Sirenlerin Sesi Ve Debussy - Nazan Bekiroğlu

Son güncelleme:
  • Nazan Bekiroğlu Yazıları - Odysseia Destanı Hakkında Yazı - Sirenlerin Sesi Ve Debussy Yazısı
    Odysseia destanının kahramanı, İthake ülkesinin kralı kurnaz Odysseus, on yıllık Troya savaşının bitiminden sonra bir on yıl daha harcadığı nice tehlikeli maceranın ardından ancak dönebilir evine, yurduna, kendisini yirmi yıl beklemiş olan kraliçesine, sabırlı ve sadık Penelope'ye.

    On yıl, Troya ve İthake arasındaki yolu kat etmek için uzun bir süredir. Ama öyle tehlikeler keser yolunu, öyle engeller girer ki araya Odysseus'un sağ salim geri dönebilmiş olmaya bile şükretmesi gerekir handiyse. Bu engellerden birisi de meşhur "siren"lerdir.

    Eski dünya, güzeli, tehlike ile iç içe yerleştirmeyi sever. Yarı insan, efsanevi deniz yaratıkları olan sirenler de bunlardan biri. Güzellikleri, işitmeyenin hayal bile edemeyeceği, karşı konulamaz bir çekiciliğe sahip seslerinde. Tehlike de bu güzellikte saklı. Çünkü dalgaların arasında, sarp kayalıkların üzerine oturarak şarkılarını söyleyen sirenlerin büyüleyici seslerine kapılarak dümen kıran gemicileri kayalara çarparak parçalanan gemilerinin enkazı arasında, sirenlerin sadece seyrettiği mutlak bir ölüm beklemektedir. Gemiciler, kederle neşe arasındaki perdeleri okşayarak dağılan bu sese doğru karşı koyamadıkları bir halde koşarlar. Uyuşmuş bir irade ve gözyaşları arasında kendi ölümlerine koştuklarını bile bile. Her denizci şarkı bittiği anda kendi ölümünün başlayacağının farkındadır. Çünkü bu sesi duyup da sağ kalmak mümkün değildir. Öyleyse hiçbir yaşayan, bu sesleri duymuş olduğundan söz edemez.

    Fakat Troya savaşının sonunu getiren meşhur tahta at hilesinin sahibi kurnaz Odysseus hem sirenlerin sesini duymak hem de sağ kalmak hususunda ısrarkârdır. Güvencesi ise zekâsıdır. Önce denizcilerinin kulaklarını balmumu ile tıkar meşum kayalıkların yakınından geçmeden daha. Duymazlarsa, sorun yoktur nasılsa. Odysseus olmadıkları için duymalarına gerek de yoktur. Kendisine gelince. O hem duymalı hem sağ kalmalıdır.

    Fakat Odysseus'u yitmiş bir irade, kendi ölümüne koşan denetlenemez bir adım olmaktan ne alıkoyacaktır? Sirenlerin sesine karşı konamayacağını herkes bilir. Her zaman için geri dönme gücünü taşıyabileceğini farz etmek ise bu yolculuğun en tekinsiz sarmalıdır. Sadece bir zan. Yasak meyvedir sirenlerin sesi. İşitildiği an ortam ve boyut değişir. Dönen de dönse bile artık aynı değildir. Öyleyse Odysseus'un önlemini henüz iradesi ve bilinci yerindeyken alması gerekir. Kendisini kopmaz halatlarla gemisinin direğine bağlatır. Ve kulakları tıkalı adamlarının idare ettiği gemisinde, ölümcül kayalıkların üzerinde içli şarkılarını söyleyen sirenlerin arasından "kazasız belâsız" geçip gider. Sirenlerin sesini duyup da sağ kalan tek insanoğludur o. Herkes güçlü Odysseus değil ki, hem sirenlerin sesini duysun hem de sağ kalsın.

    Böyle bir ses bir efsane kahramanının belleğinden başka hiçbir yerde durmadığına göre hiçbir faninin de onu hatırlaması mümkün değildir. Meğerki Fransız bestekâr Debussy. Sargun A. Tont'a (Sulak Bir Gezegen'den Öyküler) bakılırsa "denizkızlarının sesini duyup da notaya çevirebilen talihli bestekâr"dır o. Kapağında Hokusai'nin meşhur baskısı "Dalga" ile çıkan "La Mer" (Deniz)'de Debussy, ihtişamlı ve ürkütücü okyanusun izlenimci tasvirini yapar. Senfonisinde birbiri ardınca uzun ve yüksek dalgalar geniş uğultularla kumsalı dövmektedir, fırtınanın sesi işitilir. Okyanus, nota ile birlikte doğanın sesi ve görüntüsü olarak da "hissettirilir". Müziği diğer sanatlardan yardım alan tedahülcü yanıyla değil de saf haliyle önemseyenler için bile "La Mer" muhteşemdir kuşkusuz. Bütün büyük eserlerde olduğu gibi onun da zaafı ihtişamını artırır sadece. Fakat asıl "Sirenler" nokturnünde sirenlerin sesi duyulur. Böyle bir ses bir yanı flütün gümüş gövdesine bir yanı okyanusun yatağına, bir yanı arpin tellerine bir yanı ıslak ve mavi kayalıkların keskin sırtlarına, bir yanı ışığa bir yanı gölgeye, bir yanı hazza bir yanı gözyaşına vura vura yankılanan, yeryüzüne ait olmayan bir ezgidir. Böyle bir ses göklerden değil ama ancak denizin dibinden gelebilir
0 0 0