vardır. Makiye göre daha seyrektir. Maki asitli topraklarda yaygınken garig kalkerli topraklarda yaygındır. Halk arasına hepsine maki dememize rağmen, konunun uzmanları bu ayrımı belirgin bir şekilde yapıp, hem halka öğretmeli hem de okul kitaplarına bunu geçirmelidir.
Garig
Garig, Akdeniz ve Ege bölgesinin kıyı kesimlerinde makilerin tahrip edildiği alanlarda görülen çok kısa boylu dikenli çalılardan oluşan bitki toplulukları. Lavanta,kekik, funda, yasemin, süpürge çalısı gibi türleri vardır. Frigana diye de anılır. Genelde diz boyunu geçmeyen kısa boylu çalılıklardan oluşur. Garigleri oluşturan bitkilerin tohumları rüzgarla kolayca taşınabildiği için kolayca yayılırlar. Garig kapsamında sayılabilecek bitki topluluklarının başlıcaları abdestbozan otu, laden,nane, funda ve yasemindir.
Türkiye'de gariglerin yaygın olduğu bazı sahalar; Akdeniz Bölgesindeki Mut havzası, Ege'de Çeşme dolayları, Karaburun yarımadasının batı bölümü, İzmir'de yamanlar dağı, Dumanlı dağ çevresi, Bodrum ve Bergama dolaylarıdır.
Psödomaki
Psödomaki (yalancı maki), Karadeniz kıyılarında ormanların tahrip edilmesi sonucu oluşan makiye benzer nemcil çalı topluluklarına verilen ad.
Ormanların tahrip edildiği yerlerde oluşan yalancı çali türleridir. Bunlar genelde Karadeniz bölgesinde yayılış göstermektedir, yapraklarını kolayca yayarlar. Çünkü bünyelerinde yağ bağlama ve yapraklarını sertleştirmeye gereksinimleri yoktur. Bazı türleri kışın yapraklarını döker. Kuzey Anadolu dağlarının kuzeye bakan yamaçlarında genel olarak 1000 m yükseltilere kadar çıkarlar. fındık, ayı üzümü, ormangülü Karadeniz Bölgesi'ndeki başlıca psodömaki türleridir. Polen taşıyan hayvanlar (arılar, kuşlar ve dışkıları) yardımı ile geniş alanlara yayılırlar.
Bu çalılara yalancı maki denmesinin nedeni, maki gibi çalı tarzı olması fakat kuraklığa dayanıksız olmasıdır.