Salam xalq! Bizim mətbəxi qırmızı ətsiz, kababsız, pitisiz və ya dadlı bir bozbaşsız təsəvvür etmək demək olar ki, qeyri-mümkündür. Qonaqlıqlardan tutmuş gündəlik xörəklərimizə qədər süfrəmizin şahı həmişə ət xörəkləridir. Amma son zamanlar sağlam qidalanma mövzusu bu qədər gündəmdə ikən, insanın ağlına istər-istəməz bir sual gəlir: Görəsən, biz qırmızı əti həddindən artıq çox yeyirik, yoxsa normadadır? Həftədə neçə dəfə qırmızı ət yemək sağlamlığımız üçün ən doğrusudur?
Gəlin əvvəlcə məsələnin müsbət tərəfindən başlayaq. Qırmızı ət (mal, qoyun, keçi, dana əti) orqanizmimiz üçün möhtəşəm bir qida mənbəyidir. Xüsusilə B12 vitamini, dəmir, sink və yüksək keyfiyyətli zülal baxımından çox zəngindir. Qan azlığından (anemiya) əziyyət çəkənlər və ya fiziki olaraq çox aktiv olanlar üçün qırmızı ət əvəzolunmazdır. Ətdəki dəmir (hem-dəmir) bitki mənşəli qidalardakı dəmirə nisbətən bədənimiz tərəfindən çox daha rahat mənimsənilir.
Bəs norması nə qədərdir? Dünya Səhiyyə Təşkilatı (DST) və bir çox tanınmış pəhriz mütəxəssisləri bildirirlər ki, böyük bir insan üçün həftəlik bişmiş qırmızı ət norması təxminən 350-500 qram arasında olmalıdır. Bu da praktiki olaraq həftədə 2 və ya 3 dəfə qırmızı ət yemək deməkdir. Əgər bir dəfəyə təxminən 120-150 qramlıq bir porsiya nəzərdə tutsaq, həftədə 2-3 dəfə ət yeməyi tamamilə kifayətdir və orqanizmin ehtiyacını ödəyir.
Hər gün və böyük porsiyalarla qırmızı ət yeməyin isə müəyyən fəsadları ola bilər:
- Ürək-damar xəstəlikləri: Qırmızı ətin tərkibindəki doymuş yağlar və xolesterol normadan artıq qəbul edildikdə damarların tutulmasına və ürək problemlərinə yol aça bilər.
- Mədə-bağırsaq problemləri: Xüsusilə həddindən artıq işlənmiş ətlər (sosis, kolbasa) və çox qızardılmış ət yoğun bağırsaq xərçəngi riskini artırır.
- Həzm çətinliyi: Ətin həzm olunması bədən üçün kifayət qədər ağır prosesdir, çox yedikdə mədəyə və qaraciyərə əlavə yük düşür.
Əti necə bişirdiyimiz də ən az nə qədər yediyimiz qədər vacibdir. Əti kömürün üstündə yandıraraq (yanmış kabab hissələri) və ya bol yağda çox qızardaraq yemək onun faydasını azaldır, zərərini artırır. Ən yaxşısı əti sobada, buğda və ya sulu xörəklərdə (haşlama, buğlama) bişirməkdir. Kabab həvəskarları isə ətin birbaşa alovla təmas etməməsinə və yanmamasına diqqət etməlidirlər.
Həftənin digər günlərində isə rasionumuzu zənginləşdirmək üçün alternativ zülal mənbələrinə üz tutmaq ən sağlam seçimdir. Məsələn:
- Həftədə 1-2 dəfə balıq və dəniz məhsulları
- Həftədə 1-2 dəfə toyuq və ya hinduşka əti
- Həftədə ən az 1 dəfə paxlalılar (mərcimək, noxud, lobya)
Uzun sözün qısası, milli mətbəximizin dadlı ət yeməklərindən imtina etməyə dəyməz, sadəcə ölçünü qorumaq lazımdır. Həftədə 2-3 dəfə, yanında bol göyərti və tərəvəz salatı ilə yeyilən keyfiyyətli qırmızı ət sizə ancaq can sağlığı gətirər.
Siz həftədə neçə dəfə qırmızı ət yeyirsiniz? Sizcə biz azərbaycanlılar olaraq əti normadan çox istifadə edirik? Fikirlərinizi və öz pəhriz təcrübələrinizi şərhdə bölüşün, müzakirə edək!