1. Ana Sayfa
  2. Sağlık
  3. Yaşlılarda Ağrı Sorunu

Yaşlılarda Ağrı Sorunu

Son güncelleme: 12.09.2014 18:00
BiR-DOST BiR-DOST foto
  • yaşlılarda duyusal ağrılar - sinirsel yaşlılık ağrıları - yaşlılıkta damar ağrıları - yaşlılarda iç organ ağrılarıYaşlılarca en çok dile getirilen sorunlardan biri olan ağrı; duysal bir uyarı veya sinirsel bir hasara bağlı olarak ortaya çıkan ve kişinin hafızasına, beklentilerine ve duygusal yapısına göre değişiklikler arz eden karmaşık bir süreçtir.

    Yaşlılarda bildirimi yapılmamış ve tıbbi kayıtlara geçmemiş hastalık oranı oldukça yüksektir, çünkü yaşlılar veya yaşlı yakınları pek çok belirtiyi yaşlılık için doğal sayarak sağlık kuruluşlarına başvurmamaktadırlar. Buna rağmen yaşlılarda ağrı görülme oranının oldukça yüksek olduğu bilinmektedir.

    Uluslararası ağrı çalışma birliği ağrıyı biyo-psikososyal bir olgu olarak ele almakta; ağrılı hastalarda gerek tanı ve gerekse tedavi yaklaşımlarının multidisipliner; yani tıpta ağrı ile uğraşan tüm uzmanlık dallarının katılımını gerektiren bir anlayış ile gerçekleştirilmesinin önemini vurgulamaktadır

    Yaşlılarda sık rastlanan ağrılı durumlar (kanser dışındakiler)

    1-Damarsal kökenli ağrılar
    -Otoimmün-bağışıklık ile ilgili hastalıklar:
    -Temporal arterit (şakaktaki atar damarın iltihabi hastalığıdır).
    -Dokularda beslenme bozukluğu yapan hastalıklar:
    Anjina pektoris (kalp damarlarında daralmaya bağlı göğüs ağrısı)
    Bacak atar damar hastalıkları
    Venöz toplar damar tıkanıklıkları

    2-Nörojenik kökenli ağrılar
    Sinir kökü basıları, sinir uçlarını tutan hastalıklar (periferik nöropatiler), herpes hastalığı sonrasındaki sinir ağrıları

    3-Kemik kökenli ağrılar
    Osteoporoz, Paget hastalığı (Kemiğin yapımı ve yıkımı arasındaki denge bozulmuştur)

    4-Eklem kökenli ağrılar
    Osteoartroz, boyun ve bel omurlarının dejenerasyonu ve buna bağlı olarak ortaya çıkan omurilik ve sinir köklerinin çıktığı kanalın darlıkları

    5-Adale kökenli ağrılar
    İltihabi adale romatizmaları (Polimiyaljiya romatika), hastalıklara veya ilaçlara bağlı adale sorunları (miyopatiler), yumuşak doku romatizmaları (fibromiyalji, miyofasiyal ağrılar), hareketsizliğe bağlı adale ve tendon kısalmaları

    6-Viseral (iç organ) kökenli ağrılar
    Peptik ülser veya hiatal herni, safra kesesi taşı (kolelitiyazis), divertiküller, spastik kolon, kabızlık, hemoroid
    Süregen ağrı

    Yaşlılar süregen ağrı açısından da önemli bir risk grubunu oluşturmakta ve bu yaş grubunda ağrı ciddi sorunların ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Bu sorunların başında depresyon, anksiyete (bunaltı), sosyal izolasyon, uyku bozuklukları, ambulasyon-hareket sorunları dikkati çekmekte ve sağlık hizmetlerinin kullanımında ve tedavi maliyetlerinde belirgin artışlar olmaktadır. İnatçı ağrının yaşlılarda yürüme bozukluklarını artırdığını, rehabilitasyon (esenlendirme) çalışmalarını yavaşlattığını ve ağrıya yönelik olarak kullanılan ilaçların da pek çok yan etkiye neden olduklarını göz önünde bulundurmak gerekmektedir.

    Yaşlılarda ağrı tanı ve tedavisini etkileyen faktörler
    İleri yaş grubunda ağrı tanı ve tedavisini etkileyen faktörler temel olarak üç ana grupta toplanabilir:
    A-Yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan fizyolojik değişikliklere bağlı faktörler:
    1-Birçok sağlık sorununun bir arada olması
    2-Görme yetisinde maküla dejenerasyonu, katarakt, glokom vb sorunlar nedeniyle azalma ve görsel algıya yönelik olarak hazırlanan ağrı ölçeklerinin kullanılamaması,
    3-Bellek bozukluğu, işitme sorunları, soyutlama sorunları
    4-Yazılı verileri tanımlama yetisinde azalma ve kısıtlanma
    5-Yan etkilere karşı duyarlılığın artması
    6-Yaşlanma ile birlikte ortaya çıkan farmakokinetik ve farmakodinamik değişiklikler
    7-Nöropatiler

    B-Eğitim ve davranışsal değişikliklere bağlı engellerden kaynaklanan faktörler
    1-Sağlık ve bakım personelinin ağrının değerlendirilmesi ve yönetimine ilişkin bilgi donanımlarının ve becerilerinin yetersizliği
    2-Yaşlı bireyin ağrının gözlenebilir belirtilerini göstermemesi
    3-Ağrıya katlanma olgusunun bireyden bireye değişiklik göstermesi
    4-Yaşlı bireyin ağrı sözcüğünü kullanmaması, ağrıyı bildirmemesi
    5-Tedavide bağımlılık ve tolerans korkusu
    6-Dini inançların etkisi

    C-Yasal düzenlemeler ve sağlık politikalarının etkilediği faktörler
    1-İlaç dışı yöntemlerin sağlık personellerince kullanılmasına yönelik farklı düzenlemeler
    2-Yaşlı bireyin veya yakınlarının ağrı kontrolünde kullanılan yöntemlere karşı hissettikleri korku ve çekingenlik
    3-Opioid kullanımını kısıtlayan yasal süreçler
    4-Mali destek ve geri ödeme ile ilgili sorunlar
    5- Sağlık ve bakım personelinin ağrı tedavisine ilişkin eğitimlerinin yetersizliği

    Yaşlılarda ağrının değerlendirilmesi
    I-Sağlık kuruluşuna ilk başvuru aşamasında yaşlı kişi hekim tarafından inatçı ağrının varlığı ile ilgili kanıtlar açısından değerlendirilmelidir.
    II-Fiziksel veya psikolojik fonksiyon kaybına neden olan veya yaşam kalitesini etkilediği gözlemlenen her inatçı ağrı ciddi bir sorun olarak kabul edilmelidir.
    III-İnatçı ağrı ile başvuran tüm yaşlılar kapsamlı ve çözüm üretici bir yaklaşım ile ele alınmalıdır.
    Değerlendirme; ağrıya neden olabilecek olaylar dizisinin irdelenmesi, tanı, tedavi-bakım planı ve prognozun öngörüsü temellerine dayandırılmalıdır.

    Tedavi ilkeleri

    Genel ilkeler:
    1-Mümkün ise altta yatan sorunun çözümlenmesi,
    Özellikle kanser ağrısında önemlidir. Ayrıca konservatif tedaviye yanıt vermeyen eklem osteoartritinde eklem replasmanı da bir başka örnektir.
    2-Fonksiyonel yetersizliklerin ve psikolojik faktörlerin belirlenmesi,
    3-Birkaç tedavi seçeneğinin gözden geçirilmesi ve hastaya hangisinin uygun olduğuna karar verilmesi gerekir. Her hastaya özgün bireysel tedavi planı yapılması önemlidir.

    Yaşlılarda ağrıya yönelik tedavi seçenekleri farmakolojik-ilaç, fiziksel tıp ve rehabilitasyon yaklaşımları, minimal invaziv girişimler, cerrahi yaklaşımlar ve psikiyatrik tedavi şeklinde olabilir.

    İlaç tedavisinde uygun ilacın seçilmesi, kısa etkili ilacın tercih edilmesi, bir defada bir tek ilacın reçete edilmesi, tedaviye düşük dozlarda başlanması, dozun gerekiyor ise kontrollü olarak ve yavaş artırılması, ilaç yan etkilerinin bilinmesi, ilaç kombinasyonlarının yan etkilerinin bilinmesi, ilaca gerektiği süre kadar devam edilmesi önemlidir. Ağrının kontrol edilmesine yönelik olarak kullanılan pek çok ilaç mevcut olmakla birlikte bazılarının özellikle yaşlı hastalarda kullanımı önerilmemektedir; hekimlerin özellikle bu ilaçlar ile ilgili konularda donanımlı olmaları gerekmektedir.

    Amerikan Geriatri Derneği’nin önerileri:
    1-Öncelikle ağızdan veya ciltten sürülenler başta olmak üzere ilaç tedavisi yöntemlerini tercih ediniz.
    2-Süregen olmayan ağrılarda kısa etkili analjezikleri kullanınız.
    3-Hafif-orta şiddetli ağrılarda asetaminofeni tercih ediniz.
    4-Böbrek fonksiyonlarına etkisi, gastrointestinal (sindirim) sisteme yan etkisi, kanama riski ve diğer sorunlar nedeniyle sürekli steroid olmayan antiinflamatuar ilaç kullanımından kaçınınız.
    5-Demerol dışındaki opioidler, özellikle de seçici olarak orta ve şiddetli nösiseptif ağrıda, eğer hastanın yaşam kalitesini olumlu yönde etkileyecek ise, kullanılabilir.
    6-Sabit doz ilaç kombinasyonlarından kaçınınız.

    Fizik tedavi açısından hastanın ağrısının azaltılması ve kontrol altına alınması yanında, aktivitesinin artması ve kronik ağrıya ikincil olarak ortaya çıkan miyofasial (adale) komponentli ağrıların giderilmesinde de etkili pek çok yöntem vardır. Analjezik modalitelerin kullanılması, yüzeysel sıcak-soğuk uygulamaları, masaj, traksiyon, akupunktur/akupressur, ağrılı eklemlerin splintlenmesi, gevşeme teknikleri, ağrılı adalelere yönelik germe ve spreyleme teknikleri, TENS uygulamaları, mobilizasyon teknikleri, manüplasyon teknikleri, tetik nokta injeksiyonları, sinir blokları, eklem içi veya tendonlara, bursalara yönelik injeksiyonlar ve hasta için düzenlenen egzersiz programları bunlardan bazı örneklerdir.

    Sorunlar ile başa çıkabilme yetisine sahip yaşlılarda ağrı şiddetinin ve psikolojik yeti kayıplarının daha az olduğunu gösteren çalışmalar vardır. Buna karşın özellikle huzurevlerinde kalan yaşlılarda daha belirgin olmak üzere ağrıya ikincil depresyon bu yaş grubunda çok sık rastlanan bir sorundur.

    Yaşlılarda yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen ağrı sorununa yaklaşım bilimsel ve gerçekçi bir değerlendirme ile tedavinin de multidisipliner bir yapılanma içinde gerçekleştirilmesi şeklinde olmalıdır.

    Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE-KUTSAL
    Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi
    Hacettepe Üniversitesi Geriatrik Bilimler Araştırma Merkezi-GEBAM Müdürü
    Geriatri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı
    ANKARA

    alıntı
#12.09.2014 18:00 0 0 0