Kilis ili Akdeniz bölgesi'nin güney doğu bölümünde yer alan bir sınır ilimizdir.
İllin doğu, batı ve kuzeyinde Gaziantep, güneyinde ise Suriye yer almaktadır. Gaziantep'e 58 km uzaklıkta olan Kilis Suriye sınırına ise 10 km uzaklıktadır. Kilis'ten geçen yol Türkiye sınırlarının ötesinde Azez'den geçtikten sonra Suriye'nin Halep şehrine ulaşır. İl merkezi doğudan batıya doğru uzanan Resul Osman dağı eteklerinde kurulu olup güneye doğru inildikçe düz arazilere inen fazla engebeli olmayan bir sahada yer almaktadır. İlin kuzeyinde yer alan ve doğudan batıya uzanan dağlar arasında kuru dereler ve birkaç küçük akarsu bulunmaktadır. Genellikle kıraç arazilerin yer aldığı bu dağların etekleri ve üst kısımlarında tarıma elverişli araziler bulunmaktadır.
İlin güneydoğu ve sınır şeridi boylarında özelikle bağcılık ve zeytincilik çok gelişmiş ve tarıma elverişli araziler bulunmaktadır. Kırsal kesiminde yaşayan insanlar geçimini tarıma dayalı olarak sağlamaktadır.
İl sınırları 38 derce 27' ve 38 derece 01' boylamları ile 36 derece 38've 37 derece 32' arasında bulunan Kilis'in yüzölçümü 1428 km dir.
İldeki başlıca çaylar; Afrin Çayı, Sunnep Çayı, Sabun Suyu Çayı, ve Balık Suyu Çayları olup bu çayların geçtiği arazilerde sulu tarım yapılabilmektedir. Kilis ilinin %12,2 si orman ve fundalık arazi %69,3 ü tarım alanı %7,7 si çayır ve mera arazisi %10,6 sı tarım dışı araziden oluşmaktadır
Kilis 10 Haziran 1995 yılında Yalova ve Karabük'le beraber il olmuştur. Plaka 79, merkez nüfusu 70700, rakımı ise 643'tür. İlçeleri Elbeyli, Polateli ve Musabeyli olmak üzere üç tanedir. Ayrıca merkeze bağlı Yavuzlu adında bir beldesi bulunmaktadır.
1927'de 20.000'i aşan merkez nüfusu, 1970'de 45.000'e,1980'de 60.000'e ve 1990'da 85.000'e dayandı. Bu tarihten sonra (yeni illerimizden biri olmasına rağmen) hızlı nüfus düşüşleri yaşadı. 1995 yılında Gaziantep'ten ayrılarak il oldu. 1997'de 60.000'e kadar gerileyen nüfus 2000 yılında tekrar 70.000'e çıktı.
Şehrin nüfusu 2007 sayımına göre 77.706'dır. 2008 nüfusu ise 77.331'dir. Kilis kültürel yapısıylada din hizmetine çok katkıda bulunur merkezde ki türbeler yatırlar çok ilgi görmektedir. Kilis tava yemeği, yorgan, üzüm, zeytin ve pekmeziyle meşhur bir yöredir. Suriye sınırında bulunmaktadır.
Geçim kaynakları sınır ticareti, tarım ve hayvancılıktır. Şehrin en büyük sorunlarının başında işsizlik gelmektedir. Gaziantep gibi bir sanayi şehrine çok yakın bir mesafede olmasına rağmen şehirdeki fabrikalar yeterli sayıda değildir. Kilis ayrıca tarihi ve kültürü ile görülmeye değer yerler arasındadır. 3000 yıllık bir geçmişi olan eski bir şehirdir. Şehrin eski taş evleri, camileri, külliyeleri, yatırları ve eski ibadet merkezleri görülmeye değer
Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşında sonra Almanlarla birlikte yenik düşünce, Osmanlı Devleti ile İtilaf devletleri arasında 30 Ekim 1918 de Mondros Mütarekesi imzalandı. 3 Kasımda Musul, Kerkük İngiltere tarafında işgal edildi. İngilizler Çanakkale boğazını iki taraftan işgal ettiler. İngiliz, Fransız, İtalyan, Yunanistan gemilerinden oluşan bir filo İstanbul'a geldi. Antakya Halep, Antep, Urfa, Kilis, Maraş önce İngilizler daha sonrada Fransızlar tarafından İşgal edildi. İstanbul da Klikyalılar cemiyeti kuruldu. İzmir, Balıkesir, Bursa, Uşak ve Trakya dan Tekirdağ, Edirne Yunanlılar tarafında İşgal edildi, Karadeniz Bölgesinde Rum faaliyetleri başladı,Antalya ve çevresi İtalyanlar tarafında, Doğu Anadolu Ermeniler tarafından işgal edildi. İşte böyle bir ortamda Düşmana karşı Örgütlenmeler, Direniş başladı. Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayıs.1919 da Samsuna çıkarak Kurtuluş savaşını başlattı. Kurtuluş savaşı başlıca üç cephede gelişti. Doğu cephesinde Ermenilerle savaş başarılı bir askeri hareketin ardında Gümrü Antlaşması ile sonuçlandı. Savaşın asıl önemlisi Batı Cephesinde oldu. Üçünce cephe ise Kuvayı Milliye birlikleri tarafında Güney Doğu Anadolu cephesinde oldu.İşgalden sonra Örgütlenmeler, Mitingler Kilis, Nizip, Antep, Maraş dada başladı. Fransızların idaresizliği ve Ermeni taşkınlıklarının neticesi halk arasında bir Kuvayi Milliye ruhu ve gönül beraberligi yarattı. Dost, düşman bir olmuş herkes el ele vererek Müdafaai Milliye teşkilatına girmiş, memlekette vatan endişesiyle çarpan ve çırpınan bir tek kalp meydana gelmiştir. Antep, Kilis ve Havalisinde düşmana karşı korumak için önce Cemiyeti İslamiye daha, sonrada Cemiyeti İslamiye ismi Kuvayi Milliye adını aldı., Fransızlarla işbirliği yapan Ermenilerle de karşı mücadele başlattı.Fransızlar işgal ettikleri her yerde tatbikinde çok kolaylık buldukları bir idare şekli ve az kan dökmek için, işgal ettikleri her yerde öncelikle kendilerine yakın ve halka muhalif mahalli zümreler, kişiler ararlar. Fransızlar; Adana, Antep, Kilis, Urfa ve Maraş da ilk işgallerinde bu muhalifleri bulmakta zorluk çekmedi. General Dölamot bütün bu havali Ermenilerini toplayıp bunları kendi safları arasında savaşa sokmakla yayılmacılığnı ve askeri uzmanı olan arkadaşı Mareşal Peten'nin tavsiyesine uymuş oldu. Mareşal Peten (Müstemlekelermiz) adlı kitabında; "İşgal işlerinde Mahalli insanlardan istifade edileceği zaman seçilecek ve kullanılacak adamların namuskar insanlarda olması şart degildir." diyor.General Dölamot da bölgedeki Ermenileri de toplamış Türk-Fransız savaşında kendi taraflarında çalışmalarını temin etmiş ve bunları silahlandırarak bilfiil mücadeleye sokmuştur. Bu sebeple Antep ve Kilis halkı, karşılarında yalnız Fransızları değil, Ermenileride elde silah görmüştür. Muhite yabancı olan Fransızlar Antep ve Kilis civarında ne gibi askeri hareketlere teşebbüs etmişlerse yerli Ermeniler her vakit kendilerine rehberlik etmişlerdir.Osmanlı Devleti zayıflayarak gücünü kaybedince, Rusya kuzeyden Akdeniz e inebilmek için Kafkasya dan yaşayan Ermenileri örgütlüyor, dernekler kurduruyor ve Ermeni çeteleri toplu katliamlara teşvik ediyorlardı. Türk halkı korkutmaya şiddete maruz bırakarak kaçmaya zorluyorlardı. Bu katliamları tekrar Türk halkın üzerine atarak, Türkleri kötülemeye çalışıyorlardı. Rus istilası sırasında Ermeni zulüm ve cinayetlerinde kurtulmak için Diyarbakır üzerinden Halep ve Adana yolu Konya ya ve Erzurum ve Erzincan dan Sivas'a iltica etmiş Türk göçmenlerin gösterdiği manzara düşünülmeyecek kadar kötü durumdaydı. Fakat o zavallılar Müslüman oldukları için Alman, İngiliz, Fransız gibi batılı kaynaklar ve misyonerleri, onlar için raporlar yazmadı. Onların felaket ve sefaletini edebi bir dilde anlatmak gereğini vicdanlarında his etmedi, daha da ülkemizi istila ettiler.Trabzon, Erzurum, Van ve Bitlis vilayetlerinin Ruslar tarafında istilası sırasında oralarda oturan Türklerden acaba ne kadarının Ermeniler tarafında en barbarca cinayetlerle öldürülmüş olduklarını ve ne kadarının göç sırasında telef olduğunu bilen var mı?. İşte bu olayda ölen Türk sayısının bir buçuk milyonu geçer. Birinci Dünya savaşında ve İstiklal savaşında ülkemizi istila edenler, üç milyonu aşkın insanımızı öldürdüler. Bunlar neden anlatılmaz. Batılılar bunları neden görmezlikten gelirler. Milli mücadelede Fransızlara karşı örgütlenen Cemiyeti İslamiyeyi Kilis'ten eski mebuslardan ve ulemadan Hacı Mustafa Efendi'nin Başkanlığında; İslam, Aslan, İsmet, Canbolat Zade Nuri,Neşet, Tahir Bey, Emin Zade Mustafa, Orman Memuru Emekli Mehmet, Muallim Ahmet gibi beyler ve efendiler.Musabeyli den ileri gelen ağalardan, Balikli Köyünden Ali Göçeri ailesinden Hasan Ağa, Mısırlılar ailesinde Ökkeş ağa (Mısırlıoğlu) Karbeyaz köyünden Ahmet Ağa,(Çelebi) Murathüyüğü köyünden Ahmet Ağa Kuvayi Milliyenin önden gelen isimlerindeydi.Mustafa Kemal Paşa, dağınık durumda olan Kuvayii Milliyeyi toparlanması ve birbirleri ile irtibatlı olmaları için Antep ve havalisi Kuvayi Milliyesinin başına Kılıç Ali Paşa yı görevlendirmesiyle, Kılıç Ali Paşa 3. Nisan.1336 da Antep'in Burc köyüne geldi. İlk iş olarak yörenin ileri gelen ve Kuvayii Milliye içerisinden olanlarla toplantılar tertipledi. Dağınık durumda olan Kuvayi Milliyeyi toplayarak güçlendirdi.Kilis Kuvayii Milliyesi kendisine karargah olarak Kilis'in Cengin köyünü seçti. Fransız birlikleri üst olarak Kilis'in on kilometre güneyindeki O zaman Kilis'in nahiyesi durumunda olan Katma'yı üst olarak seçti. Fransız birlikleri; 13 piyade taburu, 4 sahra bataryası, 5 dağ bataryası, 15.5 luk batarya, 10,5 luk batarya, ½ suvari alayı, 1 teyyara filosu, 12 000 insan, deve ve at olarak 6 000 hayvanları mevcuttu. Kilis Kuvayii Milliyesinin elinde mavzer ve av tüfekleri vardı.Fransızlar ne zaman Katma'dan hareketle Kilis üzeri Antep'e gitmek istemişlerse Kilis Kuvayi Milliyesi tarafından engellenmişler ve zayiata uğratılmışlar hatta yenilgiye uğratılarak ellerinden silahları alınmıştır. Kilis ve çevre köylerinin Milli mücadelede tarihimizin gerçekten parlak ve şerefli bir şekilde direnişini vermişlerdir. Şahin Bey, Kilis'ten Antep'e gitmek isteyen Fransızlarla son kurşununa kadar direnmiş ve şehit olması ile Fransızlar Antep'e gitmeye devam etmişler Antep savaşından Aslan Beyin kardeşi Lemi Bey şehit olmuşturYine çoğumuzun bilmediği, belgelere yansımamış olan ancak Balikli köyünde,aynı olayda hem babası Hasan Ağa ile kocası Ökkeş Ağayı şehit veren her anlatışında olayın tazeliğini yaşayan ve gözleri yaşlarla dolan Şavo ninenin anlattıkları; " Ermenilerin Karbeyaz köyünü basması haberi Balikli' deki Ali göçeri ailesindeki Hasan Ağaya (GÜLTEKİN) gelince kendi köyü içerisine ve civar köylere haber göndererek, eli silah tutan herkes gelsin, hasta yatağında olanlar ise silahlarını göndersin diye haber gönderir. Bunu üzerine Balikli köyünden Hasa Ağa,Mısırlılar ailesinden Ökkeş Ağa (MISIRLIOĞLU) Deli Boran ailesinden İbrahim, Küçük Ahmet, Ali Bekir, Alkan ailesinde Kör Hüseyin, Çepolar ailesinde Topal Ökkeş(BAĞIRAN) Hüseyinoğlu Köyünden Kara Fakı ailesinde Boybeyi Arif Ağa Karbeyaz'ın yardımına giderler. Bu birlik Müfrezeyi gören Ermeniler Üçpınar köyü civarında pusu kurarlar. Hasan Ağanın birliği yaklaşınca Ermeniler ateş etmeye başlarlar. Olay yerinden Hasan Ağa, Ökkeş Ağa, Arif Ağa, Kör Hüseyin, İbrahim, Küçük Ahmet şehit olurlar. Ali Bekir ile Topal Ökkeş sağ olarak kurtulurlar. Bu müsademeden sonra Ermeniler Balikli köyünün karşısında Sağırın bağında Balikli köyüne ateş açarlar. Daha sonra şehitlerin cesetleri develere yüklenerek Balikli'ye getirildi" diye anlatırdı. Fransızlar ve Ermeniler Kilis, Antep, Maraş, Urfa da 20 000 insanımızı öldürmüşlerdir. Bu nedenle Kilis ve köylerinin geçmişte vermiş olduğu şerefli mücadele ve direnişi saygı ve rahmetle anarak gelecek nesillere aktarmalıyız. Kilis' milli mücadeleden verdiği kahramanlıklar nedeni ile Gazilik unvanını Antep ile birlikte almıştır. Ancak Kilis'in sonradan il olması nedeni ile"YİGİT KİLİS" gibi bir unvanı alması haklılığı halen geçerlidir. Bu nedenle Kilis'e bir unvan verilmeli ve şehitlerimizin abideleri dikilmelidir. Mehmet MISIRLIOĞLU FAYDALANILAN KAYNAKLAR: Eserin adı Yazarın adı 1-Gaziantep savaşının iç yüzü Sahir Uzel (1952 baskı)2-Hatıralar Cemal Paşa (Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Kumandanı) Türkiye İş Bankası Kültür Yayını3-Balikli , Karbeyaz, Üçpınar , Hüseyinoğlu Köylerinden Kurtuluş savaşı dönemini yaşamış insanlarımızın anlattıkları.(Hasan Ağanın Kızları, Haci Şavo ve Feride Hanımın anlattıkları)
Kilis Uluslararası Kültür Ve Sanat Festivali
Yeri Ve Tarihi: Merkez - 06-10 Haziran
Düzenleyen kuruluş: Kilis Valiliği - Belediye Başkanlığı
Tel: (348) 813 10 12 - 813 10 10
Faks: 813 66 08 - 813 37 40
Mercidabık Zaferi'nin Kutlanmasının Yıldönümü
Yeri ve tarihi: Merkez - 24 Ağustos
düzenleyen kuruluş: Kilis Valiliği - Yavuzlu Belediye Başkanlığı
Tel: (348) 813 10 12 - 838 13 12
Faks: 813 66 08
Atatürk'ün Kilis'e Gelişi
yeri ve tarihi: Merkez - 28 ekim
düzenleyen kuruluş: Kilis Valiliği - Belediye Başkanlığı
tel: (348) 813 10 12 - 813 10 10
faks: 813 66 08 - 813 37 40
Kilis'in Kurtuluşu
Yeri ve tarihi: Merkez - 07 Aralık
Düzenleyen kuruluş: Kilis Valiliği - Belediye Başkanlığı
Anayasamızın 58 ve 59.ncu maddelerinde yer alan gençlerin her türlü kötü alışkanlıklarından korunması ve her yaştaki vatandaşlarımızın bedenen ve ruhen sağlıklı olarak gelişmelerinin tedbirlerinin alınması, sporun kitlelere yayılması görevi Gençlik ve Spor İl Müdürlüğümüzce yerine getirilmektedir. İlimizde tescilli olarak 1.Profesyonel 3.Liğ A Grubunda mücadele eden futbol takımımız, 1.nci Amatör Futbol Kümesinde ise Kilis Belediyespor, Elbeylispor, Polisgücü, Köy Hizmetleri, Tedaşspor, Eğitimspor kulüpleri faaliyet göstermektedir. Basketbol Federasyonunca organize edilen Deplasmanlı Basketbol Liğinde İlimizi Gençlik spor kulübü ile Tedaşspor kulübü temsil etmektedir.Amacımız gurubumuzda ilk üçe girip Pleyof'a kalarak 2.Liğe terfi etmektir. Salon Sporlarında Tescilli olarak 12 spor kulübümüz çeşitli branşlarda faaliyette bulunmaktadır. Kulüplerimiz yerel liğde Basketbol, Voleybol, Masa Tenisi, Hentbol, Badminton, Bilek Güreşi, Taekwando, Satranç, Atletizm, Bilardo ve Halk Oyunları dallarında faaliyetlerini sürdürmektedir.2003-2004 sezonunda 5 dalda liğ oluşturulmuş ve faaliyetlerimiz salonumuzda devam etmektedir. 8-24 Yaş Grubundaki çocuk ve gençlerimize deneyimli Antrenörlerimiz nezaretinde yıl boyunca İl Spor Merkezlerinde 12 dalda antremanlar ve çalışmalar yaptırılmaktadır.İlimizde 1850 Lisanslı sporcu bulunmakta olup, bu sayı her geçen gün artmaktadır. Branşlara göre Atletizm'de 35, Basketbol'da 45, Güreş'te 1, Hentbol'da 22, Masa Tenisinde 30, Taekwando'da 3, Voleybol'da 15, Halk Oyunlarında 18 Hakemimiz bulunmaktadır
Kilis'te Faaliyet Gösteren Kulüplerimize Ait Veriler
Klüp-no Adı; Tür Forma-Rengi Kuruluş Tarihi Telefon İl
1
Kilis Belediye Spor Müessese Yeşil-Siayah 30-04-71 8131010 Kilis
2 Kilis Spor Spor Klübü kırmızı-beyaz 13-12-90 8141845 Kilis
3 Gençlik Spor Klübü Spor Klübu Yeşil-Beyaz 18-03-96 8131722 Kilis
4 Elbeyli Spor Müessese Kırmızı-Yeşil 05-08-98 7822114 Kilis
5 Polisgücü Spor Müessese Kırmızı-beyaz 09-07-98 8140930 Kilis
6 Tedaş Spor Müessese Lacivert-Beyaz 08-01-99 8131015 Kilis
7 Avcılık-Atıcılık İhtisas İhtisas Mavi-Beyaz 14-06-99 8133436 Kilis
8 Söğütlü Gençlik Spor Klübü Spor Klübu Yeşil-Beyaz 23-06-99 8131067 Kilis
9 Eğitim Spor Müessese Kırmızı-Siyah 08-12-99 8136857 Kilis
10 Kervan Spor Spor Klübu Yeşil-Siyah 29-08-02 8221531 Kilis
11 Köy Hizmetleri Spor Müessese Sarı-Lacivert 04-08-03 8341006 Kilis
12 Donatım Spor Spor Klübu Kırmızı-Beyaz 06-08-91 8132274 Kilis
Kilis, diğer şehirlerimizde olduğu gibi çok özel bir ağza sahiptir. Şehir merkezimizdeki ağız ayrı, köylerimizdeki ayrıdır. Çünkü her köyümüzün birbirinden az çok ayrılan bir ağız özelliği vardır. Hatta köylülerimiz kilis ağzıyla dalga geçerken, şehirlilerimizde köylü ağzını mizah konusu yaparlar.
Kilis ağzında birkaç bariz özellik hemen göze çarpar.Bu özelliklerden en önemlisi, şimdiki zaman eki olan "yor" un söylenişidir. Bu ekin "y" ünsüzü düşer: "Geliyorum" değil; "gelorum" olur. Bu zamanın ekimi şöyle devam eder. Gelon, gelor, geloruk, gelorsunuz (gelenuz), gelorlar şeklinde olup bu çekimde de değişiklik görülebilir.
Kilisli kibarlaşmaya karar vermiş: "Gidiyoruz, geliyoruz sizi evde bulamoruk" demiş. Bu fiil çekimi, adeta Kilis ağzının simgesi olmuştur.
İkinci bir özellik Arapça'dan geçen ve içinde "h" harfi bulunan kelimelerin aslına uygun olarak telaffuz edilmesi gelir. Kilisli Hasan değil, Hasan derken "h" harfi gırtaktan boğumlanarak çıkartılır. Hıyar derken de"hı" harfi kulanılır: Hesan şu kedüsü al tazara ölbenin koy.
Kilis ağzında "ayın" harfinin çok büyük bir yeri vardır: ehet, ellk, erbee, bellee kelimelerini ayınla yazmak olası değildir, ama Kilisli onu, o harfle çok rahat telafuz edebilmektedir.
İstanbul ağzına alışmış biri, Kilis ağzındaki "sağırkef" dediğimiz harfi taşıyan kelimeleri söylemekte zorlanır. Bene, sene, densiz, senin, bilon mu kelimeleri birkaç örnektir.
Bilon mu, Maho gene avradı kırana dıkmış, sebep de kölük aşı birez duzlu olmuş.
Özel isimler "o" ünlüsüyle kısaltılarak söylenir. Hasan-Hasso, Memet-Memo, Mahmut-Maho, Sıdıka-Sıdo, Fevziye-Fazo, Nazlı-Nazo, Hatice-Haco, Emine-Emo gibi.
Erkek ve kadınlar için hitap sözcükleri: Kele, yorum, lan'dır: "Yorum, bu gece gelicidik amma Maho'nun oğlu Sülo, süllümden düşmüş, pöçü batmış.Uşağı görmeye gettik size onun için gelemedik.
B' kele bacım, Sitti'nin kızı Fezo, züngül kavururken zeyt alaflanmış kızın eli yanmış. Allah yırağede!
"Oğlan" özünün kısaltılmaşı "lan",erkekler arasında çok kullanılan bir sözcüktür:
Lan ağe bize de bir kilo hıtta acir versene.
Lan yorum sıranı bekle, bak avrat uşak beklor. Zebo Deyza'nın çükündürüğünü dartıp sonna sene bakıcım.
Bene bak ne don lan sen?...
Kilis ağzını kısa bir yazıyla anlatmak çok güç bir iştir. Çünkü apayrı bir çalışma alanıdır.Ağızlar, bir dilin folklor zenginliğidir. Onu yaşatmakta o bölgenin insanının görevidir.
Kilis ortadoğu'nun Anadolu'ya açılma noktasında "Bereketli Hilal" denilen bir çember içinde yer alır. Bu konumu ile tarihsel süreç içinde, kendine özgü hem toplumsal hem ekonomik kültürler oluşturmuştur.
Kilis'te El Sanatları
Her toplumun elleri ile oluşturup geliştirdiği, birlikte olgunlaştırdığı el ürünlerine, ve bu konudaki "Yaşam biçimi" ne "El Sanatları Kültürü" denilmektedir.
Kilis'in bu konuda oldukça eski bir geçmişi olduğunu Evliya Çelebi'nin 17. yy.'daki Kilis izlenimlerinden, "Kilis Halkı Ehli Hireftir" sözlerinden anlıyoruz.
Şimdilerde Kilis, estetik el sanatları değerlerini şu iki biçimde ortaya koymaktadır. "El işi", "Makine işi".
El işleri eskiden "Gergef' veya" Kasnak" denilen, küçük el tezgahlarında yapılırdı. Kasnak, tek kişi; gergef ise birden fazla kişilerce ve birlikte kullanılabilirdi.
Bunların çarpıcı örnekleri olarak; "Ciğerdeldi", "Mercimek", "Kartopu", "Filitre", "Cemaliyan", "Örümcek" denilen adlar altında örülmüş ve zaman zaman da sırmalarla zenginleştirilmiştir.
Bu işlernelerin "Tel Çekicisi", "Yazıcısı", kenar dikişleri yapan. "Antikacı" lığını uzmanlık haline getirmiş olanlar vardı.
Kasnak işlerinde çoğunlukla, bitki motifleri, insan figürleri yer alırdı. Kumaş olarak, adına "Jorjet" denilen krepdemur kulanılıyordu. Bunlara örnek olarak şunlar gösterilebilir: "Karanfilli", "Marullu", "Çengel", "Yıldız", "Bebekli"...
Kilis Kültürü