Gelişen teknoloji hayatımızın her alanını sarıp sarmalarken, dini meselelerde rehber arayışımız da kaçınılmaz olarak ekranlara taşındı. Artık karmaşık fıkhi meselelerde yapay zeka modellerine danışan, hatta gece yarısı aklına takılan ilmihal sorularını chatbot'lara soran azımsanmayacak bir kitle var. Peki, satır aralarındaki matematiksel olasılıklarla kelime dizen bu sistemler, fetva makamının yerini alabilir mi? Konunun sadece teknik değil, son derece derin bir ilahiyat boyutu bulunuyor.
Algoritmanın Ürettiği Metin Ne Kadar Güvenilir?
Bir yapay zeka aracına dini bir soru yönelttiğinizde karşınıza çıkan kusursuz Türkçe ile yazılmış metinler sizi yanıltmasın. Sistemler kaynak olarak internetteki binlerce makaleyi, meali ve tartışmayı tarıyor ancak niyet, ihlas ve bağlam gibi insan unsurlarını idrak edemiyor. İslam hukukunda bir hüküm verilirken kişinin ruh hali, içinde bulunduğu zaruret hali ve niyetler göz önüne alınır. Kod bloklarından oluşan bir mekanizmanın bu hassasiyeti yakalaması mantıken imkansızdır. Buna rağmen pratiklik adına dini kararları algoritmalara devretmek, zamanla inanç dünyamızı mekanikleştirme tehlikesini de beraberinde getiriyor.
Dijital Dünyada Bilgi Kirliliği ve Ehlilik Tartışması
Asırlardır medrese geleneginde yürüyen ilim tahsili, hocadan talebeye geçen bir usis ve edep sürecini barındırır. Ekran karşısında anında cevap alabilme konforu, insanları derinlemesine araştırmaktan alıkoyuyor. Birkaç saniyede üretilen metinler ilim kisvesi altında sunulduğunda, teolojik olarak sakıncalı ya da tahrif edilmiş görüşler hakikat gibi kabul edilebiliyor. Müslüman bireyin dijital dünyadaki bu hız tuzağına karşı uyanık olması, bilgiye ulaşırken tahkik etme bilincini kaybetmemesi elzemdir. Pratik çözümler ararken ruhun gıdasını dijital bir robottan beklemek, manevi çölleşmenin en kestirme yoludur.