Dillə eləcədə sözcüklərlə bağlı danışıb yazmaq , bilgi ötəsi sorumluluq istər. Bu sorumlulğa titiz düşüncə yürütməklə souynmaq olar . Bilik yerinə olasılıqlara sarılaraq düşüncə yürütməklə, qaş düzəldiyimiz yerdə göz çıxardarıq . Ona görədə bir ulusun ana varlığı olan dilə sayqılı davranıb, biliklərimizlə önərilərimizi özəl düşüncələrdən uzaq içdənliklə sunmalıyıq . Bu yoldə Azərbyacanda əskidən " terminolji komitəsi " Türkiyədə isə " Türk dil kurumu " yetərli olmasada çalışmışlardır . Bu suçlamamın nədəni bu iki ölkəyə dil vergisi vermədən soxulan minlərlə yabancı sözcüklərin olmasıdır. Bunların soxulmasında dildən sorumsuz görünən alverçi , muğənni , işçi, siyasətçilərin yanında , dildən sorumlu olmaları gərəkən yazıçıların , qoşuqçuların, fəlsəfəçilərin , qəzetəçilərin , dilçilərində yabancı söz vurğunluğundan dolayı payları vardır . Bu vurğunçuluq qarşısında savaşmadan uduzmuş durumda olaraq yabancı sözcüklərə özgəçilik ( kapitülasyon) payı veririk .
Yuxarıda adlarını çəkdiyim dildən sorumsuzlara bu yöndə bir söz deyilərsə, çiyinlərin silkələməkdan başqa nəsnə deyəcəkləri olmaz . Ancaq dildən sorumlu olanların bu yöndə suçlamalar qarşısında yersiz , anlamsız yorum yozumdan başqa nə deyəcəklərini bilmirəm . Bunların bir çoxları " Sözün doğrusuyla " anlamlı dilçilikdən uzaq yalnız " məndə " varam demək üçün toplumu çaşbaş salmaqdan başqaq nəsnə edəməzlər .
Ömər Faiq Nömanzadə hardasa 100 il bundan öncə demiş " iyrənmiş ərəb , fars sözlərini yan yana düzüb, ədəbiyat demək , ədəbiyatı bilməmək deməkdir " . Bu anlamda alışılmış , ölməz ( klasik ) denilən bir çox nazimi qoşuqçu alaraq çiyinlərimizə yüklmişlər , daşıtdırırlar . Salman mümtaz M . Ə. Sabirə Türk qoşuqçularından hansını bəyəndiyini sormuş. Sabir N. Kamalla , R . Əkrəmin adlarını demişdir . S . Mümtaz isə , T . Fikrəti sorduqda " O ərəb şairidir " yanıtlamışdır .
Doğrusu bu gün əruz dışında yazılan Y. Əmrədə, Q. Burhanətdindən , Tufarqanlı.Abbasdan öz türkcə bir dizi oxurkən , yüz illər ötsədə dilmanca eləcədə yorum yozuma gərəkmi var !? Bu əngin göy kimi açıq Türkcədir, ərəb saçı kimi qarışıq əruz deyildir . Ona görədə Kaşğarlı Mahmut çəkinmədən Bağdada öz Türkcəsilə axın etmış , şımarıq ərəb xəlifəsinə " Türk atı ərəb atından yürək olduğu kimi , Türk dilinində ərəb dilindən yürək olduğunu bildirmiş " . Bu biliklə ürək işini Y. H. Hacəb QUTADQU BİLİKlə süsləmış , Türkcəyə dırnaq ucu yan baxanları Ə ,Ə , Nəvayi eyləmlərlə( Fiillərlə) məhkəməlik ( Muhakimətülluğətenlə ) etmişdir .
Fuad Köpürlünün " Dədə qorqudu tərəzinin bir tayına , qalan klasik Türk ədəbiyatını o bir tayına qoysan, dədə qorqud ağır basar " deməsi doğrunu yansıdır. Bu gerçəkliyi dartışmaq , Türk dilinin özəlliklərini bilməyənlərə söz payı verə bilər . Onun ötəsi çənə yormaq üçün yorum yozum ola bilər . Dədə qorquda olan deyim biçimlərini biriləri ilkin yazım örnəkləri kimi görürlər , ancaq onlar gerçək Türk tümcələrini yansıdar. O tümcələr ilkinliyi kimi də gözəlliyilə özəlliklərini qoruyub saxlamışlardır . Bizm bu gün çeviri dillə danışdığımız aydındır. Tümcə vurğularımız ərəb, latin , ingilis dillərindən çevirmələrdir . Buna görədə Türkcənin sözcükləri tümcəyə uuym saxlamır. Bu nədənlə dilimizə yabancı sözcüklərin girməsi erkən mənimsənir .
A .M .Vongaben " Əski Türkcənin grameri" yapıtında deyir : " İndiyə kimi Türkoloqlarla dilçilər, gerçək Türkcənin diltörəsini anlıyamamışlardır ". Dədə qorqudu oxurkən dodaqların arasında qalan o gözəl Türkcənin dadına doymamağın nədənidə bu ola gərək .
İndiyə kimi Türkcəni topluma sevdirməmişik desəm , suçum boyun qırmaz . Bildiyimiz kimi bir çox xaqanlarımızda Türkcədən hürkmüş , özgəyə tapınmış , " özgə çıraqlarına yağ olmuşlardır ". Bunların saysız örnəkləri geçmişliyimizdə ( tariximizdə ) vardır. Mən bunun ana nədənlərini belə özətlirəm :
1- Egemənlik öncüllüyü : Türk xaqanları egemənlik dönəmlərində öncüllüyü siyasi , əsgəri yönətimə vermiş , öz dilinə qarşı sorumluluq duymamış , bunun tərsı başqa dillərə qayğı göstərmişlərdir . Qəznəli Mahmutdan , Qacar, osmanlı saraylarına kimi bir çox örnəkləri vardır . " özü Türk oğlu Türk , Amma deyir Türkü cəhalətdir " ( M . Şəbüstərli )
2 - Ülkü düşgünlüyü : Xaqanlarımız bütün geçmişlərini egemənlikləri üçün yadırğayıb , unutqanlığa vardıqları kimi , qoşuqçularımızla bilginlərimizdə yansılama eləcədə sayruluğuna tutulmuşlardır . Ona görədə özgə ölçütlərlə " Bu düşvar asan olmamışdır ". Toplumla bilginlər eləcədə qoşuqçuların aralarında anlaşılmazlıq duvarı hörülmüşdür. İslam inancının aşıladığı ərəbcə egemənliyidə Türkcənı dar alana sıxışdıraraq yeni sözcüklərin törənməsini qısıtlamışdır .
3- Dil bilgisizliyi : Üstə yorumladığım iki ana nədənin aşıladığı sonucu ,Türkcə doğru düzgün incələnməmiş , onun gəlışmə yolları göstərilməmişdir . Bu nədənlə Türkcəyə qarşı bir ön yarğı söz konusu olmuş , bilimdən dışlanmışdır .
Bu son nədənlə bağlı bir az genış yazmağı düşünürəm . Umarım yorumlarımda gerçəkləri deyə biləm .
Türkcənin gözəl özəlliklərini bilmədən , dil bilgisindən uzaq əskidən ərəb , fars indisə avropa dillərinə vurqunluq duyulub , Türkcə sözcüklər kölgədə qalmış , unudulmuşdur . Bunun yorumunda dilçilər sürgünə göndərdikləri Türkcələri " arxeyqləşmış " deyə dışlar , yabancı sözcüklərə " vətəndaşlıq " vermədə sakınca duymamışlardır . Bu işində bir nəçə nədəni vardır . Biriləri bilikli olaraq Türcəyə qarşı qaşınmalarından ( alerji) dolayı bu işi görərlər. Onlara nədən bu işi gördüklərini sorarsan dillərini ayaxlarından uzun göstərərək " Türkçə bilim dili deyil ", " yetərsizdir " kimi anlamsız nədənlərlə öz bayağılıqlarını göstərərlər . Bu kəsimlə dillə bağlı söz verib, almaq yersızdır. Biriləridə yabancı sözcüklərdən pozla bilik süsü olaraq yararlanırlar . Bunlarında ağızlarına " nə böyük söyləyirsən " deməklə anı dağlarına yolamaq olar . Ancaq biriləri isə bunu dilçilik adına görürlərdir . Bunlar qaranlıq düşüncələrə qapılıb, dediklərində dirənər , gerçəyi bilsələr belə üzlərinə gəlməzlər . Bunlarla doğrudan savaşmaq gərəkir . Bunlar sözdə bu ulusun dostusalar, işdə qənimidilər . Bu nədənlə onların bellərinə yüklənmiş ad sana baxmadan öz dillərilə danəşmaq gərəkir.
Türkçəni indiyə kimi qoruyan dilin özü olmuşdur . Dilin səs uyuşumula ( ahəng qanunu) əklərin çoxluğu bu qorunmanın təməli olmuşdur . Səs uyuşumu dilin pozulmamasını , eklər isə yeni sözlərin yaranmasınıa olanaq sağlamışlardır . Türk dili matimatik kimi düzənli bir dil olmağıyla yanaşı , döğa musiqisi dilidir . Bu dildə doğada olan bütün səslərdən fiil düzəltmək olar . Örnək üçün "Ş " şaqqıldadı , " T " Taqıldadı , " z " zıqqıldada, ... Bir sözlə Türkçəylə doğanın bütün varlığını çizmək olar . Gələcəkçi ( fütürist ) N. Hikmətin qoşqusunun en gözəl yönlərini bu doğa səsləri duydurur . Bu səslərdən yaranan sözlər Türkçəyə özəldir . Belə bir özliklərlə varlı olan dili dilnçiliyə götürmək bilim adına olduğu kimi insanlıq adınada yaraşmayır . Bu dilənçi dilçilik Türkçəni yoxluğa götürən bir yoldur . Buna onay verənlər bu dilin qənimləridilər .
Biriləri bunu dil alış verişi olaraq görürlərdir . Ancaq burada yanılırlar. Türkçənin Yapı özəllikləri geçmişdə basqısı altında tutulan ərəb, fars inidisə Avropa dillərindən ayrıdır . Bu dillərdən gələn sözlər Türkçənin özəlliyi olan səs uyuşumuna uymaz , dildə qarışıqlıq yaratdığı kimi deymdədə çətinlik çıxardar . Bu konunun başqa bir olumsuz yönünü eski TDK başqanlarından Prof. Dr. H. Zülfikar belə dəyərləndirir :
" Yabancı kökənli termin Türkçəsini / Türkçədə bu kəlməyə qarşılıq bulunmaz , bu kavram Türkçə olaraq ifadə edilməz . Bulunan qarşılıq əsas anlamı verməz / gibi çeşitli səbəblər irəli sürərək kullanmamak bir bakıma düşüncənin olgunlaşmasına ,bilginin yayılmasına əngəl olmak deməkdir . Türətilən kəlmələrin zamanla anlam gennişləməsinə uğradığı bir gerçəktir . "
" Konu öğrenim çağında bulunan öğrənciler açısından çok daha önəmlidir . Konsantrasyonla , rezistans terimləri dilimizdə yoğunlaşma ilə dirənç sözlərilə karşılanıyor . Öğrəncilər bu Türkçə kəlmələrin tanımlarını öğrənmədən öncə köklərdəki anlamlardan eklerdeki görəvlərdən bəlli bir çağrışıma ulaşarak bu sözləri kavraya bilməkdədirlər . Halbuki batı dillərindən geçən karşılıklarını özəl olaraq öğrənmək zorundadırlar . Bu tür kelimelerin telafuzlarıla yazımlarıda öğrəncıyə ek bir yük gətirir ". ( Terim sorunları, terım yapma yollar . s . 25- Prof . Dr. H. Zülfikar)
Məncə yabancı sayruluğuna tutulanlara , gərəkən yanıt yetərincə bu tümcələrdə verilmişdir . Nədənsə biriləri Türkçəyə qaşınmalarından dolayı yenədə başqa olumsuzluqlar irəli sürürlərdir . Bunlar bilincdən uzaq içlərində olan pıslıyı araya qoymaqdadırlar .
Türkçənin dil özəlikləri egemən olan dillərdən ayrı olduğu üçün , onlardan borc almada öz varlığını itirər yavaş - yavaş başqalaşmağa doğru gedər .
Min ildən artıqdır Türkçəyə ərəbcəilə farscadan çoxlu sözlər gəlmişdir . Bu sözlər bu dilin özəliyini daşımadıqları üçün qısır qalmış , ölülərilə də bu dilə yük olmuşdur. Bu gün belə Azrbaycan Türkcəsinə baxsaq bu iki yabancı dilin sınlaqı ( məzarlığı ) durumunda olduğu görünür. Bir çox sözlər anlamlarını belə dəyişmiş , köksüz duruma gəlmişlərdir . Sözlərin yaranmasında mitilogiyanın etgən olduğunu düşünsək , bu yanlış işlə bilimlə insanlığa nə kimi pislik etdiyimiz aydın görünər . Biz dilənçi dilçiliklə yalnız öz geçmişimizi baltalamır başqa uluslarında uyğarlığını pozuruq ( Təhrif edirik ) . Bu gün ölü ( arxeiq) söz deyə arı Türkcə sözləri tapıb üzə çıxartmaq , geçmişliyimızə ışq tutmaq , Türk uyğarlığının yeni araştırmalarına götürər bizi. Örnək üçün ərəbcəsini işlətdiyimiz " həkim " sözü " yerinə Divani luğatı Türkdə olan " sağucu " sözü bütün yönlərilə ağır bastığı kimi bir bilim uyğarlığınında göstərgəsidir . Həkim sözünü bütün bitikləri toplayaraq Türkcələşdirib , bir Türkə anlatmağın çətinliyni bilməmiz gərəkir . Ancaq yazıb , oxuması olmayan bir Türkə "sağatmaq " fiilindən "sağucu " adının düzəltilməsini açıqlayıb , anlatmaq çətin olmaya gərk . Biz yüzlərlə yaşaya biləcək sözlərimizi öldürməklə öz geçmişimizi baltalar, qırımlara ( duşmanlara ) " Ətraki bi idrak ", " köçəri , bayağı Türk " kimi qara yaxma söz payı veririk . Örnək üçün , 1 000 ilə yaxın yaşı olan bir bitiktə ( Divani luğati Türkdə ) ütü (ütük) sözünün olmasi dərin Türk uyğarlığının aydın göstərgəsidir . Yüzlərlə belə sözü sürgünə göndərərək özümüzü gülünc duruma gətirib , dədələrimizin üzünə kölgə salmışıq .
Bu yabancı sözlər yalnız Türkcəni dilsiz etməmiş , dilin yumuşaqlığında əlindən almışdır . Bu sözlər ipəyə yamanan bez kimi əprik , yaraşıqsız olduqlarından səs uyuşumuna da uymadıqlarından dili də topolamaya götürmüşdür . Azərbaycanın əski dilçilərindən olan Fərhatzadə !926.cı ildə yazdığı ( nə üçün ərb əlifbası Türk dilinə yaramaz ) yapıtində belə bir sonuca varır . Ərəb əlifbası bir dağıdıcı qoşundan çox Türk dilini dağıtmışdır . O , yapıtında bu konunu çox dərindən incələmiş , bilkli olaraq bu sonuca varmışdır . İnanc yoluyla soxulan ərəb , fars sözcüklərinin dağıdıcılığı da o əlfabedən az olmamışdır .
Məncə Türkcənin söz törədən əklərini başqa dillərin fiilərilə tartının gözlərində ölçərsək, eklərimiz ağır basar . Doğanın bir səsindən minlərlə fiil , fiillərdən çeşitli ad, sifət düzəldə biləcək bir dilin yaramaz dilənçiliyə gərəyimi var !? Yazıb oxuması olamyan dədələrimiz gərəyində altun kimi gözəl sözcükləri düzəldib , bizə ərməğan etmişlərdir. Biz bunu başara bilmiriksə suçu dildə deyil , öz biliyimizdə , bacarımızda bilməliyik .
Bu gün dilin qorunub saxlanması eləcədə gəlişməsi yazqan əlinə alıb , dildən yararlananların borcudur. Bu nədənlə yabanı sözcükləri gömrükdən girmədən öncə yaxalayıb , adını dəyişdirərək Türk ölkələrinə giriş verilməlidir . Bu yolda dilçilərlə yanaşı yazıçının , qoşuqçunun , gəzetəçinin də ulusal görəvlərindən biri bu olmalıdır . Bir ölkəyə girən kiçik bir maldan vergi alındığı kimi , söz vergisinində alınması gərəkir . Yoxsa dil yabancı dillərin atıqlığına çevrilə bilər . Bu iş görülərkən Sayın Prof. Dr .H . zülfkarında bir uyarsını göz önündə tutmamız gərəkir .
" Terim türətmək mekanik olaraq bir köklə bir əki birləştirmək demək deyildir . Bu bəsit işi hər kəs yapa bilir . Terim yaparkən dilin incəliklərini bilmək , kəlmənin səs , ahənk , yapı yönlərini hesaba qatmaq , qarşılayacağı kavramı hər yönüylə iyi dəğərləndirmək gərəkir . Ötə yandan türətiləcək kəlmənin bir istetik yanının da bulunması gərəkdiyini unutmamaq gərəkir ". ( Terim sorunları , terim yapma yollar . S. 40 )
Bu konu sözcük düzəltmə yolunda çox önəmlidir . Türkiyədə "camaşır makinesi " , Azərbaycanda isə " paltaryuyan maşın" deyə işlənir . Türkiyədə düzəldilən sözün türkcəylə yaxından uzaqdan ilgisi yoxdur . Farsca bir adla ( came ), fiilə (Şır , şostən) latincə ad ( makin ) artılaraq düzəldilmışdir . Nədənsə Türkiyədə Türk qardaşlarımız dedikləri başqa Tür ağızlarından yaranmağa ərinmışlərdir . Bu gün Azərbaycanda toplumun mənimsədiyi çox gözəl Türkcə sözlər vardır , bunların yerınə Türkiyədə indi də yabancı sözlər işlənir . Örnək üçün bütün türk dilinin özəlliyini , gözəlliyini daşıyan " çimərlik " sözü , "plaj " yerinə işlənir . Yazıb oxuması olmayan qoyuna çimənlikdən danışsan anlayacağı kimi , yazıb oxuma öyrənməyən çoçuğa da çimərlikdən danışsan " o nə " deməyəcəyi aydındır . Ancaq nədənsə üzü batıya mıxlı Türkiyədə bu yöndə sözdə qardaşlıq varsadə , iştə görünmür .
Söz düzətməkdə sözün gözəlliyinin , yumuşaqlığının toplumun mənimsəməsi açısındanda önəmlidir . Bu gün Türkiyədə devlətin dilə azda olsa qayğsından dolayı öz Türkcə minlərlə yeni sözü topluma mənimsətdirilmişdir . Bu sözlərin içində yüzlərlə səs uyumuna yumayan sözlərdə vardır, ancaq toplum bunları gərksinim olaraq mənimsəmişdir .
Türk dilinin kurallarına uyaraq yeni sözlər yapılmalı , geçmışdə olduğu kimi səs uyumuna uymayan sözlərin düzəltməsi aza endirilməlidir . Mən Azərbaycanlı qoşuqçu R. Rızanın " Tərcümeye hal yerinə " , önərdiyi " illərliyi " sözünü Türkiyədə mənimsətilən " öz geçmiş " sözündən daha gözəl eləcədə doğru bilirəm . Burada qoşuqçunu incə ruhu sözü bayağılıqdan uzaq mum kimi yumuşatmışdır . Una görədə söz yaradılarkən qoşuqçılarında düşüncələrini alarsaq qazancımız çox olar .
Türkçənin söz düzətmək olanağı dartılışacaq deyildir . Bu gün acunun ən uzun sözü olaraq bilinən " Çekoslavakiyalaşdıramadıqlarımızdanmısınız ?" Bir muzik deyilsə nədir !? Neçə kəz söz hallanıb , anlam dəyişib , Türkçə əklərin uyumundə pozuqluq yoxdur. Bax budur dil teknolijisi .
Burada F. H. Dağlarcanın bir sözünü anımsayıram . " Mən Türkçəmi yüzdə doxsana çıxartmışam ." 50 ildən artıq bu sözü deyən ulusun yeni quşaqları nədən övünərək deməsin " mən yüzdə yüz Türkçəylə yazıram ". Bu yüzdə 90 o böyük qoşuqçunun səzünü əzik deyil çox dadlı , çoxda gözəl göstərmişdir .
Burada Şəhryarın bir dizəsini demədən geçəmirəm. " Türkün dili tək sevgili istəkli dil olmaz özgə dil qatsan bu əsil dil əsil olmaz " .
Burada deyinəcəyim başqa bir konu isə, ərəbcədən aldığımız " və "ilə farsçadan aldığımız "ke , ki " bağlaclarıdır . Tümcə tikimində iri sap yerinə işlənən bu bağlaclara gerçək Türkçədə yer yoxdur . Bunlar Türkçənin sözdizimini ( sentaksını) pozmuş , dilin axıcılığını önləmişdir . Dədə korkutda mirzənin suçundan bu bağlaclar azda olsa vardır . Bunlar olmayan yerdə dədə qorqud bal kimi dadlı , çay suyu kimi axıcıdır . Bunlarsız tümcələrimiz daha gözəl daya axıcı olur, deyə düşünürəm . Bunlar diltörəmizi en etgiliyən eləcədə pozan etgənlərdir . Bunların yerinə dilimizdə "la , lə , ila, ilə ", " kən , " kimi doğma bağlaclarımız vardör . Ərəblər kimi " Leyli və məcnun " deyildisə , Türk kimidə " Əslilə ( ilə ) kərəm " daha çox deyilib mənimsəndi . Bu iki yabacı bağlacda bir bayağılıq , qondarmalıq sezilməkdədir .
Günümüzdə ortaq Türkçənin necə olması danışılır . Məncə ortaq Türkçə arı yazılan Türkçə olmalıdır . Bu arı Türkçə çağla çeşıtlı ağızlarıda birləşdirər . Bu yolda Bütün Türk ağızlarında olan arı Türkçələrə öncəlik verilməlidir . Hüsen Kazım Qədrinin dərləyib , topladığı " Türk lüğəti " sözlüyü bu yola klavuzluq edə biləcək bir qaynaqdır . Umarıq bir gün bu çox dəyərli qaynaq yenidən bastırıla .
Burada önərilən ÖzTürkçə sözcüklərin ana qaynağı Türk dil kurumunun " Bilgi " bölümünün sunduqlarıyla yanaşı Ali Püsküllüoğlunun " Öz Türkçə klavuzu " , Dədə qurqud , eləcədə kemal Demirayın " Təməl Türkçə sözlük " lər olmuşdur .
Burada bir çox səs uyuşumuna uymayan önərilər vardır . Bunların gələcəkdə aza endirilməsi ümidilə .
Yeni önərilən sözcüklərin əklənməsilə iki aydan bir yenidən sunulacaqdır.
Ersan Erel
A
Aberasyon .Fra : Sapınç
Abone. Fra : Sürdürüm
Absoulute frequency. Ing : Kəsin sıxılq
Adres -fra : Yöngə
Afoni.fra : səs itimi
Agnostik : fra : Bilinemezci
Agrafi . yunan : Yazma yitimi
Ağıl .ərəb : us
Ajanda. Fra : Andaç
Akronim. Ing : Qısma ad
Aksesuar. Fra : Donatımçı, bəzəkçi
Aksiyon . fra : Bəlit
Aktuel .fra : Güncəl
Alakart ( a la carte ) fra : Seçimli yemək
Alerji. Yunan : Qaşınma
Alg . latin : Su yosunu
Alternatif . fra : seçenek
Albinas . Fra : Ağşın
Amblem ( ambleme ). Fra : Bəlirtkə
Ampirik ( empirique ). Fra : Dənəyə dayalı n
Anarşi .yunan : Dərəbəylik , qarışıqlıq
Anartri. Fra : Dil tutuqluğu
Anatomi .yunan : Gövdəbilim
Animasiyon . fra : Canlandırma
Angajman ( engagement ).fra : Bağlantı
Agnosi : fra: Tansızlık
Agrandisman.fra : Büyültmə
Angajman . Fra : Bağlantı
Anket. Fra : Sormaca
Anomali . fra : Sapaqlıq
Anons.fra : Duyuru
Ansambl ( ensemble ) . fra : Topluluq
Ansikloprdi . fra :Bilgilik
Anten . Fra : Duyarqa
Anti . yunan : Qarşı
Antipati ( antipathie ) . fra : Sevimsizlik , soyuqluq
Antipatik .fra : sevimsiz , soyux
Antitez . yunan : Qarşısav
Antre .fra : Giriş , Başlanqıc yeməyi
Aranjman . fra : Düzənləmə
Aranjör. Fra : Düzənləməçi
Arbitraj. Fra : Ara qazanc
Arboretum . latincə. : Ağac parkı
Arketip( archetype) . fra : İlkörnək
Aroma. İtaliyanca : Xoş qoxu (gözəl qoxulu)
Aromatik: Xoş qoxulu ( gözəl qoxulu)
Artikülasyon (articulation). Fra : Boğumlanma ( dilçilikdə )
Asimilasyon . fra : özümləmə
Asparagas .ing : Şişirmə xəbər , Şişitmə sav
Astronom . fra : Göybilimci
Aupair. Fra : Baxıcı
Aut . ing : Dışarı
Avangart ( avant-garde ) . fra : Öncü
B
Bakirə. ərəb : Ərdən
Balans . fra : Dəngə
Barikat . fra : Önləc
Bariyer ( barriere ). Fra . Əngəl
Barkod (barcode). Ing : Çizgi imi
Bearish . ing : Düşən ( alverdə )
Bestseller . ing : Çoxsatan
Bedminton . ing : Tüklütop
Bədbin . fars : Qaramsar
Bədir. ərəbcə : Dolunay
Bəlağət .ərəb : Sözbilimi
Bəyannamə . ərəb : Bildirgə
Bəyanat . Ərəb : Dəməç
Biblografija .ərəb : Qaynaqça
Biyografi. Yunan : İllərlik , yaşam öyküsü
Biyolog . yunan : yaşam bilimci
Blactop. Ing : Küçə basketbolu ( Küçə səbəttopu )
Blokaj ( blocage) fra : Tutmaq , durdurmaq
Boarding gart . ing : Uçuş kartı
Bolometre .fra : Işınımölçər
Botanik . fra : Bitgi bilimi
Bounspas . İng : Səktirmə pas ( səbəttopda )
Brand extention . ing : Marka türləməsi ( im türləməsi )