Kars Nüfusu
Son güncelleme:
-
1927'de yapılan ilk genel nüfus sayımında Kars'ın nüfusu 205.098 idi. 1935 yılında ise nüfus 305.536 olmuş, bu süre içerisindeki yıllık nüfus artışı % 0,12 gibi yüksek bir oranda gerçekleşmiştir. Nüfus artış oranındaki bu yüksekliğin sebebi ise ildeki doğurganlık oranlarının yüksekliğiydi. Kars ili nüfusu daha sonraki dönemlerde de artışını sürdürmüş ve 1940'da 356.534, 1950 de 410.236, 1960 la 543.600, 1970 de 660.018, 1980 de 707.398 olmuştur. Bu dönem boyunca yalnızca 1975 - 1.980 arasında % 1 lik bir düşme söz konusudur. 1990 genel nüfus sayımında ise il nüfusun 355.823 olmuştur. 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre il nüfusu 325.864 olup %0 8.41 azalmıştır.
Kars ili nüfusunun gelişiminde önemli bir özellikte toplam içindeki şehir nüfusu oranını özellikle 1950 yılından itibaren sürekli artmasıdır. 1927 yılında yaklaşık % 13 olan şehir nüfusu, 1960 ta % 1 7,74'e, 1 970'te % 23.22'ye 1980'de % 24.58'e 1990'da % 31.63'e, 2000 yılında ise %o 10.15'e yükselmiştir.
Kars yöresinin sahip olduğu arazi yapısı sebebiyle yerleşim genellikle toplu yerleşme şeklinde, nüfus özellikle vadi, akarsu boyu veya çukur arazilerde toplanmıştır.
2000 yılında yapılan genel nüfus sayımına göre 325.864 olan toplam nüfusun 142.145'i (% 43,62) il ve ilçe merkezlerin, 183.719'zu (% 56,38) ise köylerde yaşamaktadır. Kars merkez ilçe 1 14.919 toplam nüfusu ile ilin toplam nüfusunu % 35,27'sine sahiptir. Nüfus büyüklüğü bakımından merkez ilçeyi 57.026 nüfus ile (% 17.50) Sarıkamış, 48.908 ile (15.1) Kağızman 25.480 ile (% 7.88) Selim, 24.277 ile (% 7.45) Digor, 24.995 ile (% 7.67) Arpaçay, 14.885 ile (% 4.57) Susuz ve 14.526 nüfus ile (% 4,46) Akyaka izlemektedir.
Nüfusun Sektörel Dağılımı
İktisaden faal olan erkek nüfusa baktığımızda bu oran Türkiye'de % 78,22 Doğu Anadolu Bölgesinde % 80.12, Kars İlinde ise % 84.01 dir. İktisaden faal olan kadın nüfus ise Türkiye'de % 42.76, Doğu Anadolu Bölgesinde % 55.26, Kars İlinde % 66,98'dir.
Nüfusun sok törel dağılımına baktığımızda Türkiye'de % 53. 00, Doğu Anadolu Bölgesi'nde % 71.93, Kars'ta ise % 77.43 ile tarım ve benzeri faaliyetlerin ilk sırada geldiği görülür. İkinci sırada Türkiye'de % 14.30, Doğu Anadolu Bölgesi'nde % 14.22 ve Kars ilinde % 13.2 1 ile toplum hizmetler sosyal ve kişisel hizmetler gelmektedir. Üçüncü sırada ise Türkiye'de %11.9, Doğu Anadolu Bölgesi'nde % 3.49, Kars'la % 2.71 ile imalat sanayi gelmektedir.
Nüfusun son hafta içinde çalıştığı işteki durumu ele alındığında Türkiye genelinde % 38.45'lik bir oranla ücretli kesimi, Doğu Anadolu Bölgesi'nde % 53.87 ve Kars ilinde % 56.93'lük bir oran ile ücretsiz aile işçileri en yüksek paya sahiptir.
Göç ve Yerleşim
Bir yerleşim yerinin nüfus yapısını etkileyen en önemli faktör nüfus hareketleridir. Bu hareketlilik ekonomik ve toplumsal yapının hem sebebi, hem de sonucudur. Çünkü bir yerleşim yerinin ekonomik yönde gelişmesi ve canlılığı diğer yerleşim yerlerinden göç olmasına sebep olduğu gibi, bir yerin ekonomik durgunluğu ve darboğazı da göç vermesi sonucunu doğurmaktadır.
Kars'ta uzun yıllardır süren göç de bu temel gerçeklikten kaynaklanmakta, işsizlik ve ekonomik bunalım batıya göç olgusunu gündeme getirmektedir. İlin temel geçim kaynağı olan hayvancılığın geleneksel yöntemlerle yapılmasının yol açlığı verimsizliğin yanında, bu faktörün son dönemlerde yaşadığı bunalım, ayrıca engebeli arazi ve elverişsiz koşullarca kısıtlanan tarımsal üretim göçün ekonomik nedenlerini açıklamaktadır. Bu sebeple ulaşım imkanlarının arttığı dönemlerden itibaren Kars'ta dışarıya gör eğilimin arttığı görülmektedir.
Kars'ta il dışına göçten ayrı olarak mevsimlik göçler de yaşanmaktadır. Hayvancılığın yaygın olmasının neden olduğu yarı göçebelik yani yaylacılık bu mevsimlik göçlerin başlıca sebebidir. İldeki temel geçim kaynağı olan hayvancılıkla uğraşan aile temel geçim kaynağı olan hayvancılıkla uğraşan aileler, bu mevsimlik göç hareke tenine hayvan sürüleriyle birlikte katılırlar. Yazı yaylada geçiren halk, güzün tekrar yerleşik hayat sürdükleri evlerine dönerler.
Yaylacılık dışında mevsimlik göçün bir başka biçimi de gelişmiş sanayi merkezlerine yönelen inşaat işçileriyle hasat mevsiminde tarımsal üretim yapılan yörelere yönelen tarım işçilerinin nüfus hareketleridir.
-
Geçenlerde bu konuyu ben de bayağı kurcalamıştım, iyi ki bu başlığı hortlatmışsın dostum. Kars'ın nüfus macerası gerçekten Türkiye'nin ekonomik ve sosyal değişimini özetleyen canlı bir tarih gibi resmen.
Paylaştığın verilere şöyle bir baktım da, 1927'den 1980'lere kadar o doğurganlık oranı sayesinde nüfusun nasıl tırmandığını, 700 binleri nasıl gördüğünü çok net net okuyoruz. Ama asıl kopuş 90'larda başlıyor. 1990 sayımında rakamın bir anda 350 binlere çakılması, aslında Doğu Anadolu'daki genel göç dalgasının ve ekonomik sıkıntıların Kars'ı nasıl vurduğunun en net kanıtı.
Şehirleşme oranına bakarsan o da ilginç bir seyir izlemiş. Eskiden neredeyse tamamen köylerde yaşayan bir halk varken, zamanla il ve ilçe merkezlerine doğru bir hareketlilik başlamış. Zaten coğrafya da zor; vadi tabanları ve akarsu boyları dışında pek yerleşime uygun yer yok. Merkez ilçe ve Sarıkamış nüfusu sırtlıyor resmen, Kağızman da onları takip ediyor.
İşin ekonomik boyutuna gelince tablo daha da netleşiyor. Kars'ta tarım ve hayvancılık hâlâ ana ekmek kapısı. Kadın ve erkeklerin çalışmaya aktif katılım oranı Türkiye ortalamasının bayağı üzerinde. Özellikle ücretsiz aile işçisi oranının çok yüksek olması, bu işlerin aile işletmesi şeklinde dönmesinden kaynaklanıyor.
Tabii işin bir de madalyonun diğer yüzü var; o da göç meselesi. Geleneksel hayvancılıktaki verimsizlik, işsizlik ve coğrafi şartlar insanların batıdaki büyük şehirlere taşınmasına yol açtı yıllarca. Bir de işin yaylacılık boyutu var ki o hâlâ devam eden renkli bir gelenek. Yazın hayvanlarla yaylalara çıkılması, güzün köylere dönülmesi Kars'ın kendine has mevsimlik hareketliliğidir.
Konu açılalı bayağı olmuş ama güncel durumu merak edenler için Kars'ın demografik hafızası büyük ölçüde bu dinamikler üzerine kurulu dostlar. Görüşmek üzere!