Tasavvufta Zikir
Son güncelleme:
-
zikir nedir - zikir hakkında - tasavvuf ve zikir hakkında dini bilgiler
TASAVVUFTA ZİKİR
Allah adını anmak en güzel mutluluk olsa gerek. Zira kalpler Rahman ve Rahim olan Allah'ı anarak ilahi buyrukta belirtilen; "Kalpler ancak Allah'ın zikriyle huzura erer" beyanıyla müjdelenir. Çünkü zikir, insanı Sultan eder, aynı zamanda bu âlemde ruhunun susuzluğunu da giderir de.
Demek ki; Kalbi temizlik, zikirle mümkün olabiliyormuş. Meğer zikirsizlik, nefse ve şeytana hizmetmiş. Peygamberimiz (s.a.v.) bundan dolayı; "Kul günah işlediği zaman onun kalbinde siyah bir nokta olur" buyurmakta. Elbette ki İnsan beşer, düşer, kalkar, sadece düşüp kalkmayan Allah(c.c.)'dır. Biz âcizane kullar olarak her an günahla yüz yüze gelebiliyor ve kalbimizi kirletebiliyoruz da. Bu durum da yapabileceğimiz tek şey, istikameti elde etmek için kalbimizin gıdası olan zikirle beslenmektir. Çünkü Allah settardır, yani günahları merhametiyle örtendir. Anlaşılan kul, Allah'ı çokça zikrederek kalbini temizleyebiliyor. Hatta Allah adıyla dopdolu bir kalbin, dünyaya bakışı da değişir. Artık çevrenin kirlenmişliği onu kolay kolay bozamaz da. Yeter ki istikametle, Allah adını anmaya devam edilsin. Allah adıyla gönüller "mesrur", gözler "sevgi" ışıltısı, diller "hikmet" sahibi olur, bu böyle biline. Kelimenin tam anlamıyla Allah adı, insanı öyle sultan" eder ki; Yavuz Sultan Selim'in dile getirdiği;
"Padişah-ı âlem olmak
Bir kuru dava imiş
Bir mürşide bende olmak
Cümleden âlâ imiş" mısraları daha da bir anlam kazanır böylece.
Resûlullah (s.a.v.), "Kıyamet gününde kulların en büyük derecesi Allah'ı çokça ananlardır" beyan buyurarak Allah'ı ananları çok övmüştür. Kâinatta hemen hemen her şey, kendi hal lisanıyla Allah'ı zikreder. O halde insan neden bu zikir senfonisinden niye mahrum kalsın ki? Evliyaullah'ın da belirttiği gibi, Allah'ı zikirde en çok sırayla: Birinci derece cemadat (toprak, taş, cansız maddeler), ikinci derece nebatat (bitki âlemi), üçüncü derece hayvanat, dördüncü derecede ise insanat'tır. Zira cansızlıktan canlılığa, yani basit yapıdan daha çok mükemmel yapıya doğru gidildikçe Allah'ı anmak açısından yaratılanların cinsine göre düşüş eğilimleri görülür. Her mükemmeliyet, her büyüme meyli veya gelişmişlik yaratılan her şeyi Allah'tan alıkoyabileceği anlamına gelir ki, bu da tüm yaratılmışlar arasında, şüphesiz insan en çok etkilenenlerden olup dördüncü derecede zikreden bir konumda yer alması demektir. Fakat insanı istikametten alıkoyan nefis, şeytan ve çevre faktörleri gibi olumsuzluklara rağmen, şayet zikir de gayret gösterirse bir anda bütün mahlûkatın üstünde bir mevkie sıçramasına neden olabiliyor da. İşte bu konumda olan insan için "Ahsen-i takvim" ya da eşrefi mahlûkat (yaratılmışların en üstünü) sıfatı layık görülür. Eğer, kul nefsin hevesine kapılıp da şeytanın oyunlarına dalmış ya da kötü insanların oyuncağı haline gelmişse hayvandan da aşağı dediğimiz "Esfel-i safiline (hayvandan da aşağı) kadar inebilir de. Demek ki; İnsanın eşref-i mahlûkat (yaratılmışların en üstünü) olabilmesi ancak Allah'ı çokça anmasına bağlı.
Hadisi Kutsi de, "Dikkat ediniz, cesette bir kalp vardır. Kalbin içinde de bir Fuat vardır. Fuat da dahi sır vardır. Sırda da hafi vardır. Hafide dahi ahfa vardır" buyrularak, aynı zamanda insanın göğsünde yer alan âlem-i emirle bağlantılı letaiflere dikkat çekilmektedir. Nitekim insanın göğsünde kalp, ruh, sır, ahfa, hafi ve alnındaki nefsi natıka denilen letaifler söz konusu. Dolayısıyla her insanda mevcut olan letaifleri nefsin baskısından kurtarıp Allah'a yönlendirmek ve asıllarına kavuşturmak insanın gayretiyle mümkün. Yani kul, âlem-i emr ile ilgili letaifleri Allah'ı sıkça zikrederek çalıştırabilir pekâlâ. Zikir girmeyen vücuda, ışık girmediği gibi dermanda yok. O halde ruhumuzu, nefsimize galip kılmak için:
"1- Gönül Sultanından faydalanmak,
2- Salih amel etmek (helali işlemek-haramdan kaçınmak),
3- Allah'ı anmak" şarttır. Aksi takdirde ruhumuzu, vücut şehrimize hâkim kılamayız. Nasıl ki, hastalandığımızda hemen doktora koşuyor, onun telkinleri doğrultusunda şifa bulmaya çalışıyorsak, aynen öyle de, biz aciz kullar olarak körelmiş letaiflerimize derman bulmak adına, o konuyla ilgili kalp uzmanı denilen salih (evliyaullah) insanlardan istifade etmemiz gerekiyor. Nitekim evliyaullah, letaiflerin özelliklerinden bahsetmişlerde. Hatta bu mevzuu da Muhammed Şemseddin (k.s.)'in "Miftahul Kulüp" adlı eserinde özetle; "Zikreden kalbin akik renginde ve sol memenin altında, zikreden ruhun açık sarı ve sağ memenin altında, zikreden sırrın beyaz renkte ve sol memenin üstünde, zikreden hafinin zümrüt yeşili ve sağ memenin üstünde, zikreden ahfanın ya çok beyaz, ya çok siyah ve iki meme ortasında oldukları" beyan buyurarak tüm letaifi külle'leri (letaiflerin tamamı) izah etmişlerdir. Bu gerçeklerden hareketle eğer Hak yolunda mesafe kat edip letaiflerin tamamını bitiren salik varsa, bu seferde o salike Nefiy ispat denilen ''Kelime-i tevhid'' zikri verilir. Ancak Nefiy ispata geçmek için letaiflerin bütün özelliklerinin zuhur etmesi gerekiyor. Nitekim Küllü letaiflerden sonra ruhun tezkiyesi gerçekleşerek, salikin (Hakk yolda ilerleyen, sulûk eden kişi) alnına sadakat mührü vurulur. Bu durumda salik, bütün bu aşamalardan geçmiş olan mürşidi kâmilin kapısından biran olsun ayrılmamalı, sürekli ondan istifade etmek zorundadır. Malum olduğu üzere Evliya'nın kalbi cin ve şeytandan etkilenmez. Çünkü zikir sayesinde melek onu ruha, ruh da kalbe bildirerek koruma altına alınır.
Görüldüğü gibi, kulu kurtuluşa erdiren iki ana akide söz konusudur, bunlar:
"1- Güzel itikat,
2- Kalbi zikir etmek"tir.
Kutsi Hadiste; "Allah'a ulaştıran yollar, yaratılmışların nefesleri sayısı kadardır" buyuruyor. Zikir yolu, genelde iki kanaldan günümüze kadar gelmiştir. Bunlar sırasıyla:
1- Lisan-ı yol olan cehri zikir.
2- Kalbi yol olan hafi zikir diye tasnif edilir.
Cehri zikir, sesli eda edilip Hz. Ali (k.v.)'in de bizatihi yaptığı zikirdir. Hafi zikir, sessiz yapılan zikir olup Hz. Ebubekir Sıddık (r.anh.)'ın takip ettiği metottur. Allah'a ulaştıran yollar, yaratılmışların nefesleri sayısı kadardır ölçüsünce, her iki yolda haktır. Dolayısıyla her iki yolun yolcuları da Allah'a ulaşmak için zikrediyorlar. Yani farklılık sadece izlenilen metotta... Bediûzzaman Said-i Nursi Hz.leri; "Nakşibendîler gizli zikir sayesinde nefsi emmarenin başını kırmaya muvaffak olurlar. Kadiriler ise zikri cehri ile tabiat tağutlarını tarumar eylemişlerdir" diyerek konuya açıklık getirmiştir. Zikirden maksat çokluk değil, saflıktır zaten. Önemli olan, İlâhi ente maksudu ve rıdaike matlubu (Ya Rabbi maksadım sen, isteğim senin rızanı kazanmaktır) ölçüsüdür. Resûlüllah (s.a.v.); "Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza değil, kalplerinize ve amellerinize bakar" buyuruyor. Hakeza Allah (c.c.) ise Kur'an-ı Kerim de; "Gerçek müminler, Allah anıldığı zaman kalpleri titrer (Enfal-2)" beyan buyurarak zikreden gönülleri övmüştür.
İnsan hayatını mutluluğa çevirmek istiyorsa şu hadisi şerifi ölçü almalıdır: "Zikredici bir dil, şükredici bir kalp, imanınızda size yardımcı olacak bir kadın bulundurun."
Hz. Peygamber (s.a.v.), sahabeler arasında, zikri hafiyi Sıddık-ı Ekber'e has kıldı. Bir gün komşular Hz. Ebubekir'i Resûlüllah'a şikâyet ederler:
—Ya Resûlüllah, Ebubekir et pişirip, hatta kokusu dışarıya kadar nüksettiği halde kimseye ikram etmez." Tabii Peygamberimiz (s.a.v) duruma vakıf olur ve şu cevabı verir:
"-O sizin sandığınız et kokusu, pişirilen et kokusu değil. O koku zikreden kalbin yanan kokusudur"
Hz. Ebubekir, öyle can-u gönülden kalbi zikrediyor ki, adeta ciğeri yanıyor, etrafı bile sarabiliyordu. İşte Hz. Ebubekir'i "Sıddık-ı Ekber" yapan, bu durumdur. Bazıları belki diyebilir, efendim, nasıl oluyor da bir insan kalbi yanabiliyor, ya da madem yanıyorsa kül olması icap etmez mi diye taaccüp edebilir. Oysa gerçekte yaksa yaksa ateş yakar, nur yakmaz. Ama hangi ateş? Elbette ki bizim ve herkesin bildiği ateş ne var ne yok yakıyor, doğrudur. Fakat bilmediğimiz bir ateş de var ki, (o ateş sayılmaz) o da "nur"dur. Nur da ise yakıcılık yoktur. Nur yalnız bir aydınlıktan ibarettir çünkü. İşte ateşle, nurun farkı budur.
Allah ile kul arasında yetmiş bin hicap perdesi vardır. Bu perdelerin aşılması da zikirle mümkün olabiliyor. Yalnız buradaki yetmiş bin perde tabiri Allah'ın isim ve sıfatlarının tecelli daireleri anlamındadır, başka anlam çıkarılmamalıdır. Yani tezahür dereceleri manasınadır. Rabbül Âlemin, "Rabbini tazarru ile gizli olarak dua ediniz (Arafat 55) ve "Rabbini tazarru ile (titreyerek) ve korkarak zikret (Araf 205)" beyan buyuruyor. Resûlüllah (s.a.v.)'de, "Zikrin hayırlısı hafi olanı, rızkın hayırlısı da kâfi olanıdır" ve "Benim ve benden önceki enbiyanın söyledikleri en hayırlı kelime Lâ ilâhe illallah'tır. Bilesiniz ki yedi kat gök ve yedi kat yer terazinin bir kefesine, kelime-i tevhit de bir kefesine konsa bu kelime ağır gelir" buyurdular. Yine Peygamberimiz (s.a.v.); "Yeryüzünde Allah, Allah diyen bulundukça kıyamet kopmaz" beyanıyla zikrin efdaliyetini ortaya koymuştur.
İmam-ı Rabbani (k.s.) büyük bir zat, zamanın mücedditlerinden ve aynı zamanda evliyalarından. Bakın Müceddid-i Elfisani; "Tevhit iki kısımdır diyor ve bunları:
1- Tevhidi Şuhut,
2- Tevhidi vücut" diye tasnifler.
Bu arada şunu da belirtmekte yarar var. Şöyle ki; zikirlerinde kendi aralarında efdaliyet bakımından birbirlerine mukabil dereceleri söz konusudur. Zira Hz. Aişe (r.anh)'dan rivayetle, Hz. Resûlüllah (s.a.v.); "Bazı zikirler diğer zikirlerden 70 kat daha efdaldir" buyurmuşlardır. Bir başka hadislerinde de; "Kanın dolaştığı yerlerde muhakkak şeytan da dolaşır. Onun dolaşmaması için en kuvvetli silah Lâilâheillallâhul-fealu" buyurarak şeytana karşı nasıl karşı koyacağımız noktasında yapılacak önleme dikkatimizi çekmiştir.
Gerek ayeti celilerde beyan olunan hakikatler ve gerekse hadisi şeriflerde ki sözler, zikri teşvik ediyor ve insanlığın çıkış yolunun zikirden geçebileceği vurgulanmaktadır. Eşyadan bilgi edinmek güzel bir duygu olsa gerektir, hatta eşyanın halini insan diline çevirmek de güzel. Ancak eşyanın hakikatlerini çözmeye çalışırken Allah'ı unutmak olmaz, perdenin arkasını, yani fizik ötesi âlemin olacağını da sezmeli. İnsanlık galiba, gelecekte kendisini esir etmek isteyen teknolojik cihaz ve donanımlara karşı mücadelesini Allah'ı anarak verecektir. İnsanoğlu eşyanın esaretinden kurtulup bir an evvel Allah'ı hatırladığında, elbette ki aydınlığa çıkmış olacaktır. Aksi takdirde eşyaya mahkûmiyet, vahdet arayan insanlığı perişanlığa sürüklemesi kaçınılmazdır.
Hâsılı; Vahdet'e giden yol, Allah'ı anmaktan geçer. Zikreden insanın kalbi dakikada madem ortalama 124 kez vuruyor, madem bu vuruş sayesinde dakika da 124 kez Allah denilebiliyor, o halde Allah adını zikretmek bu gün değilse ne zaman? Şu bir gerçek; vakit kaybetmeden kalbin kıpırtılarını Allah adı ile anlamlandıran bir salik kalbini mutmainleştirmiş demektir. İşte bu noktada zikrin ehemmiyeti ortaya çıkıyor. Her vuruşta bir kez Allah demek kadar bu fani dünya da bir güzel saadet var mı acaba?
Sözün özü kalbin atışına paralel olarak insanda Allah adını anarak ebedi hayata kelebek misali uçabilir elbet. Çünkü "Kalpler ancak Allah'ı zikretmekle huzura erer" buyruluyor.
Velhasıl, zikir en güzel sermayedir.
alıntı