İnsanlarda Solunum Sistemi
Son güncelleme:
-
insanda solunum - insanlarda solunum organları - soluk alıp verme nasıl gerçekleşirİnsanda solunum sistemi ağız, burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve akciğerlerden oluşur.
İnsanda ağız ve burun soluk borusuna açılır. Burun boşluğunu döşeyen zarın yüzeyi nemli ve kıllıdır. Hava buradan akciğerlere giderken, temizlenir, ısıtılır ve nemlendirilir.
Hava yutaktan gırtlağa geçer. Gırtlak soluk borusunun başlangıcıdır, ses telleri bulunur. Ayrıca besinlerin soluk borusuna kaçmasını engelleyen gırtlak kapağı (epiglottis) vardır.
Soluk borusunda bulunan bezlerin salgısı ve siller sayesinde tozlar ve yabancı maddeler tutulur, solunum havası temizlenir. Soluk borusunun büzülmesini önleyen C biçiminde bir seri kıkırdak halkalar bulunur. Soluk borusu bronş adı verilen iki kola ayrılarak, her biri bir akciğere gider. Bronşlar akciğerde bronşçuklara dallanır. Bronşçuklar da alveol keseleriyle sonlanır. Alveoller tek katlı epitelden oluşmuştur ve iç yüzeyleri nemlidir. Alveollere giren havanın oksijeni nemde çözünür, epitel arayıcılığıyla alveollere difüzyonla geçer. Alveolleri oluşturan epitel hücreleri lipoprotein salgılar. Bu salgı alveol duvarının büzülmesini önler, kılcallardan alveollere daha az su geçmesini sağlayarak su kaybını önler, havanın dışarı daha kolay atılmasını sağlar.
Göğüs kafesinde iki tane akciğer bulunur. Akciğerler pleura denilen iki katlı zarla örtülüdür. Bu zarlar arasında pleura sıvısı bulunur. Bu sıvı akciğerlerdeki darbelerden korur, soluk alıp vermeyi kolaylaştırır.
1. Soluk Alıp Verme Mekanizması
Soluk alıp verme, diyafram ve kaburga kaslarının kasılıp gevşemesiyle gerçekleştirilir.
Soluk alma sırasında; kaburga kasları ve diyafram kasları kasılır. Diyafram düzleşir, kaburga uçları yukarı kalkar. Göğüs boşluğu genişler, akciğer hacmi artar. Böylece akciğer iç basıncı düşer. Dış basınç iç basınçtan büyük olduğundan akciğerlere hava dolar. Soluk alma olayında enerji harcanır.
Soluk verme sırasında; kaburgalar arası kaslar ve diyafram kası gevşer. Diyafram kubbeleşir, kaburga uçları hacmi azalır. Akciğerlerdeki basınç, atmosfer basıncından yüksek olduğundan hava vücut dışına atılır. Soluk vermede akciğerlerin geri yaylanma basıncınında etkisi vardır. Soluk verme sırasında enerji harcanmaz.
2. Solunum gazlarının taşınması
Birçok hayvanda oksijenin dokulara taşınması solunum pigmentleriyle sağlanır. Solunum pigmentleri omurgalı hayvanlarda alyuvar içinde, omurgasız hayvanlarda kan plazmasında taşınır. Omurgalılarda demir içeren hemoglobin pigmenti yumuşakçalarda bakır içeren klorokrüorin veya hemoeritrin pigmenti bulunur. Taşıyıcı pigmentlerin hepsi oksijen ile tersinir reaksiyona girer. Kanda hemoglobin bulunması oksijen taşıma kapasitesini arttırır.
Oksijenin Taşınması
Kana geçen oksijenin %98 ‘i alyuvarlardaki hemoglobinle, %2’si ise kan plazmasında çözünmüş halde taşınır. Doku kılcallarında oksijen hemoglobinden ayrılır.
Oksijenin hemoglobinden ayrılmasına, kandaki oksijenin basıncı, kanın pH’ı ve karbondioksit yoğunluğu, ısı derecesi etki eder.
Karbondioksitin Taşınması
Hücresel solunum sonucu oluşan karbondioksit doku hücrelerinden hücreler arası sıvıya orandansa difüzyonla kan plazmasına geçer. Karbondioksitin çok az kısmı (%7) kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır, geri kalan kısmı alyuvarlara geçer. Alyuvarlara giren karbondioksitin bir kısmı (%15-20) hemoglobine gevşek şekilde bağlanır.
karbonik anhidraz enzimi yardımıyla birleşir, karbonik asit oluşur. Karbonik asit hidrojen ve bikarbonat iyonlarına ayrışır. H iyonu hemoglobine tutunur, bikarbonat iyonu alyuvardan plazmaya geçerek taşınır. Akciğer kılcallarına geldiğinde reaksiyon tersine döner, karbondioksit alveollere geçer, soluk vermeyle dışarı atılır.
3. Gaz Alış Verişinin Denetlenmesi
Solunum hızı ve derinliği omurilik soğanı ve beyindeki solunum merkezi tarafından düzenlenilir.
Kandaki karbondioksit arttığından, kanın asitliği artar, pH düşer. Bu durum solunum merkezini etkiler ve soluk alıp verme hızlanır. Ayrıca adrenalin ve tiroksin hormonları metabolizma hızını arttırdığı için solunum hızının artmasında rol alır.
alıntı
https://www.main-board.com/biyoloji/742390-solunum-gaz-alisverisi.html#post5057620