1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Qarın şişkinliyi

Qarın şişkinliyi

Son güncelleme: 06.09.2011 17:02
Nerissa-Su Nerissa-Su foto
  • qarın şişliğinin səbəbləri - qarın şişkinliyi səbəb olar - qarın qabarıqlığı



    Qarın şişkinliyi ilə başlayan bir xəstədə, ən sıx rast gəlinən səbəb qaz problemidir. Bunun xaricində, qarın boşluğu içində su yığılması (Turşu), qaraciyər, dalaq, böyrək böyüməsi və ya qarın içində böyüyən urlar da qarın şişkinliyi edərlər. Hamiləlik ana namizədi və ətrafındakıların sevinc və həyəcanla inkişafını təqib etdikləri və bu səbəblə həkimə başvurmadıkları bir qarın şişliğidir. Ancaq, bəzən qadınlarda hamiləliyə aid ön, xəbərçi əlamətlər mövcud olmaya bilər. Nadir olaraq rast gəlinən bu vəziyyətlərdə, qarın şişliyini fərqinə varıb narahatlıqla həkimə müraciət edən qadın xəstə, hamilə olduğu müjdəsiylə qarşılaşa bilər. Bunun əksinə, qarın şişliyini hamiləliyə bağlayan bir qadının qarın şişliğinin başqa səbəblərlə meydana gəldiyini öyrənməsi, nadir olan lakin nadir bir vəziyyətdir. Yalancı hamiləlik deyə adlandırılan vəziyyətlərin varlığını da unutmamaq lazımdır. Köklük də bir qarın şişkinliyi səbəbidir.

    Qaz problemi
    Xəstələr qaza aid qarın şişliyini həzmsizlik, qabarıqlıq, qaz, bağırsaq səslərinin çox eşidilməsi, qarın gərginliyi, nə yersen şişiyorum şəklində ifadə edərlər. Bəzilərində geğirti, xasiyyət halına gəlmiş geğirti və ya qaz qaçırma şəklində problem olar. Çox xəstədə hastaca ən əhəmiyyət verilən şikâyettir.

    Caz bir çox həzm sistemi xəstəliyində bir tapıntı, bir əlamət olaraq qarşımıza çıxa bilər. Yaratdığı qabarıqlıq xəstəni narahat və sıxıntılı edər. Ancaq bir bağırsaq tıkanıklığı nəticəsində yığılan həddindən artıq miqdarlarda qaz və ya əməliyyat sonrasını təqib edən bir neçə gündəlik qaz çıkartama-ma və qarın sisliğinin yaratdığı narahatlıq və narahatlıq, xəstənin qaz çıxartmağa başlamasıyla xəstəni rahatlaşdırdığı kimi xəstəliyin yaxşılaşması baxımından əhəmiyyətli bir haberciler və həkim tərəfindən də böyük bir sevinclə qarşılanır.

    Həzm sistemindəki qazın qaynağı nədir?
    Normalda həzm sistemimizdə 150 ​​mi. qədər qaz vardır. Bunun 50 ml.si mədədə, 100 ml.si isə bağırsaqlarda olar. Bu qazların əsas üç qaynağı vardır: d) udulan hava (Aerofaji), (2) Bağırsaqlarda qaz edilməsi, (3) Qanda olan qazların qalın bağırsağa sızaraq qaz yaratması.

    Udulan havanın yaratdığı qaz problemi və Düşündürdükleri:
    Udulan hava mədədə toplanır. Daha sonra müəyyən naməlum geğirtiler şəklində çölə atılar yaxud da incə bağırsaqlara doğru keçərək mədəni tərk edər. incə bağırsağa keçən qaz da sürətlə əmilər və kana keçər. Bu şəkildə mədədə davamlı 50 mi. qədər qaz var və bir narahatlıq halı yaratmaz. Udulan hava narahatlıq yaratmağa başladığı təqdirdə, mədə bölgəsində qaz özünü hissettirmeye.başlar.

    Bir adam hər bir udqunma zamanı, 2-3 mi. qədər havanı da birlikdə udar. Tüpürcək ifrazatının artdığı vəziyyətlərdə udqunma sıkışacağından görə udulan hava miqdarı da artacaq və mədə qazı problemi ortaya çıxacaq. Mədədən çox asld ifraz olunması və turşusunun udma borusuna doğru qaçaq etdiyi hallarda şəxs fərqində olmadan və ya iradəsi çox miqdarlarda yutkunacak və hava yutacaktır, içdiyimiz bir mayeni sürətlə içdiyimiz təqdirdə çox hava yutacağımızı da bilməliyik. Karbonatlı meşrubatların içilməsi, çox tez yemək yemə, baxımsız dişlər ilə yaxşı çeynəmədən böyük loxmalar halında qidaları udmaq da özü ilə çox miqdarlarda hava yutmamıza səbəb olacaq və mədə qazı probleminə gətirib çıxaracaq, saqqız çeynəmək, çox danışmaq, çox gülmək də hava yutmamız ilə nəticələnəcək.
    Bütün bu səbəblərlə ibarət olan mədə qazı problemi fərdi səhvlərimizdən qaynaqlanır və əskik dişlerimizin müalicəsi, yemək yemə və su içmə huylarımızı düzeltmemi ilə birlikdə müəyyən bir rahatlama ilə sonuçlanabilecektir.
    Mədəmizi çox turşu etdiyi və mədədən udma borumuza doğru qaçağı olduğu vəziyyətləri doktorumuzun verdiyi müalicələrlə idarə altına alabildiğimiz vəziyyətlərdə də mədə qazı problemi bir ölçüdə hallolabilecektir. Bunların xaricində, mədənin hərəkətlərinin yavaşladığı bəzi hallarda, mədə boşalmasıdır əngəlləndiyi xəstəliklərdə, və mədə hərəkətlərini yavaşladan ancaq başqa xəstəliklər səbəbiylə almamızı zəruri olduğu dərmanlar da mədə qazı probleminə gətirib açabilecektir. Bu kimi hallar həkimlə qarşılıqlı əməkdaşlıq nəticəsində bir ölçüdə idarə edilebilecektir.

    Bağırsaqlarda qaz problemi və düşündükləri

    A-incə bağırsaqlarda qaz: Normalda, yetkin bir kimsədə incə bağırsaqlarda qaz tapılmaz. Mədədən incə bağırsağa keçən qaz sürətlə əmilər və kana keçər, incə bağırsaqda qaz istehsalı da yoxdur. Bağırsağın qaz etməsi üçün mikrobların tapılması lazımdır. Bu mikroblar normal şərtlər altında insan bədənində olan və zərərləri toxunmayan mikroblar ola bildiyi kimi, normalda olmaması lazım olan və xəstəlik səbəbiylə oralara gəlmiş və oturmuş mikroblar da ola bilər. Praktik baxımdan, tıpda incə bağırsaqlarda mikrobun olmadığı qəbul edilməkdədir. Mikrop olmadığı üçün də, incə bağırsaqlar qaz emal etməz. Yetkin bir İnsanda İncə bağırsaqlarda qaz tapılması, həkimə bəzi xəstəliklərin axtarılması üçün Yaxşı bir haberciler. Belə bir vəziyyətlə ya incə bağırsaqlardan əmilməsi pozan (emil çətinliyi göstərən xəstəliklər-maiabsorbslyon sindromu) ya da incə bağırsaqların boşalmasını gecikdirən və ya incə bağırsaqların tıxanmasına gətirib çıxaran və özü ilə mikrobların törəməsinə də zəmin xəstəliklərdə tez rast gəlinir (bağırsaq tıxanması və bağırsaq iflici). Südə tahammülsüzlük və içlərində sindirilemeyen karbohidratların olduğu quru paxla, noxud və hepimizce məlum yeməklərin yaratdığı qaz problemi ən sıx rast gəldiyimiz bağırsaq qazı problemidir, ölkəmizdə edilən ciddi işlər nəticəsində göstərildiyinə görə, Türk cəmiyyətinin% 60ından, süd içdiyimiz zaman bunun həzmi üçün lazım olan laktaz adlı ferment qeyri-kafidir. Bu səbəblə sütsindirilememekte və bağırsaqlarda qaz, bağırsaq hərəkətlərində artım və ishal kimi ifadə etməkdədir. Bu kəslər hər süd içildiyində eyni əlamətlər olacaq. Südə tahammülsüzlük, quru paxla, noxud kimi qidaların yaratdığı qaz problemi çətinlik verici, ancaq günahsız sayıla biləcək və bu qidaların az alınması və ya yaradacağı çətinliyə katlanılmasıyla problem olmaqdan çıkabilecektir.

    B - Qalın bağırsaqlarda qaz və Düşündürdükleri: Qalın bağırsaqlar normal şərtlər altında da bünyələrində barındırdıkları mikroblar səbəbiylə qaz * edərlər. Bağırsaqlarda ən çox olan qazlar azot, oksigen, karbondiyoksit, hidrogen və metandır. Hər bir şəxsin tərkibində olan mikroblara görə etdikləri qazlar da fərqli ola bilər. Bəzi kəslərdə hidrogen daha çox edilir, bəzilərində soya da çəkiliş səbəbiylə, metan çox ola bilər. Bəzi bakteriyalar qazın qoxulu olmasından məsuldur. Normalda hər insan fərqində olaraq və ya olmayaraq yellenme şəklində bağırsaqlarında yığılan çox miqdarlardakı qazı atmaqdadır. Qalın bağırsaqlarda mikrob artdığı zaman və qazın yellenme şəklində atılmasını maneə törədəcək bağırsaq daralmaları, tıxanmalar və felcine qalın bağırsaqlarda da çox miqdarlarda qaz birikecektir.

    C-Bağırsaq tıxanması və bağırsaq felcine qaz: Qarın ağrısı, sürətlə inkişaf edən və getdikcə artan qaz-qarın şişkinliyi, qaz çıkartamama (yellenme) və əlavə olaraq bulanma, sarımtrak, çirkli görünüşlü və pis qoxulu (hətta nəcis kokuiu) kusmayla da birlikdə ola bilən bağırsaq tıxanması və bağırsaq iflici vəziyyəti xəstənin sürətlə xəstəxanaya tərbiyəsi və həkimin nəzarəti altına girməsini tələb edir. Bu vəziyyətə daxili xəstəlikləri mütəxəssisi və cərrah birlikdə qərar verəcək və lazım olan tədqiqlər sürətlə edilərək xəstənin tibbi və cərrahi müalicəsi tətbiq olunmağa başlayacaq.
    Bağırsaq qazı problemində praktik həllər

    Bağırsaq qazı haqqında yuxarıda yekunlaşdırılan bax yığışdıracaq olsaq, yuttuğumuz hava səbəbiylə inkişaf edən və mədədə toplanan qaz mövzusunda yemək yemə və maye içmək huylarımızı yenidən nəzərdən keçirib yanlışlarımızı düzeltmeliyiz. Diş bakımımızı tam etməliyik. Tüpürcək ifrazında artma və mədə turşu salgımızda çoxluq varsa, həkim tərəfindən önerilecek çarələri uygulamalıyız. Bağırsaq qazları barədə tərəfimizdən diqqət ediləcək xüsus süd və süd məmulatları, quru paxla, noxud, paxla, alma, xiyar və çox uzun bir siyahı halında veriləcək qida məhsullarından özümüzə qaz etdiyinə inandıklarımız varsa, bunları diqqətlə tapıb mümkün olduğu qədər az istifadə etmək olacaq. Doktor tərəfindən veriləcək siyahıda olmayan yeməklər də qaz edə biləcək. Siyahıda var və ya yox şərhlərini bir tərəfə buraxıb, özümüz qaz etdiyinə qətiliklə inanırıqsa o qidanı az almalıyıq və ya aldığımız zaman qaz edə biləcəyini peşinen qəbul edərək yeməliyik. Bağırsaklarımızda qatılıq çətinliyi göstərən xəstəliklər, mikrob törəməsi kimi hallar varsa doktorumuz bunları onsuz da nəzərə alacaq və lazım olan müalicəni edəcəkdir. Bağırsaq tıxanması və iflici isə təcili bir vəziyyətdir və təcili olaraq xəstəxanaya müraciət etmək lazımlıdır.

    Qarında su yığılması problemi
    Hər insanda, iç orqanlarını örtən periton pərdələri arasında qalan boşluqda maye vardır. Normalda bu maye bir çay stəkanını dolduracaq qədərdir. Bu mayeni periton pərdəsindəki hüceyrələr və damarlar emal edir və yenə periton pərdəsindəki damarlar və qarın içi linfaya damarları (ağ qan damarları) əmərlər. Beləcə istehsal və qatılıq arasında gözəl bir tarazlıq vardır. Peritondaki maye orqanların hərəkətlərindəki sürüşkənliyi təmin edər deyilə bilər. Bəzi səbəblərdən maye çox ediləcək olsa və bu istehsal sorulma tutumunu aşacaq olsa qarında su toplanmağa başlayır. Tibbdəki adıyla "ascites" və ya Türkcədə oxuduğumuz şəkildə turşu olaraq adlandırılar.

    Turşu hansı xəstələrdə tapılar?
    Qarınında su toplanmasıyla müraciət edən kəslərdə, müxtəlif xəstəliklər var. Doktor xəstəni müayinə edərkən əldə etdiyi əlavə sübutlarla bir ön diaqnoza ulaşabilse də, xüsusi bir iynə vasitəsiylə bu mayeni alıb lazım olan kimyəvi tetkiklerini etmək istəyəcək. Ancaq bundan sonra, xəstəliyin qəti diaqnozu üçün böyük addımlar atılmağa başlamış olacaq. Beləcə təhlili edilən turşu mayesinin xüsusiyyəti əsas iki qrup xəstəlikləri bir-birindən ayırır.
    "Transuda" deyə adlandırılan turşusunun ən çox rast gəldiyimiz səbəbi qaraciyər sirozudur (bax qaraciyər xəstəlikləri). Eyni xarakterli turşu edən digər xəstəliklər isə qaraciyər toplar damarı tıxanması (Budd-chiar sindromu), ürəyə qan aparan toplar damarın tıxanması (ye-na cava inferior tıxanması), ağciyər və ürəyin bəzi xəstəlikləri nəticəsində inkişaf edən ürəyin sağ tərəfindəki çatışmazlıq halları, ürəyin hamısının çatışmazlığı as , ürəyin ətrafındakı pərdəsi sanki zireh halına salan xəstəlik (xroniki konstriktif perikardit) və qaraciyərin olduqca nadir rast gəlinən başqa xəstəlikləridir. Transuda xüsusiyyətində turşu yığan xəstəliklərin lazım olan müalicəsiylə maye toplanmasının qarşısını geçilmeye çalışılar və bu müalicələr uzun müddət bilər. Turşunun xüsusi iynə vasitəsilə litr-ce boşaldılması, ümumiyyətlə həkiminiz tərəfindən tətbiq edilmir. Çox xüsusi şərtlər xaricində, belə bir müalicə yanaşması yoxdur, xüsusi şərtləri isə həkim nəzərdən keçirir. Xəstənin vəziyyəti nə qədər narahat edici olsa da, həkiminə güvənməli və səbr etməlidir. Turşu müalicəsi ustalıq istəyən bir müalicə olduğundan, həkimdən möcüzə beklenmemeli və "kaş edərkən göz çıkartmamaya" diqqət yetirilməlidir.
    "Eksuda" olaraq adlandırılan ikinci tip turşu toplanması periton zarının iltihablarında (yurdumuzda ən çox periton zarının vereminde tüberkülozunda) periton zarının şişlərində və qarın içi ağ qan (linfaya) damarlarının tıxanması vəziyyətində (ağ turşu, yağlı turşusu) görülü Pankreas vəzinin bəzi xəstəliklərində, böyrəyə aid "nef rotik sindrom" adlı xəstəliklər qrupunda, xronik böyrək çatmazlığına tətbiq olunan diyaliz müalicəsi zamanı, qadınlarda yumurtalıq şişlərində də bənzər turşu toplana.

    Eksuda turşu vəziyyətində, həkim uyğun görsə, xəstəni rahatlaşdırmaq üçün turşu boşalda. Qarın içinə maye toplanmasına səbəb olan xəstəliklər arasında ən üz güldürücü olanı vərəm-vərəm xəstəliyinə bağlı turşu toplanması hadisələrinin. Vərəm müalicəsiylə şəfaya qovuşacaqlar. Təbii bir müddət səbirli olmaları və doktorlarınca uyğun görüləcək müddət (bir il ətrafı) vərəm dərmanlarını müntəzəm almaları lazımdır. Turşu mayesi bir neçə ay içində itəcək. Buna baxmayaraq bir ilə yaxın dərman istifadə etmələri lazımdır. Turşu ilk dövrlərdə narahatlıq yaradacaq olsa, hər dəfə bir neçə litr ətrafında turşu boşaldılması da bu qrup xəstələrdə rahatlıqla tətbiq oluna bilməkdədir.

    Tibbdə lOyıldır turşu müalicəsində, xüsusilə inad edən turşularının müalicəsində istifadə edilən lakin son illərdə 10 il əvvəlinə görə istifadə qərarı tükü kimi verilən (yan təsirlərindən ötəri), biryöntem də xüsusi hazırlanmış uzun bir balonun sadə bir əməliyyatla bir ucunun periton boşluğu içinə digər ucunun isə boyundan keçən toplardamara bağlanmasıdır. Balonun geri qalan qisimi dəri altına yerləşdirilməkdədir. Bunun nasos vəzifəsi edən bir hissəsi vardır və şəxsin diyafragma hərəkətlərinə görə nasos işləyir və qarın içindəki su toplardamar içinə pompalanmaktadır. Yığılan su davamlı olaraq pompalandığından görə, qarın içində toplanmamaktadır (Leveen peritoneal - venous shunt). Bu üsul ölkəmizdə də bəzi xəstələrə tətbiq edilmiş və zaman zaman da tətbiq edilir. Doktor gərək görsə istifadə edilməlidir. Yurd xaricindən gətirilir və olduqca bahalıdır.


#06.09.2011 17:02 0 0 0