Polinom Bölme

Son güncelleme:
  • Polinom Bölme Nedir - Polinom Bölme Tanımı - Polinom Bölme Hakkında

    Cebirde polinom bölme, bir polinomu, eşit ya da daha düşük dereceli bir polinoma bölme algoritmasıdır. Uzun bölme olarak adlandırılan aritmetik yöntemin genellemesi olan algoritma, karmaşık bir bölme işlemini basite indirgediğinden elle yapılabilmektedir.

    f(x) ve g(x) bir polinom (g(x) sıfırdan farklı olmak koşuluyla) olmak üzere

    noimage

    eşitliğini sağlayan q(x) ve r(x) polinomları bulunur. Burada r(x)'in derecesi g(x)'inkinden küçüktür.

    Sentetik bölme işlemine f(x) pay, g(x) sıfırdan farklı bir payda olarak uygulandığında bölüm q(x) ve kalan r(x) olarak bulunacaktır. Bu yöntemde bölünen düzenli (cebirsel olmayan) bir ifade biçiminde yazılır.

    noimage

    En büyük derece dışındaki tüm terimlerin, katsayıları sıfır olsa bile yazılması gerekir.

    Örnek

    noimage

    işlemi yapılırken ifade önce aşağıdaki biçimde yazılır.

    noimage

    Bölüm ve kalan şu biçimde hesaplanabilir:

    1. Payın ilk terimi paydanın en yüksek dereceli terimine bölünür ve sonuç, (x3 ÷ x = x3 · x-1 = x3-1 = x2) çizgisinin üstüne yazılır.

    noimage

    2. Elde edilen sonuç paydayla çarpılır ve bu ifade (x2 · (x - 3) = x3 - 3x2) terimlerinin altına yazılır.

    noimage

    3. Çıkarma işlemi yapılır ve sonuç aşağıya yazılır. ((x3 - 12x2) - (x3 - 3x2) = -12x2 + 3x2 = -9x2) Payın bir sonraki terimi aşağıya alınır.

    noimage

    4. Önceki adımlar yinelenir.

    noimage

    5. 4. adım yinelenir.

    noimage

    Çizginin üstünde kalan polinom bölümü verirken en alttaki ifade (-123) kalandır.

    noimage

    İlköğretim öğrencilerine verilen uzun bölme algoritması bu yöntemin özel bir durumu olarak görülebilir.

    Sentetik bölme

    Sentetik bölme, iki polinomu, yukarıda açıklanan uzun bölme işlemindeki kayıtları tutmadan bölmek için kullanılan bir yöntemdir. Ne var ki, bu yöntem yalnızca tek değişkenli polinomları bölmek için kullanılmaktadır.

    b bir rasyonel sayı olmak üzere, (x + b) ifadesinde b'den önce gelen im çizginin soluna yazılır. Böylece, olağan bölme işlemindeki çıkarma işlemleri yerine yalnızca toplama işlemi yapılır. Bu, elle yapılan bölme işlemlerindeki hata payını azaltmaktadır.

    Ruffini kuralıyla bölme olarak da adlandırılan sentetik bölme Paolo Ruffini tarafından 1809 yılında bulunmuştur.

    YUkarıdaki örnek bu yöntemle çözülecek olursa

    noimage

    yazımıyla başlayan çözüm yalnızca katsayılara odaklanır.

    noimage

    Çizgiden sonra gelen ilk katsayı üçüncü satıra alınır.

    noimage

    Aşağıya alınan sayı çizginin önündeki sayıyla çarpılır ve sonuç hemen yandaki sütuna yazılır.

    noimage

    Bu sütunda gerekli toplama işlemi gerçekleştirilir.

    noimage

    Önceki iki adım yinelendiğinde şu sonuca ulaşılmaktadır:

    noimage

    Son satırdaki sayılar en sağdaki dışında bölümün katsayılarını vermektedir. Kalan ise en sağdaki sayıdır. Kalanın hemen solunda yer alan sayıdan başlayarak sola doğru dereceler artar ve bölme sonucu

    noimage

    olarak hesaplanır.

    Yüksek dereceli sentetik bölme

    Yukarıda açıklanan sentetik bölme işlemi yalnızca birinci dereceden paydalara uygulanabilmektedir. Yine de, ikinci dereceden ya da daha yüksek dereceli tek değişkenli polinomlar için kullanılan bir kısayol da bulunmaktadır.

    noimage

    işlemi

    noimage

    yazımıyla başlar. Sağdaki ilk katsayının altı çizilir, bu sayı soldaki katsayılarla çarpılır ve elde edilen sonuçlar sağdaki sütunlara geçirilir.

    noimage

    Toplama işlemi yapılır.

    noimage

    Önceki iki adım yinelenir.

    noimage

    Altı çizili sayılar bölümün katsayılarını gösterirken en alt satırda kalan sayılar kalanın katsayılarını ifade etmektedir. Terimler sağdan sola artan derecelerle yazılır ve bölme sonucu

    noimage

    olarak hesaplanır.
0 0 0