Çuvaşça Dili - Çuvaşça Hakkında - Çuvaşça Dili Nedir - Çuvaşça Dili Zamirleri
Çuvaşça (Çuvaşça: Чӑвашла / Çavaşla), Rusya'nın orta kesiminde, Ural Dağlarının batısında konuşulur ve Türk dillerinden biridir. Türk dillerinin Ogur-/Bolgar grubu öbeğinden varlığını korumuş tek dilidir. Çuvaşça, Çuvaşların anadili ve Çuvaşistan'ın resmi dilidir. Yaklaşık iki milyon kişi tarafından konuşulur. 2002 verilerine göre Çuvaşya'da bu dili konuşan nüfusun % 92 etnik olarak Çuvaş, % 8'i ise başka etnik kökenlidir.
Çuvaşça, okullarda eğitim dili olmasına ve medyada kullanılmasına karşın, Rusça'nın yaygın kullanımından dolayı tehlike altında olan bir dildir.
Yazı sistemi
А Ӑ Б В Г Д Е Ё Ӗ Ж З И Й К Л М Н О П Р С Ҫ Т У Ӳ Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
а ӑ б в г д е ё ӗ ж з и й к л м н о п р с ҫ т у ӳ ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я
İnce Kalın
Düz Yuvarlak Düz Yuvarlak
Yüksek i (и y (ӳ ɯ (ы u (у
Alçak e (е ø̆ (ĕ а (а ŏ (ă
Özellikler
Günümüzde diğer Türkî dillere en uzak olan Çuvaşça'nın önemli ses değişimleri vardır:
* Ş>L dönüşümü: "Taş" sözcüğündeki ş, "l" sesine dönüşmüştür: çul (burada ayrıca t>ç ve a>u değişimleri de vardır.)
Gümüş sözcüğünün Çuvaşçası "kĕmĕl" şeklindedir.
* A>U dönüşümü: Örneğin "at" sözcüğü Çuvaş Lehçesinde ut şeklindedir.
* Z>R dönüşümü: Örneğin "biz" kişi zamiri Çuvaşça'da ebir şeklindedir.
'Örnekler: Türkiye Türkçesi "sekiz", Çuvaşça'da sakăr. "Siz" kişi zamiri Çuvaşça'da "esir". "Buzağı" sözcüğü Çuvaşça'da "păru"
* D>R dönüşümü: Örnekler: "ayak" sözcüğünün eski Türkçesi "adak" şeklindedir. Çuvaşça'da ayak sözcüğü a'nın u'ya, d'nin y'ye ve k harfinin yumuşak g'ye dönüşmesiyle şöyle bir gelişme izlemiştir: adak>urak>urağ>ura. Çuvaşça'da "ura" ayak anlamındadır.
* Koymak sözcüğünün eski Türkçesi (kod-) şeklindedir. Bugünkü Çuvaşça'da o'nun u'ya, k'nin de sert h (x)'ye dönüşmesiyle (xur-) şeklindedir.
* T>Ç dönüşümü: Bazı sözcüklerde olmayabilir. Bu değişime şu örneği verebiliriz: "taş" sözcüğünün Çuvaşçası çul şeklindedir. Bazı fiillerde bu tip değişmelere rastlamayabiliriz; dolmak fiilinin Çuvaşçası (tul-) şeklindedir.
* K>Y dönüşümü: k>ğ>y şeklinde gelişmiştir. Bazı sözcüklerde vardır: "kan" sözcüğünün Çuvaşçası "yun" şeklindedir.
* Çuvaşlar oldukça değişik bir Kiril alfabesinde okuyup yazarlar.