eğlenceli güzel
Üye
10.05.2010
Acemi Er
4
Acemi Er
4
Hakkında
-
Ses Nasıl Yayılır?
Ses bir enerji türüdür ve dalgalar halinde yayılır. Ses dalgalarının yayılabilmesi için ses dalgalarının kaynağından çıktığı ortamda taneciklerin olması gerekir. Bu nedenle ses dalgaları katı, sıvı ve gaz gibi maddelerde yani maddesel ortamlarda yayılabilir. Boşlukta, maddesel ortam yani tanecikler olmadığı için ses kaynağının titreşim sonucu yaydığı titreşim enerjisi taşınamaz ve ses boşlukta yayılmaz.
Ses dalgaları su dalgalarına benzer fakat su dalgaları gibi görünen dairesel dalgalar şeklinde değil, görünmeyen küresel dalgalar şeklinde yayılır.
Ses dalgaları, ortamdaki taneciklerin kendilerinin değil, taneciklerin titreşim enerjilerinin taşınması sonucu oluşur. Ses kaynağından çıkan ses dalgaları, yayıldığı ortamdaki maddenin taneciklerini titreştirir. Titreşen tanecik etrafındaki diğer tanecikleri titreştirir ve bu nedenle ses bir tanecikten diğerine yayılır.
Cisimlerin titreşmesi ile meydana gelen sesin kulağımıza kadar gelebilmesi için ses kaynağı ile kulağımız arasında katı - sıvı - gaz gibi esnek bir ortamın bulunması gerekir.
-
Işığın Yayılması ve Gölge Oluşumu
Deney 1: Işığın Yayılması ve Gölge Oluşumu
Deneyin Amacı: Bu deneyin amacı öğrencilerinize ışığın, ışın adı verilen ışık demetleriyle
doğrusal olarak yayıldığını göstermektir. Işık ışınları bir engele rastladıkları
zaman engelin arkasında oluşan gölge, ışığın doğrusal olarak yayıldığının
bir kanıtıdır. Yani gölge oluşumu, öğrencilerinize ışığın doğrusal olarak yayılmasının
bir kanıtı olarak takdim edilecektir.
Deneyde Kullanılan Araç ve Gereçler: 1 adet 10x10cm2 kalın karton levha, 1 adet
40x40cm2 kalın karton levha, 2 adet mum, 2 adet peçete koyacağı, 1 kutu kibrit.
Deneyin Yapılışı: Karton levhaları peçete koyacaklarının üzerine yerleştirerek bir
mum ve karton levhaları Şekil 9.1a'da gördüğünüz gibi masaya dik olarak koyunuz.
Mumu yakınız. Gölge olayının izlenebilmesi için bulunduğunuz mekanı karartınız.
Mumu ve levhaları ileri geri hareket ettirerek ekran olarak kullandığınız
büyük karton levha üzerinde arzu ettiğiniz biçimde gölge oluşmasını sağlayınız.
Ekran üzerinde hiç ışık almayan bölge karanlık olarak görülmektedir. Bu karanlık
bölgeye tam gölge denir. Gölge olayı ışığın doğrusal olarak yayılmasının bir sonucudur.
Bu durumu öğrencilerinizle tartışarak olayı onların ortaya koymasını sağla-
I Ş I K D E N E Y L E R 103
a b
Şekil 9.1:
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
maya çalışınız. Daha sonra Şekil 9.1b'yi tahtaya çizerek öğrencilerinizin bu olaydaki
mekanizmayı kavramalarına yardımcı olunuz.
Işık doğrusal olarak yayılmasaydı bu deneyde ekran nasıl gözükürdü?
Şimdi deneyi Şekil 9.2a'da görüldüğü gibi 2 adet mum kullanarak yeniden yapınız.
Bu kez ekranın ortasındaki tam gölgenin yanlarında tam karanlık olmayan, yarı gölge
adını verdiğimiz yarı karanlık bölgeyi oluşturunuz. Bunu gözlenebilir şekilde
oluşturmak için levhaları mumlara ve birbirlerine yaklaştırıp uzaklaştırırken, gerekirse
mumları da birbirlerine yaklaştırıp uzaklaştırınız. Yarı gölge olan bölge mumların
birinden ışık alan ama diğerinden ışık almayan bölgedir. Deneyin ilk kısmından
sonra yaptığınız gibi Şekil 9.1b'yi tahtaya çizerek öğrencilerinizin bu olaydaki
mekanizmayı kavramalarına yardımcı olunuz.
Bu Deneyle Elde Edilen Sonuçlar ve Yorum: Bir ışık kaynağından çıkan ışık doğrusal
olarak yayılır. Karanlık ve tozlu bir odada bir el feneri yakarsak, fenerden çıkan
ışığın bir ışık demeti olarak yayıldığını gözleriz. Aynı olayı karanlık bir gecede bir
otomobille giderken de gözleyebiliriz. Işık demeti, doğrusal olarak yayılan ışık ışınlarından
oluşur. Gölge olayı, ışığın doğrusal olarak yayılmasının bir kanıtıdır. Işık
doğrusal olarak yayılmasaydı, ışık kaynağının önünde duran engelin arkasına da
dolanabileceğinden burada karanlık kısım, yani gölge olmazdı. Zaman zaman şahit
olduğumuz ay tutulması, güneşle ay arasına giren dünyanın ay üzerine düşen gölgesi
nedeniyle oluşmaktadır. Güneşten çıkan ışınlar doğrusal olarak yayılmasaydı
ay tutulması oluşmazdı.
Sizce Güneş tutulması nasıl gerçekleşir?
104 I Ş I K D E N E Y L E R
?
a b
Şekil 9.2:
?