Çuvaşça

Son güncelleme:
  • Çuvaşça Dili - Çuvaşça Hakkında - Çuvaşça Dili Nedir - Çuvaşça Dili Zamirleri

    Çuvaşça (Çuvaşça: Чӑвашла / Çavaşla), Rusya'nın orta kesiminde, Ural Dağlarının batısında konuşulur ve Türk dillerinden biridir. Türk dillerinin Ogur-/Bolgar grubu öbeğinden varlığını korumuş tek dilidir. Çuvaşça, Çuvaşların anadili ve Çuvaşistan'ın resmi dilidir. Yaklaşık iki milyon kişi tarafından konuşulur. 2002 verilerine göre Çuvaşya'da bu dili konuşan nüfusun % 92 etnik olarak Çuvaş, % 8'i ise başka etnik kökenlidir.

    Çuvaşça, okullarda eğitim dili olmasına ve medyada kullanılmasına karşın, Rusça'nın yaygın kullanımından dolayı tehlike altında olan bir dildir.

    Yazı sistemi

    А Ӑ Б В Г Д Е Ё Ӗ Ж З И Й К Л М Н О П Р С Ҫ Т У Ӳ Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
    а ӑ б в г д е ё ӗ ж з и й к л м н о п р с ҫ т у ӳ ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я

    а, ӑ, бӑ, вӑ, гӑ, дӑ, е, ё, ӗ, жӑ, зӑ, и, йӑ, кӑ, лӑ, мӑ, нӑ, о, пӑ, рӑ, сӑ, ҫӑ, тӑ, У, ӳ, фӑ, хӑ, цӑ, чӑ, шӑ, щӑ, хытӑлӑхпалли, ы, ҫемҫелӗхпалли, э, ю, я


    Ses bilgisi

    Ünsüzler

    Çuvaşçanın ünsüzleri şunlardır: /p/ (п;), /t/ (т;), /k/ (к;), /tɕ/ (ч;), /ʂ/ (ш;), /ɕ/ (ç), /χ/ (х;), /ʋ/ (в;), /m/ (м;), /n/ (н;), /l/ (л;), /r/ (р;), /j/ (й;).


    Ünlüler

    İnce Kalın
    Düz Yuvarlak Düz Yuvarlak
    Yüksek i (и;) y (ӳ;) ɯ (ы;) u (у;)
    Alçak e (е;) ø̆ (ĕ;) а (а;) ŏ (ă;)


    Özellikler

    Günümüzde diğer Türkî dillere en uzak olan Çuvaşça'nın önemli ses değişimleri vardır:

    * Ş>L dönüşümü: "Taş" sözcüğündeki ş, "l" sesine dönüşmüştür: çul (burada ayrıca t>ç ve a>u değişimleri de vardır.)

    Gümüş sözcüğünün Çuvaşçası "kĕmĕl" şeklindedir.

    * A>U dönüşümü: Örneğin "at" sözcüğü Çuvaş Lehçesinde ut şeklindedir.
    * Z>R dönüşümü: Örneğin "biz" kişi zamiri Çuvaşça'da ebir şeklindedir.

    'Örnekler: Türkiye Türkçesi "sekiz", Çuvaşça'da sakăr. "Siz" kişi zamiri Çuvaşça'da "esir". "Buzağı" sözcüğü Çuvaşça'da "păru"

    * D>R dönüşümü: Örnekler: "ayak" sözcüğünün eski Türkçesi "adak" şeklindedir. Çuvaşça'da ayak sözcüğü a'nın u'ya, d'nin y'ye ve k harfinin yumuşak g'ye dönüşmesiyle şöyle bir gelişme izlemiştir: adak>urak>urağ>ura. Çuvaşça'da "ura" ayak anlamındadır.
    * Koymak sözcüğünün eski Türkçesi (kod-) şeklindedir. Bugünkü Çuvaşça'da o'nun u'ya, k'nin de sert h (x)'ye dönüşmesiyle (xur-) şeklindedir.
    * T>Ç dönüşümü: Bazı sözcüklerde olmayabilir. Bu değişime şu örneği verebiliriz: "taş" sözcüğünün Çuvaşçası çul şeklindedir. Bazı fiillerde bu tip değişmelere rastlamayabiliriz; dolmak fiilinin Çuvaşçası (tul-) şeklindedir.
    * K>Y dönüşümü: k>ğ>y şeklinde gelişmiştir. Bazı sözcüklerde vardır: "kan" sözcüğünün Çuvaşçası "yun" şeklindedir.
    * Çuvaşlar oldukça değişik bir Kiril alfabesinde okuyup yazarlar.


    Çuvaşça Sayılar

    * 1 - pĕrre
    * 2 - ikkĕ
    * 3 - vişşĕ
    * 4 - tăvattă
    * 5 - pillĕk
    * 6 - ulttă
    * 7 - şiççĕ
    * 8 - sakkăr
    * 9 - tăhhăr
    * 10 - vunnă
    * 11 - vunpĕr
    * 12 - vunikkĕ
    * 13 - vunvişşĕ
    * 14 - vuntăvattă
    * 15 - vunpillĕk
    * 16 - vunulttă
    * 17 - vunşiççĕ
    * 18 - vunsakkăr
    * 19 - vuntăhhăr
    * 20 - şirĕm
    * 30 - vătăr
    * 40 - hĕrĕh
    * 50 - allă
    * 60 - utmăl
    * 70 - şitmĕl
    * 80 - sakărvunnă
    * 90 - tăhărvunnă
    * 100 - şĕr
    * 1000 - pin

    Çuvaşça kişi Zamirleri

    * Ben:Epĕ (Эпĕ;)
    * Sen:Esĕ (Эсĕ;)
    * O:Văl (Вăл;)
    * Biz:Epir (Эпир;)
    * Siz:Esir (Эсир;)
    * Onlar:Vĕsem (Вĕсем;)
0 0 0