1. Ana Sayfa
  2. Biyografi
  3. Muhibbi

Muhibbi

Son güncelleme: 20.12.2021 09:27
LEVIS-501 LEVIS-501 foto
  • Asıl adı Süleyman olan Muhibbi, bu mahlas ile şiir yazan Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman'dır. 1 Kasım 1894'te Trabzon'da doğdu. Yavuz Sultan Selim'in çocuğu olan Muhibbi, ilk eğitimini Trabzon'da aldı. Çok genç yaşta Karahisar, Bolu ve Saruhan sancak beyi olarak atandı.

    "Muhteşem" sıfatıyla da anılan Muhibbi, 26 yaşındayken babası vefat ettiği için Osmanlı tahtına geçti. Belgrat, Mohaç, Viyana, Estergon başta olmak üzere toplam on üç sefere kumandanlık etti. Belgrad'ın fethiyle Orta Avrupa'nın; Rodos'un fethiyle de Akdeniz hâkimiyetinin kapılarını açtı. Akdeniz, onun döneminde neredeyse bir iç deniz haline geldi.

    Muhibbi, 1566'da Zigetvar kalesinin zabtı sırasında yaşamını yitirir ve Süleymaniye Cami avlusuna defnedilir.

    Muhibbi Edebi Kişiliği

    Eserlerinde sıradanlaşan Muhibbi, daha çok kanaat, alçak gönüllülük, aşk ıstırabı, felekten şikâyet gibi konulara eğilir.
    Bazı gazelleri aksaklıklar içerse de çok önemli bir kısmı da ustaca dile getirilmiş şiirlerden oluşur.
    Bilgin, hekim ve şairlerle sohbet etmekten ve şiirlerine nazire yazılmasından son derece memnuniyet duyan biridir.
    Gazellerinde ince hayaller ve edebi sanatlar ön plana çıkar.
    Eserlerini olabildiğince sade bir dille yazmaya özen gösterir.
    Arapça, Farsça ve Türkçe şiirler yazar. Türkçe ve Farsça yazılmış şiirleri daha çok beğenilir.
    Divan sahibidir. Divanında çoğu gazel olmak üzere 3000 civarında şiir yer alır.

    Muhibbi Divanı

    Muhibbî/Muhib Osmanlı Sultanı Kanunî Sultan Süleyman’ın (1520-1566) mahlasıdır. Kanunî’nin şiirleri ilk kez II.Mahmut’un kendisi de şair olan kızı Adile Sultan tarafından 1308 (1890-91) yılında İstanbul’da bastırılmıştır. Bu matbu dîvân, Latin harfleri ile 1980 yılında Vahit Çubuk tarafından, Dîvân-ı Muhibbî Kanunî Sultan Süleyman’ın Şiirleri adıyla üç cilt halinde yayımlanmıştır. 1977 yılında Coşkun Ak tarafından Atatürk Üniversitesi’nde yapılan doktora çalışması 1987 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlığınca Muhibbî Dîvânı-İzahlı Metin adı ile yayımlanmıştır. Bakanlığımızın 2001 tarihli tıpkı basımı, Süleymaniye Kütüphanesi Arşivi’nde 3873 numara ile kayıtlı yazma üzerinden yapılmıştır. Dîvân, 245x150 (170x85)mm boyutlarında, 279 yaprak olup, her yaprağın bir yüzünde genellikle 9 satır bulunmaktadır. Talikle yazılmıştır. Orta kalınlıkta krem kimileri koyu nohudî renkli abadî kağıt kullanılmıştır. Sırtı siyah, kapaklar koyu kahverengi deri cilttir. Ortada siyah zemin üzerine altın yaldızlı bir şemse çerçevesinde yaldızlı tığlar vardır. Şemsenin içi altın yaldızlı rumî çiçeklerle bezenmiştir. Cilt orijinal değildir. Onarım görmüştür. Mikleplidir. 1a’da Sultan III. Osman’ın vakıf mührü ile mührün hemen altında evkaf müfettişlerinden İbrahim Hanif’in vakıf kaydı ile onun altında mührü görülmektedir. 1b yüzünde atın safihada Dîvân -ı Hamis Bende-i Huda Muhibbî (Beşinci Dîvân, Allah’ın kulu Muhibbî) yazısı vardır. Yazı dışındaki kısım lacivert üzerine hataî ve dört yapraklı çeşitli çiçeklerle süslüdür. Safiha yeşil üzerine bezemeli bir cetvelle çerçevelenmiştir. Bu dikdörtgen çerçevenin üstünde mihrabiye bulunmaktadır. Mihrabiye altın yaldız çinbulutları ve çiçeklerle bezelidir. Bu bezemelerin üstünde lacivert renkli tığlar vardır. Tığlar yine çiçeklerle bezelidir. Tığların aralarında boş kalan yerler aynı türden altın yaldızlı küçük bitkilerle süslenmiştir. Yazı çevresi altın yaldızla cetvellenmiş ve cetvelin her iki çevresi koyu lacivert mürekkeple kontürlenmiştir. Her gazel başında süslemeler mevcuttur. Bu her defasında değişik süslemelerle gül ve goncası, hatmi, lale, karanfil, menekşe, sümbül ve nergis gibi değişik çiçekler bütün bir divan boyunca çok çeşitli biçimlerde sitilize edilmiştir. Çiçekler çok zariftir ve kullanılan renkler açısından çarpıcı özelliklere sahiptir. Dîvân, Kanunî’nin baş müzehhibi Karamemi tarafından tezhip edilmiştir. Dua cümleciklerinden dîvânın, Kanunî hayattayken istinsah edildiği anlaşılmaktadır. Dîvân üç bölümden oluşmakta olup, her biri kendi içinde bütünlük arz etmektedir.


    Muhibbi Beyitleri


    Osmanlı İmparatorluğu’nun onuncu padişahı Kânunî; “Muhibbî” mahlasında, klasik edebiyat tarzıyla şiirler kaleme almıştır. Dört bin küsur şiire sahip Muhibbî’nin, devrine göre sade bir dili ve halk söyleyişiyle bezenmiş bir üslubu vardır. Divanının nüshaları yirmi civarındadır ve hepsi tezhiplerle süslenmiştir.

    Kânunî Sultan Süleyman’ın tahtta olduğu dönemde devlet siyasi yönden de edebiyat-kültür yönünden de parlak bir dönem geçirmiştir. Türk edebiyatının ilk tezkireleri ona sunulmuş; Fuzûlî, Bâkî gibi büyük şairlerin himayeliğini yapmıştır. Kendinden önceki şairleri bolca okuduğu söylenen Muhibbî kendinden sonra gelen şairler üzerinde tesirli olmuştur. Muhibbî’nin Dîvânı’ndan altı beyit örneği:

    1 – “‘Işḳı Ferhād-ıla Mecnūn’a n’içün teslīm idem

    Biri bir dīvāne biri bir ‘Arab ‘üryānıdur”

    Aşkı Ferhat ile Mecnun’a neden teslim edeyim; biri bir delidir biri bir Arap çıplağıdır (fakiridir).

    2 – “Ġamzeñ okı gelmeyince cān pervāz eylemez

    Dōstum nāveklerüñ oldı per ü bālüm benüm”

    (Senin) gamzenin oku (denk) gelmeyince can uçmaz; kolum kanadım benim, (senin) okların dostum oldu.

    3 – “Her ne ḥükm itse revādur cānuma

    Ben kulam ol pādişāhumdur benüm”

    (O) hangi kararı verirse canım (için) uygundur; ben (bir) kulum, o benim padişahımdır.

    4 – “Kellesin kaldurmaga yirden ‘adūnuñ her zamān

    Komaz elden nīzeyi ḥāżır tutar her birümüz”

    Düşmanın kellesi yerden kaldırılmasın; her birimiz her zaman mızrağı hazır tutar, elden bırakmayız.
    “Muhibbî divanının ilk ve son sayfaları (Nuruosmaniye Ktp., nr. 3873)” TDV İslâm Ansiklopedisi.

    5 –“Servi kimdür beñzeden ḳaddüñe kim reftārı yok

    Ġoncayı agzuña kim teşbīh ider güftārı yok”

    Boyuna serviyi benzeten kimdir (servinin) yürüyüşü yok, goncayı ağzına kim benzetir (goncanın) sözü yok.

    6 – “Cihān mülkine şāh olmak gerekmez baña ‘ālemde

    Muḥibbī kapuña ḫiẕmet ider kemter ‘abīd olsun”

    Bana dünyada cihan malına şah olmak gerekmez, Muhibbî kapına hizmet eden değersiz bir kul olsun.

    Kaynakça

    Kânunî Sultan Süleyman, “Muhibbî Dîvânı Bütün Şiirleri”, c. I, Haz. Kemal Yavuz, Orhan Yavuz, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2016.

    Muhibbi Aşk Şiirleri
#20.12.2021 09:27 2 0 0