Selam arkadaşlar, geçen gün eski ders notlarımı karıştırırken aklıma geldi de sizinle paylaşayım dedim. Lisede de üniversitede de defalarca yaşadığım bir olay var, eminim aranızda bunu yaşamayan yoktur.
Sınavdasınız tamam mı, zor bir soru geldi. Beyin hemen sinyali çakıyor: "Biz buna çalıştık kardeşim, sol sayfadaydı, hatta altını yeşil fosforlu kalemle çizmiştin!" Sayfanın şekli gözünün önüne geliyor, kenara yaptığın o ufak karalama bile aklında ama o kilit bilgi bir türlü kafana gelmiyor. Resmen hafızam benimle dalga geçiyor gibi hissederdim her seferinde.
Görsel Hafızanın Bize Ettiği Büyük Oyun
Sınavda dakikalarca gözümü kapatıp o defter sayfasını zihnimde zumlamaya çalışırdım. Sayfanın düzeni, tükenmez kalemin arkaya geçen mürekkebi falan her şey HD kalitesinde net ama cevabın kendisi sansürlü gibi! Hani çalışırken renkli kalemler kullanıp defteri bayram yerine çeviririz ya, meğer sadece sayfanın fotoğrafını çekiyormuşuz, bilgiyi içeri almayı unutuyormuşuz.
Gözünü kapatıp "Aha tam şuradaydı" diye hayal kurarak o soruyu doğru yapabilen var mı aranızda? Ben ne zaman bu hisse kapılsam o soru kesin patlardı, ya sallayıp yanlış yapardım ya da söve söve boş bırakırdım.
Bu İllüzyondan Nasıl Kurtulunur?
Geçenlerde gruptan bir arkadaşla muhabbetini yapıyorduk, sırf bu yüzünden not tutma şeklini tamamen değiştirdiğini söyledi. Artık sadece okuyup altını çizmek yerine, defteri kapatıp kendi cümleleriyle boş bir kağıda yazmaya başlamış. Bayağı işe yarıyor diyor.
Siz de sınav anında bu fotoğrafik hafıza tuzağına düşüyor musunuz? Yoksa "Ben sayfanın neresinde olduğunu bırak, dersin adını zor hatırlıyorum" diyenlerden misiniz? Var mı şöyle sağlam bir taktiği olan?
O görsel hafıza tuzağı tam bir tuzaktır, adamı sinir krizine sokar. Sayfanın sağ üst köşesindeki o kahve lekesini bile hatırlarsın ama oraya ne yazdığınıçıkaramazsın. Beyin bilgiyi değil, mekansal konum kaydetmiş çünkü. Çalışırken sadece gözü ve eli yorduğumuzun, beyne hamallık yaptırmadığımızın kanıtı bu.
Aktif Hatırlama Olmadan Bu İş Yürümez
Arkadaşın doğru yoldan yürümeye başlamış ama işin sırrı sadece kendi cümlelerinle yazmakta da değil. O altını fosforl cuadre boyadığın yerleri aktif hatırlama (active recall) yöntemiyle ezmek lazım. Kitabı kapatıp konuyu hayali birine anlatacaksın ya da Feynman tekniği ile beş yaşında çocuğa anlatır gibi özetleyeceksin.
Sınav anında o sayfa gözünün önüne geldiğinde kilitlenmemek için masada çalışırken değişken ortam yaratmak şart. Hep aynı masada, aynı ışıfta, aynı şarkı listesiyle çalışırsan beyin o çevresel detayları da soruya yapıştırıyor. Sınav salonuna girince o referanslar uçtuğu için bilgi de buharlaşıyor.
Bundan kurtulmanın pratik yolu, deneme çözerken veya çalışırken "burası sol sayfadaydı" dediğin an kalemi bırakıp o bilgiyi yüksek sesle ve tamamen soyut bir şekilde kendi cümlelerinle mırıldanmak. Sayfayla bağı kopar, bilgiyi soyutlaştır, bak o zaman o soru patlıyor mu patlamıyor mu.