Bağımlı Tüccar Yardımcıları - Aöf Adalet Dersleri
Son güncelleme:
-
ticaret hukuku - tüccar yardımcıları - ticari mümessil kimdir - ticari mümessil yardımcıları - bağımlı tüccar yardımcıları - ticari mümessilliğin sona ermesiİşletme sahibine bağımlı tüccar yardımcıları, işletmenin bir unsuru sayılırlar. Şube, hattâ merkezin yönetimi ve temsili ile görevlendirilseler dahi, işletme sahibinin verdiği talimata uymaya mecburdurlar, onun denetimi ve gözetimi altındadırlar. Bunlar ticarî mümessil, ticarî vekil ve seyyar tüccar memuru olarak üç alt gruba ayrılırlar. Üç grup da Borçlar Kanununda düzenlenmiştir. (BK. m. 449-456).
Ticarî Mümessil
Ticarî mümessil, tüccar yardımcılarının en önemlilerinden biri olmasına rağmen, Ticaret Kanununda değil, Borçlar Kanununda düzenlenmiştir.
Tanım
BK. m. 449/1′de verilen tanım hayli eski ve eksiktir. Tam bir tanım şöyle verilebilir: Ticarî mümessil, tâcir tarafından işletmeyi yönetmek ve temsil etmek üzere kendisi gibi yetkili kılınan kişidir. Ticarî mümessilin temsil yetkisi çok geniştir. Âdeta tâcirin bir diğer kendisi, Lâtince bir deyimle alter egosudur.
Atanma
Ticarî mümessilin atanması şekle bağlı değildir. Açık ve zımnî (üstü kapalı) atama yapılabilir. Atanan ticarî mümessilin ticaret siciline tescili zorunludur. Tescil burada yaratıcı değil, açıklayıcı niteliktedir. Başka deyimle ticarî mümessil sıfatı tescilden önce doğmuştur. Kanunumuzda açık bir hüküm olmamasına rağmen, baskın görüş, yalnızca gerçek kişilerin ticarî mümessil olarak atanabileceği yönündedir.
İşletme Sahibi ile Ticarî Mümessil Arasındaki İlişki
Ticarî mümessil geniş yetkilerine karşın, tâcirin denetim ve gözetimi altında çalışmak, onun emir ve talimatına uymak zorundadır. Taraflar arasındaki ilişki bir hizmet veya vekâlet sözleşmesinden kaynaklanabilir. Sözleşme ilişkisi sadece taraflar arasında etkili olup, dış ilişkide iyi niyetli üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmez. Ayrıca, ticarî mümessil, işletme sahibine karşı rekabet yasağı içindedir (BK. m. 455).
Üçüncü Kişilerle İlişkiler (Ticarî Mümessilin Temsil Yetkisi)
Ticarî mümessilin temsil yetkisi BK. m. 450 ve 451 ile düzenlenmiş bulunmaktadır. Bu yetki, tâcir tarafından, iç ilişkide istenildiği gibi sınırlandırılabilirse de, bu sınırlamalar iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Ticarî mümessilin temsil yetkisinin üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilecek olan sınırları ya kanun tarafından çizilmiş olmalı veya kanunun izni ile tâcirin iradesi ile çizilip tescil ve ilan ettirilmiş olmalıdır. Birinci grup sınırlamalara yasal sınırlama, ikinci grup sınırlamalara ise iradi sınırlama denir.
Yasal Sınırlamalar
Ticarî mümessilin temsil yetkisinin ilk sınırlaması BK. m. 450′de öngörülmüş olup, müessese gayesi olarak açıklanmıştır. Bunu işletme konusu olarak anlamak gerekir. Ticarî mümessil, niteliği gereği işletme konusuna girmeyen iş ve işlemlerde işletme sahibini temsil edemez. Ticarî mümessil, işletmenin öz benliği ile ilgili temel işlemleri de yapamaz. Örneğin, işletmeye ortak alamaz, işletmeyi devredemez, ticaret unvanını değiştiremez. Ticarî mümessil, tâcirden açık yetki almadıkça veya işletme konusu taşınmaz alım-satımı değilse, işletmeye ait taşınmazları devredemez veya aynî bir hakla sınırlandıramaz (BK. m. 450/2).
İşletme Sahibinin İradesinden Doğan Sınırlamalar
Tâcir, ticarî mümessilin yetkilerini, ancak iki bakımdan sınırlayabilir. Bu sınırlamaların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için tescil ve ilan edilmesi gerekir. İlk iradi sınırlama, ticarî mümessilin temsil yetkisinin bir şube veya merkezin işleriyle sınırlandırılmasıdır. İkinci sınırlama ise, birden çok kişiyi ticarî mümessil atayarak, bunların birlikte atacakları imza ile tâciri temsil edebileceklerini öngörmektir. Her iki sınırlama bir arada da yapılabilir.
Bu iki sınırlamadan başka sınırlama yapılamaz, tescil ve ilan edilemez. Her nasılsa tescil ve ilan edilse, bu, üçüncü kişilerin iyi niyetini ortadan kaldırmaz. İki sınırlama dışındaki sınırlamalar, bunları bildikleri kesin olarak kanıtlanabilecek üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
Ticarî Mümessilliğin Sona Ermesi
Ticarî mümessillik mümessilin ölümü, hak ehliyetini kaybetmesi gibi sebeplerle sona erer. Buna karşılık, tâcirin ölümü veya hak ehliyetini kaybetmesi ile sona ermez (BK. m. 456). Ticarî mümessil her zaman için istifa edebileceği gibi, işletme sahibi de kendisini her zaman azledebilir (BK. m. 456).
Sebepsiz azil, zamansız istifa karşılıklı giderim taleplerini gerektirebilir. Ticarî mümessil atanması tescil edilmemiş dahi olsa, temsil yetkisinin kaldırılması mutlaka tescil ve ilan edilmelidir. Aksi takdirde, iyi niyet sahibi üçüncü kişilere karşı bu yetki var sayılır (BK. m. 452).
alıntı