İktisat Teorisi - açıköğretim
Son güncelleme: 20.01.2013 20:50
-
İktisat Teorisi Dersine Ait Konu Özetleri - Kamu Yonetimi Iktisat Teorisiİktisat Teorisi açıköğretim fakültesi Ders notlari
IKTISAT TEORISI
Bir zaman boyutuna bagliolmadan ifade edilebilen
degiskenlere stok degisken denir.
Bir ekonomik sistemdeki bütün degiskenlerin
degisebilecegi zaman dilimine uzun dönem denir.
Pasta sayisi: 0 1 2 3 4 5, Toplam fayda: 0 12 21 28 33
36 ise 5.dilim pastanin tüketiciye sagladigimarjinal
fayda 3 tür. Marjinal fayda: 0 12 9 7 5 3
Bir malin fiyatinibelirleyen temel faktörler arz ve
taleptir.
Esfayda egrisi üzerinde B(4,8), C(8,4) iken tüketici B
noktasindan C noktasina geçerken et ile ekmek
arasindaki marjinal ikame orani1 dir. (8-4)/(8-4)=1
Tüketicinin gelirinin degismesi durumunda
ulasabilecegi yeni tüketici denge noktalarinigösteren
egriye gelir-tüketim egrisi adiverilir.
Degisken girdi miktari8, toplam fiziki ürün 120
birim iken, degisken girdi miktari12'ye
çikarildiginda toplam fiziki ürün 160 oluyorsa
marjinal fiziki ürün 40/4=10 bulunur. 160-120=40
12-8=4
Toplam fiziki ürünün maksimum oldugu noktada
marjinal fiziki ürün sifirdir.
Üretim için sadece iki girdinin kullanildigive bu iki
girdinin de degisken oldugu durumda, aynitoplam
ürün miktarinisaglamaya imkan verecek girdi
bilesimlerinin geometrik yerlerini birlestiren egrilere
esürün egrisi denir.
Esürün egrilerinin özelliklerinden biri orijine göre
disbükey olmalaridir.
Talep egrisinin yer degistirmesinin nedenleri:
Tüketicinin zevk ve tercihlerinin degismesi,
Tüketicinin gelirinin artmasi, Tamamlayicimal
fiyatlarinin yükselmesi, Ikame mallarifiyatlarinin
düsmesi.
Tüketiciler belirli bir ihtiyaçlarinikarsilarken,
birbirlerinin yerine kullanilabilen mallara ikame
malidenir.
Üretim faktörlerinin fiyatlarinin düsmesi, bir malin
arz egrisinin saga dogru kaymasina neden olur.
Alicilarin, saticilarin, mal ve hizmetler ile üretim
faktörlerinin hiçbir ek maliyete katlanmadan tam bir
hareket serbestligine sahip olmalaritam rekabet
piyasasiözelliklerinden mobiliteyi ifade eder.
Örümcek AgiTeoremine göre, herhangi bir nedenle
piyasa dengesi bozuldugunda, gittikçe dengeye
yönelen dalgalanmalar sonucu piyasa dengesinin
kendiliginden olusmasitalep egrisi arz egrisinden
daha yatiksa sözkonusudur.
King Kanununa göre, tarim sektöründe çok ürün
elde edilen yillarda satishasilatinin azalmasinin
nedeni tarim ürünleri talep esnekliginin 1 'den küçük
olmasi.
Bir firmanin üretim ölçeginin büyümesi:
Hem hammadde hem de mamul madde tasimasiiçin
yapilacak giderlerin azalmasina
Birim basina düsen yönetim giderlerinin azalmasina
Isçiler arasindaki isbölümü ve uzmanlasmanin
artmasina
Sabit faktör giderlerindeki artisin, üretim
ölçegindeki artisin altinda kalmasina neden olur.
Hammadde harcamalaridegisir maliyettir.
Tam rekabet piyasasinda bir firmanin kapanma
noktasini
Ortalama degisir maliyet=Fiyat
gösterir.
Tam rekabet piyasasinda marjinal gelir fiyata esittir.
Oligopolcu firmalarin ürettigi mallar birbirlerini
ikame edebilen mallarsa ortaya çikan piyasa türüne
noksan oligopol denir.
Birden fazla sayida firma tarafindan üretilen ve
birbirlerini büyük ölçüde veya tam olarak ikame
eden bazimallarin, birbirinden farkliya da
farkliymisgibi gösterilmesi sonucu her firmanin
belirli bir alicikitlesine sahip olabildigi piyasalara
tekelci rekabet denir.
Arz esnekliginin sifir (minimum) oldugu durumda
ekonomik rant maksimumdur.
Bir maldan bir birim daha fazla üretmek için öteki
malin üretiminden ne kadar fedakarlik etmek
gerektigini gösteren orana marjinal dönüsüm orani
denir.
Hiç kimsenin refahiniazaltmaksizin bazibireylerin
refahiniartiran her türlü degisikligin toplum
refahiniartirmasipareto optimalite kriterini ifade
eder.
Tüm ekonomik birimlerin kendi çikarlarini
maksimize etmek için ugrasmalarihomo economicus
ekonomi bilimi varsayimidir.
Esmarjinal fayda ilkesi varsayimlari: Belirli
dönemde piyasadaki tüm mal ve hizmetlerin fiyatinin
sabit oldugu, Tüketicinin incelenen dönemdeki
gelirinin sabit oldugu, Tüketicinin kendisine en
yüksek faydayisaglayacak mal demetini seçtigi,
Tüketicinin her mal ve hizmetin marjinal faydasini
bildigi,
Toplam fiziki ürünün maksimum oldugu noktada
marjinal fiziki ürün sifirdir.
Denge fiyati70 TL iken herhangi bir mali135
TL'den almaya raziolan bir tüketicinin saglayacagi
tüketici ranti65 TL'dir. 135-70=65
Herhangi bir malin talep miktariarttiginda, arzinda
da aynimiktarda bir azalismeydana gelirse piyasa
fiyatiyükselir.
Bir piyasada herhangi bir malin talebinin arzindan
fazla olmasidurumunda ortaya çikan talep
fazlasinin, fiyatlarienflasyonist baskiyaratacak
ölçüde artirmasiniönlemek amaciyla devletin
ekonomiye müdahale ederek söz konusu malin
fiyatiniyasalarla sinirlamasina tavan fiyat
uygulamasidenir.
Tam rekabet piyasasindaki bir firmanin toplam
gelirinin toplam maliyetine esit oldugu durumda
firma basabasnoktasindadir.
Tekel piyasasindaki bir firmanin ürettigi mallara
iliskin fiyat farklilastirmasiyapabilmesi için gerekli
kosullar: Piyasayialt piyasalara ayirirken önemli bir
marjinal maliyetin çikmamasi. Firmalarin en
azindan ilgili maligörünüste degistirerek farkli
yerlerde farklifiyattan satmasi. Ilgili malin piyasanin
her bölümünde farklitalep esnekliklerine sahip
olmasi. Malin satildigipiyasanin bölümlü olmasi.
Pareto optimalitesi kosulunun saglanabilmesi için
tam rekabet piyasa türünün geçerli olmasigerekir.
Toplam fiziki ürün miktari1260 birim, kullanilan
degisken girdi miktari30 birim ise ortalama fiziki
ürün 42 dir. 1260/30=42
Üretim için sadece iki girdinin kullanildigive bu iki
girdinin de degisken oldugu durumda, aynitoplam
ürün miktarinisaglamaya imkan verecek girdi
bilesimlerinin geometrik yerlerini birlestiren egrilere
esürün egrisi denir.
Fiyati750 TL olan bir mal, bir günde 60 birim talep
edilirken, fiyati650 TL'ye düstügünde talep edilen
miktar 70 birime yükseliyorsa talebin fiyat esnekligi
1,25 tir.
Engel yasasinda tüketicilerin geliri arttikça:
Giyim harcamalarigelirle aynioranda artar. Gida
harcamalarinin toplam harcama içindeki orani
azalir. Kültürel harcamalar gelir artisindan daha
hizliartar. Barinma harcamalarigelirle aynioranda
artar. Saglik ve likse yönelik harcamalar gelir
artisindan daha hizliartar.
Ilgili malin fiyatindaki degisme, arz edilen miktari
kesinlikle etkilemiyorsa, arz esnekligi sifirdir. e=0
Belli bir dönemde, bir ülke vatandaslarinin sahip
olduklariüretim faktörleri kullanilarak üretilmis
bütün nihai mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlariile
hesaplanmisdegerine gayri safi milli hasila denir.
1987'nin sabit fiyatlariyla gayri safi milli hasila
(GSMH) 1997'de 300 trilyon TL, 1998'de 324 trilyon
TL ise, 1998 yiliekonomik büyüme hizi%8 dir. (324-
300)/300=8
Bireylerin tüketim harcamalarinietkileyen faktörler:
Reel faiz oranlari, Harcanabilir gelir, Hanehalkiyas
ortalamasi, Gelecekte beklenen gelir
Marjinal tüketim egilimi 0,70 olan bir ekonomide
marjinal tasarruf rgilimi 0,30 dur. Marjinal tasarruf
egilimi=1-marjinal tüketim egilimi
Otonom tüketim 12 katrilyon TL, otonom yatirim 9
katrilyon TL, marjinal tüketim egilimi 0,8 ise bu
ekonomideki milli gelir denge düzeyi 105 katrilyon
TL'dir. Y=(12+0,8.Y)+9
Disticaretin varoldugu bir ekonomide disticaret
çarpani1
marjinal tasarruf egilimi+marjinal ithalat
egilimi)
Mal olarak ele alindiginda hemen hemen hiç degeri
olmayan , ancak üzerinde yazilimiktar kadar bir
deger tasiyan paraya itibari para denir.
Ani mevduat çikislarinikarsilamak ve karliyatirim
firsatlarinidegerlendirebilmek amaciyla bir emniyet
unsuru olarak bankalarin ellerinde tuttuklari
rezervlere serbest rezervler denir.
Talep enflasyonuna yol açan nedenler: Kamu
harcamalarinin artmasi, Disülkelerde reel gelirin
artmasi, Para arzinin artmasi, Disülkelerin fiyatlar
genel düzeyinin yükselmesi
Ekonomide fiyat artislariyaninda üretimin
azalmasina stagflasyon denir.
Fonksiyonel gelir dagilimina göre, girisimcinin
üretim faaliyetleri sonucu elde ettigi gelir kardir.
Gelecekteki bir tarihte teslim için bugünden satin
alinan veya satilan islem için öngörülen döviz kuru
Forward döviz kuru denir.
Esanlikonjonktür göstergeleri: Sanayi üretim
endeksi, Tarim disisektörlerde ödenen ücretler,
Imalat ve ticaret sektörlerindeki satishacmi, Kisisel
gelir.
Keynesyen teoriye göre ekonomik konjonktürün itici
gücü gelecekteki satislara ve kara iliskin
bekleyislerdir.
Isgücündeki 15 birimlik artishasilada 60 birimlik bir
artisa yol açiyorsa emegin marjinal verimi 4 tür.
60/15=4
Bir ekonomide kisa dönemde geçici olarak meydana
gelen soklarin uzun dönem dengesini bozmasi, ancak
durum yeniden normale döndügünde ekonominin
eski uzun dönem dengesine dönememesine Hysteresis
hipotezi denir.
Iki ayriüreticinin esürün egrilerinin birbirlerine
teget olduklarinoktalaribirlestiren egriye etkin
üretim egrisi denir.
Reel ekonomik dalgalanmalar teorisini savunan
iktisatçilara göre, ekonomide yasanan soklarin
kaynagiteknolojik degismelerdir.
Akim degiskenleri: Tüketim, Yatirim, Ihracat,
Üretim.
Para arziakim degiskeni degildir.
1998 yilinda nominal GSMH 16 katrilyon TL, Fiyat
endeksi 125 ise 1998 yilireel GSMH degeri 12,8
katrilyon TL dir. Reel GSMH=Nominal
GSMH*100/Fiyat ekdeksi=16*100/125=12,8
Bir ekonominin belirli bir dönemindeki basarisinin
ölçülmesinde kullanilan temel kistaslar: Enflasyon
orani, Büyüme hizi, Issizlik orani.
Otonom yatirim kararinietkileyen etmenler: Reel
faiz orani, Sermayenin marjinal etkinligi, Alternatif
yatirim türlerinin getirileri, Amortisman
yatirimlarina duyulan ihtiyaç
Milli gelir 800 trilyon TL, Otonom ithalat 250 trilyon
TL, Marjinal ithalat egilimi 0,65 ise toplam ithalat
770 trilyon TLdir. M=250+0,65*800=770
Bir ekonomideki bazibireylerin planlanan
tasarruflariartirma girisimlerinin ve daha fazla
tasarruf yapma arzularinin milli geliri ve dolayisiyla
cari toplam tasarruflariasagiya çekme olgusuna
tasarruf paradoksu denir.
Toplam arz egrisini kaydiran fiyat disietmenler:
verimlilikteki degismeler, girdi fiyatlarindaki
degismeler, kamu düzenlemeleri, kurumlar vergisi ve
sübvansiyonlar
Paranin, mal ve hizmetlerin satin alinmasinda
kullanilmak üzere satin alma gücünü elde tutma
olanagisaglamasipara fonksiyonlarindan deger
biriktirme araciolma'yiifade eder.
LM nin keynesyen bölgesinde (yatay) milli geliri
arttirabilmek için maliye politikasidaha etkin
olacaktir.
Vergilerin dahil edilmedigi bir ekonomiye ait IS-LM
modelinde, devletin kamu harcamalarinimenkul
kiymet piyasasinda tahvil satarak karsilamasi
durumunda , artan tahvil arzisonucu tahvil
fiyatlarinin düsmesi ve faiz oranlarinin yükselmesi
dolayisiyla yatirimlarin bir miktar azalmasina
dislama etkisi denir.
Maliyet enflasyonuna yol açan faktörler: parasal
ücretlerdeki artis, hammadde fiyatlarindaki artis.
Hedeflenen reel ücret 500bin TL/saat, beklenen fiyat
düzeyi %60 ve gerçeklesen fiyat düzeyi %80 iken reel
ücret düzeyi 375000 TL/saattir. Nominal
ücret=hedeflenen reel ücret*beklenen fiyat düzeyi
Reel ücret=hedeflenen reel ücret*beklenen fiyat
düzeyi/gerçeklesen fiyat
düzeyi=500000*60/80=375000
Esdeger üretim faktörlerine, üretime aynikatkiyi
yapmalarina karsin farkliödeme yapilmasina
ekonomik ayirim denir.
Cari hesap açigi+net sermaye girisi=0 esitligi bir
ülkenin ödemeler bilançosunun her durumda
dengede oldugunu gösterir.
Monetarist konjonktür teorisine göre, ekonomik
dalgalanmalara neden olan temel faktör para
arzindaki dalgalanmalardir.
Solow büyüme modeline göre, duragan durumda isçi
basina sermayedeki ve hasiladaki degisme orani
sifira esittir.
Ekonomik büyüme kaynaklari: Isgücündeki artis,
sermaye birikimindeki artis, teknolojik gelismeler
ekonomik büyümenin kaynaklariarasinda yer alir.
Tam istihdamda talep edilen mal ve hizmet
miktarinin ekonominin tam istihdam kapasitesini
asmasina enflasyonist açik denir.
- İktisat Teorisi - açıköğretim Konusuna Benzer Konular
- Ewrim Teorisi 07.01.2005
- AÖF İktisat 1 2 3 4. Sınıf Ara sınav soruları 2003-2008 orjinal pdf 15.03.2009
- AÇIKÖĞRETİM 12.04.2005
- Ewrim Teorisi 12.01.2006
- İktisat Teorisi - Ünite 5 19.05.2012