Güclü parol necə yaradılır?
Son güncelleme:
-
Salam dəyərli forum üzvləri! Bu gün hamımızı yaxından maraqlandıran, lakin çox vaxt "sonra baxaram" deyib təxirə saldığımız olduqca vacib bir mövzuya toxunmaq istəyirəm: rəqəmsal təhlükəsizliyimiz və bunun təməl daşı olan güclü parollar.
İnternet artıq həyatımızın ayrılmaz bir hissəsidir. Sosial şəbəkələr, bank hesabları, e-poçtlar, onlayn alış-veriş saytları... Hər birimiz onlarla fərqli platformada qeydiyyatdan keçmişik. Bəs bu hesablarımızı qoruyan parollarımız nə dərəcədə güclüdür? "123456", "adiniz123" və ya doğum tarixiniz olan parollardan hələ də istifadə edirsinizsə, təəssüf ki, rəqəmsal dünyada qapınızı kilidləmədən çıxmış sayılırsınız. Gəlin, həm yadda saxlanması asan, həm də qırılması demək olar ki, qeyri-mümkün olan güclü parolları necə yarada biləcəyimizə birlikdə baxaq.
1. UZUNLUQ HƏR ŞEYDİR (SİRLİ CÜMLƏ METODU)
Kiber təhlükəsizlik mütəxəssislərinin ən çox vurğuladığı məqam parolun uzunluğudur. Qısa amma mürəkkəb bir parol (məsələn: "Ab!3$") kompüter proqramları tərəfindən çox sürətlə sındırıla bilər. Lakin uzun bir parolun sındırılması illər ala bilər. Bunun üçün ən gözəl üsul "PAROL-CÜMLƏ" (PASSPHRASE) metodudur.
Yadda saxlaya biləcəyiniz mənasız və ya mənalı bir cümlə qurun. Məsələn: "Mən hər səhər saat yeddidə isti kofe içirəm". İndi isə bu cümləni parola çevirək: "Mhssy7iki!" (hər sözün ilk hərfi, bəzi rəqəmlər və simvollarla birlikdə). Bu həm uzun, həm təxmin edilməsi qeyri-mümkün, həm də sizin üçün yaddaqalan bir parol olacaq.
2. PAROLUNUZU ŞAXƏLƏNDİRİN
Güclü bir parolun tərkibində mütləq şəkildə aşağıdakı dörd element olmalıdır:
- Böyük hərflər (A, B, C...)
- Kiçik hərflər (a, b, c...)
- Rəqəmlər (1, 2, 3...)
- Xüsusi simvollar (!, @, #, $, %, ^, &, *)
Məsələn, "azerbaycan" sözünü parol etmək böyük səhvdir. Amma bunu "Az@rbaycan-2024!" şəklinə salsanız, təhlükəsizlik dərəcəsini qat-qat artırmış olarsınız.
3. HƏR HESAB ÜÇÜN AYRI PAROL İSTİFADƏ EDİN
Bilirəm, hər sayt üçün fərqli parol yadda saxlamaq çox çətindir. Amma təsəvvür edin ki, istifadə etdiyiniz kiçik bir forum saytı kiber hücuma məruz qalır və parollarınız oğurlanır. Əgər siz eyni parolu e-poçtunuzda və bank hesabınızda da istifadə edirsinizsə, bütün rəqəmsal həyatınız təhlükə altına düşür. Hər platforma üçün unikal parollar yaradın.
4. PAROL MENECERLƏRİNDƏN İSTİFADƏ EDİN
"Yaxşı, bəs bu qədər parolu mən necə yadda saxlayım?" dediyinizi eşidirəm. Bunun ən asan və təhlükəsiz yolu etibarlı parol menecerlərindən (məsələn, Bitwarden, 1Password və ya Keepass) istifadə etməkdir. Bu proqramlar sizin üçün son dərəcə mürəkkəb parollar yaradır və onları şifrələnmiş şəkildə saxlayır. Sizin yadda saxlamalı olduğunuz tək şey isə həmin proqramın "Ana Parolu" olur.
5. İKİ-FAKTORLU TƏSDİQLƏMƏNİ (2FA) AKTİVLƏŞDİRİN
Dünyanın ən güclü paroluna sahib olsanız belə, bəzən ehtiyatsızlıqdan fishing tələsinə düşə bilərsiniz. Bunun qarşısını almaq üçün mütləq iki-faktorlu təsdiqləməni (2FA) aktiv edin. Bu zaman kimsə parolunuzu bilsə belə, telefonunuza gələn təsdiq kodu və ya Google Authenticator tətbiqindəki şifrə olmadan hesabınıza daxil ola bilməyəcək.
Rəqəmsal dünyada tam təhlükəsizlik deyə bir şey yoxdur, lakin tədbirli olmaqla riskləri minimuma endirə bilərik. Parollarınızı mütəmadi olaraq yeniləməyi və onları heç kimlə paylaşmamağı unutmayın.
Bəs siz parollarınızı necə qoruyursunuz? Hansı üsullardan istifadə edirsiniz? Gəlin şərhlərdə müzakirə edək, təcrübələrimizi paylaşaq!