Saxta saytları necə müəyyən etmək olar?
Son güncelleme:
-
Salam dəyərli forum üzvləri. Son zamanlar ölkəmizdə rəqəmsallaşma və onlayn xidmətlərin istifadəsi sürətləndi, lakin bununla bərabər onlayn fırıldaqçıların da sayı kəskin şəkildə artdı. Demək olar ki, hər gün kiminsə bank kartından pulunun oğurlandığını, yaxud saxta saytların qurbanı olduğunu eşidirik. Xüsusilə poçt daşımaları, dövlət xidmətləri və bankların adından istifadə edərək insanları tələyə salırlar.
Bəs özümüzü və yaxınlarımızı bu təhlükədən necə qoruya bilərik? Gəlin bu gün saxta (fişinq) saytları bir baxışda tanımağın ən effektiv yollarından danışaq.
1. URL ÜNVANINA DİQQƏTLƏ BAXIN (HƏRFLƏRƏ VƏ DOMENƏ NƏZƏR SALIN)
Fırıldaqçıların ən çox istifadə etdiyi üsul rəsmi saytların adlarına çox bənzəyən domenlər almaqdır. Məsələn, rəsmi "kapitalbank.az" yerinə "kapital-bank-online.com" və ya "azerpost.az" yerinə "azerpost-tariff.info" kimi ünvanlar yaradırlar. Həmişə brauzerin ünvan sətrini yoxlayın. Əgər rəsmi dövlət qurumudursa, mütləq ".gov.az" sonluğu olmalıdır. Tanınmış şirkətlərin isə rəsmi sayt adlarında heç bir artıq hərf, defis və ya qəribə uzantılar olmur. Bir hərfin fərqli olması belə saytın saxta olduğunun sübutudur.
2. TƏHLÜKƏSİZLİK PROTOKOLUNU (HTTPS) YOXLAYIN
Saytın ünvanının sol tərəfində kiçik bir kilid işarəsi olmalıdır. Bu, saytın SSL sertifikatına sahib olduğunu və məlumatların şifrələndiyini göstərir. Əgər sayt "http://" ilə başlayırsa (sonunda "s" hərfi yoxdursa) və ya brauzeriniz "Təhlükəsiz deyil" (Not Secure) xəbərdarlığı verirsə, oraya heç bir şəxsi məlumatınızı və ya kart məlumatlarınızı daxil etməyin. Lakin unutmayın ki, artıq bəzi professional fırıldaqçılar da saxta saytlarına SSL sertifikatı yerləşdirə bilirlər. Ona görə də bu, yeganə meyar olmamalıdır.
3. HƏDDİNDƏN ARTIQ CƏZBEDİCİ VƏ YA TƏCİLİ TƏKLİFLƏR
"SOCAR-dan hər kəsə 500 AZN hədiyyə!", "Azərcell-dən pulsuz internet paketi qazanın!" və ya "Bravo-dan yubiley kampaniyası" kimi başlıqlar görmüsünüzsə, 99% ehtimalla bu saxta saytdır. Heç bir rəsmi qurum və ya böyük şirkət sadə bir anket doldurmaqla sizə böyük məbləğdə pullar və ya bahalı telefonlar verməz. Bu cür saytlar sizin şəxsi məlumatlarınızı ələ keçirmək üçün qurulmuş tələlərdir. Sosial şəbəkələrdə bu növ reklamları görəndə dərhal keçid etməyin, həmin şirkətin rəsmi səhifəsinə daxil olub belə bir kampaniyanın olub-olmadığını yoxlayın.
4. SƏHİFƏNİN DİZAYNI VƏ ORFOQRAFİK SƏHVLƏR
Peşəkar şirkətlər və dövlət qurumları öz saytlarının dizaynına və mətnlərinə çox diqqət yetirirlər. Saxta saytlar isə çox vaxt tələsik hazırlanır. Saytdakı Azərbaycan dilində olan mətnlərdə kobud qrammatik səhvlər, mənasız tərcümələr və ya yarımçıq qalmış cümlələr varsa, dərhal oradan uzaqlaşın. Çünki bu saytları hazırlayanlar çox vaxt xarici fırıldaqçılar olur və onlar mətnləri "Google Translate" vasitəsilə dilimizə çevirirlər. Həmçinin saytda olan digər keçid düymələrinə (məsələn, "Haqqımızda", "Əlaqə", "Xidmətlər") klikləyin. Saxta saytlarda bu düymələrin çoxu işləmir və ya sizi yenidən eyni səhifəyə yönləndirir.
5. ƏLAQƏ VƏ "HAQQIMIZDA" BÖLMƏSİNİN OLMAMASI
Real fəaliyyət göstərən istənilən rəsmi şirkətin saytında fiziki ünvan, stasionar telefon nömrələri, rəsmi elektron poçt ünvanı (məsələn, info@company.az) və VÖEN kimi hüquqi məlumatlar qeyd olunur. Saxta saytlarda isə ya ümumiyyətlə əlaqə bölməsi olmur, ya da orada sadəcə işləməyən bir əlaqə forması və ya şübhəli mobil nömrələr yerləşdirilir.
BƏS ALDANMAMAQ ÜÇÜN DAHA NƏLƏRƏ DİQQƏT ETMƏLİYİK?
- Kart məlumatlarınızı (xüsusilə kartın arxasındakı 3 rəqəmli CVV/CVC kodunu) heç bir şübhəli saytda yazmayın.
- Onlayn alış-verişlər və ya ödənişlər üçün limitli və ya daxilində yalnız xərcləyəcəyiniz qədər pul olan virtual kartlardan istifadə edin.
- Telefonunuza gələn birdəfəlik təsdiq kodlarını (OTP) heç kimlə, hətta özünü bank əməkdaşı kimi təqdim edən şəxslərlə belə paylaşmayın.
- Dövlət xidmətlərindən istifadə edərkən portallara yalnız rəsmi "Asan Login" vasitəsilə daxil olmağa üstünlük verin.
Sizin də qarşılaşdığınız saxta saytlar olubmu? Hansı üsullarla onları ifşa etmisiniz? Təcrübələrinizi rəylərdə bölüşün ki, digər istifadəçilərimiz də məlumatlı olsunlar və onlayn mühitdə təhlükəsiz qalsınlar. Özünüzü və rəqəmsal dünyanızı qoruyun!