Hamileliye Hazırlıq Haqqında - Hamileliq - Hamilelik
Qadın orqanizmi hamileliye hele uşaqlıqdan hazırlaşır. Texminen 9-10 yaşından başlayaraq qız uşaqlarının orqanizmi cinsi yetişkenlik dövrüne keçir. Heyatının bu dövründen başlayaraq yetkinliyə qeder qız inkişaf ederek qadına çevrilir. Dünyanın bir çox ölkelerinde, o cümleden bizim ölkemizde son 10-15 il erzinde uşaqların fiziki inkişafının süretlenmesi, yaşlarından böyük görsenmesi qeyd edilmişdir. Buna akselerasiya deyilir. Oğlanların atalarına nisbeten daha hündürboy olması, qızlarda ise aybaşının tez başlanması da bununla izah olunur. Her bir qadın ana olmağa hazırlaşarken öz üşağının sağlamlığı ve rifahının mesuliyyetini öz üzerine götürür. Qadının uşaq doğmağa hazır olması 18 yaş sayılır. Normal aybaşı tsiklinin başlanması anından qızın cinsiyyet vezileri yalnız hormonal deyil, hemçinin ondan az mühüm olmayan diger bir funksiya daşıyır. Bu, nesilartırma funksiyasıdır. Buraya döllenmeye hazır olan yetişmiş cinsiyyet hüceyrelerinin töredilmesi, uşaqlığın döl yumurtasını qebul etmeye ve hamileliyi gezdirmeye hazırlanması daxildir. Her aybaşı tsiklinin ortasında sağlam qadının bir yumurtalığından (ya sağından, ya solundan) cinsiyyet-yumurta hüceyrəsi düşür. Hamile olmaq üçün bu yumurta hüceyresi yumurtalıqdan çıxandan bir az sonra kişi cinsiyyət hüceyresi olan spermatozoidle birleşmelidir. Bu baş vermedikde yumurta hüceyresi mehv olur ve belelikle aybaşı başlanır. Temizliye de en çox aybaşı zamanı riayet etmek lazımdır, çünki paltarın ve xarici cinsiyyet orqanlarının, çirklenmesi neticesinde uşaqlıq yoluna uşaqlığa xesteliktöredici mikroblar düşe biler.
Hamileliyin başlanması
Qadının nesilartırma dövrü 15 yaşından başlayır ve 45 yaşında başa çatır. Mehz bu dövrde follikullarda yumurta hüceyresi inkişaf edir. O, aybaşı başlanmasının ilk 2 həftesinde yetişir. Yumurta hüceyresinin mayalanması ancaq ovulyatorönü dövrün 6-8 gün müddetnde baş verir. Bu vaxt yumurta hüceyresinin 1 sutka, spermatozoidlerin ise 3 sutka heyat qabiliyyetini mühefize etdiyini nezere almaq lazımdır. Qalan günler qadın uşağa qala bilmez. Uşağaqalma dövrünü deqiq teyin etmek üçün ovulyasiyanın, (yumurta hüceyresinin qopması dövrünün) ne vaxt baş verdiyini bilmek lazımdır. Adeten, bele qebul olunmuşdur ki, ovulyasiya dövrü aybaşıdan 14 (+2) gün sonra olur. Bezi qadınlarda aybaşı 28 gün, bezilerinde 30 günden, bezilerinde ise 35 günden bir olur. Demeli, her qadının öz aybaşı tsikli olduğundan onların ovulyator günü de başqa-başqadır. Aşağıdakı cedvelde hemin günler gösterilmişdir.
Aybaşı tsiklləriUşağaqalma günleri Uşağa qalmayan günler24 günlük8—15-ci günlərAybaşıdan sonra 7 ve 16-cı günden aybaşıya qeder30 günlük 10—17-ci günlər Aybaşıdan sonra 9 ve 18-ci günden aybaşıya qeder35 günlük12—19-cu günlər Aybaşıdan sonra 11 ve 20-ci günden aybaşıya qeder Cedvelden de göründüyü kimi aybaşıdan sonra 7 gün cinsi elaqeye serbest girmek olar . 8-ci günden 15-ci güne qeder uşağaqalma günleri gelir.
Uşağa qalmaq istemeyen qadınlar bu günlerde özlerini qorumalı ve yaxud cinsi elaqeye girmemelidirler. 16-cı günden aybaşı başlanana qeder ise yene de serbest cinsi elaqeye girmek olar. Lakin yuxarıda dediyimiz kimi, spermatozoid qadının uşaqlıq yolunda 3 gün һeyat qabiliyyetini saxlayır, demeli, 7-ci gün cinsi elaqeye girseniz, 8, 9, 10-cu günler ovulyator günler olduğu üçün siz yene uşağa qala bilersiniz. Evvel de dediyimiz kimi, һamileliyin başlanması üçün qadın cinsiyyәt-yumurta һuceyresi spermatozoidlә birleşmelidir. İki cinsiyyet һüceyresinin görüşüb birleşmesine döllenme, ya da mayalanma deyilir. Bu çox vaxt uşaqlıq borusunda baş verir, çünki yumurtalıqdan qopmuş yumurta һüceyresi meһz bura düşür.
Hamilelik dövrü
Hamileliyin başlanması bir sıra hallarda, qadının alışdığı verdiş ve gündelik qayda-qanunların deyişmesini teleb edir. Qadınların çoxunda hamilelik başlandıqda yuxuculuğun artması muşahide olunur. Bu da tebiidir, çünki hamilelik zamanı merkezi sinir sisteminde bezi deyişiklikler baş verir. Bununla elaqedar, hamile qadın günde 8-9 saatdan az yatmamalıdır. Az yatdıqda o esebi ve yorğun olur. Eger heyat şeraiti hamile qadına gece lazımi qeder yatmağa imkan vermirse, onda o, gündüzler 1,5 - 2 saat istirahet etmelidir. Hamile qadının yatdığı otağın havası yatmamışdan evvel deyişdirilmelidir. Hamileliyin lap evvelinden qadın sağ böyrü üste yatsa yaxşıdır. Yataq rahat, ancaq çox yumşaq olmamalıdır. Gezintiye daha çox diqqet yetirilmelidir. Teze hava hamıya, lakin hamile qadına daha çox lazımdır ve o, günde 2-3 saat temiz havada olmalıdır. İşe gederken ve gelerken ya yolun yarısını, ya da mümkünse hamısını ayaqla getmek meslehetdir. Gezinti zamanı ise telesmek, tez-tez getmek meslehet görülmür. Amma ele etmelidir ki, gezinti onu yorsun ki, yaxşı yata bilsin. Bedenin ve ellerin temizliyine çox fikir verilmelidir. Qadının һem һamilelik zamanı, һem de doğandan sonra sağlamlığı esasen derinin veziyyetinden ve onun temizliyinden asılıdır. Özünü ve ayaqlarını buğa vermek, isti vannada uzanmaq qeti qadağandır. Hamilelik vaxtı en çox xarici cinsiyyet orqanlarının temizliyine fikir vermek lazımdır, çünki uşaqlıq yoluna xesteliktöredici mikrobların düşmesi doğuşdan sonra ağır xesteliklerin törenmesine sebeb ola biler. Hamile qadın һer defe ayaqyoluna getdikden sonra ve günde 2 defe - seһer ve axşam cinsiyyet üzvünü ilıq su vә sabunla yumalıdır. Suyun şırnağı qabaqdan arxaya, yeni qasıqdan gövdeye doğru verilmelidir ki, mikroblar düz bağırsaqdan uşaqlıq yoluna düşmesineler. Hamile qadınların çoxunu bir qayda olaraq hamilelik zamanı cinsi elaqenin mümkünlüyü maraqlandırır. Her bir qadın bilmelidir ki, cinsi elaqe zamanı cinsiyyet orqanlarına qanın gelmesi çoxalır. Qanın bele çox gelmesi ile mexaniki qıcıqlanmanın birge tesiri һamileliyin lap evvelinden döl yumurtasının uşaqlığın divarına bend olması prosesini poza biler ki, bu da uşağın düşmesine getirib çıxarır. Hamileliyin ilk ayı cinsi elaqeden çekinmek lazımdır. Bu, en çox evveller uşaq salmış, ya da süni abort etmiş qadınlara aiddir. Hamileliyin son iki ayında cinsi elaqeden tam çekinmek mesleһetdir. Hamileliyin bu son aylarında cinsi elaqe döletrafı mayenin xaric olmasına, vaxtından evvel doğuşun başlanmasına ve uşaqlıq yoluna müxtelif xesteliktöredici mikrobların düşmesine sebeb ola biler. Eger cinsi elaqeden bir az sonra doğuş başlanarsa, onda bu mikroblar uşaqlıq yolundan uşaqlıq boşluğuna, oradan da döle keçe biler ki, bu da һem ana, һem de uşaq üçün teһlükelidir.