Varın Diaqnozu Necə edilir - varın Səbəbləri Nələrdir - varın Müalicəsi Nədir - Varis haqqında
Varın diaqnozu necə edilir?
Varis müalicəsində tətbiq olunan üsullardan biri də köpüklə (Foam) müalicə. Ameliyathane mühiti tələb etməyən, qısa müddətdə tətbiq olunan və müvəffəqiyyətli nəticələndirər əldə edilən üsulun detallarını Prof. Dr. Mehmet Kurtoğlu izah etdi
Diaqnoz qoymaq çox əhəmiyyətli. Qıçlarında yara oluşanlar ən son damar cerrahına xərclər. İlk durakları ümumiyyətlə cildiyeciler olar. Dünyada dərim ihtisasının içində filoboloji vardır. Toplardamar elminə filoboloji deyilir. Avropa təhsilində cildiyeciler eyni zamanda filobologdur. Bizdə isə elə bir təhsil yox. Bu səbəblə bizdə cildiyeciler varis səbəbiylə ibarət olan yaralara hər hansı bir yara kimi baxar. Pomat sürər, antibiotik verər, yaranı təmiz tutar amma qapaqcıq yetersizlikleriyle məşğul olmazlar. Buradakı damar təzyiqi artıb o bölgədə şiş meydana gəlməyə başladığında o yara bağlanmaz. Damar cərrahı isə qapaqcıqların qeyri-kafiliyini görər və o qeyri-kafi damarları ya lazerlə ya da uyğun gördüyü başqa bir üsulla müalicə edər.
Hansı mərhələdə nə kimi bir müalicə tətbiq olunur?
Əslində hamısının müalicəsi eynidir. Prinsipdə eyni olan müalicə ya qapaqcıqların müalicəsinə istiqamətlidir ki bu müalicə çox çətindir. Və ya damarlar yüzeydeyse dərindəki damarlar da eyni vəzifəni etdiyindən, heç olmazsa qaçırıb yük minməsini önləmək üçün bu damarları dövrə xarici buraxar. Burada o bölgəni çıxarar alarsınız. Bu, 1910'lardan bəri, təxminən 100 ildir edilən sistemdir. Və ya damarı yerində buraxarsınız, içinə bir lazer çubuğu soxub damarı yandırarsınız. Damar funksiyasını itirmiş olar. Ya da içinə kimyəvi bir maye verilər və damar bu mayeylə yandırılır. Burada damara bir iynəylə girilib köpük deyilən maye verilir. Köpük müalicəsi ameliyathane mühiti da tələb etməz. Necə qoldan giriliyorsa, bacaktan da girilər. Ultrasonografi altında izləniləcək yol müəyyən edilir. Səs dalğaları ekrana əks olunar və damarı göstərir. Ekrandan təqib edilərək damar içinə girilər. Eynilə tiroitten ya da məmədən iynəylə biyopsi almaq kimi ...
Yaxşı bu zəhərli dərman bütün damara yayılmıyor mu?
O dərmanın yandırma fəaliyyəti 5 və ya 10 santimetr içində bitər. Geri qalan qisimi yəni yandırma fəaliyyəti olmayan hissəsi dövrana keçər və sidiklə atılır.
Bunlardan hansının ediləcəyinə necə qərar verirsiniz?
Bunların üçünü birdən etməyi bilməyən əllərdə müddət yarım qalar. O adam ancaq hansı üsulu bilirsə onu tətbiq edər. Amma damarın vəziyyətinə görə müalicə şəklini təyin çox əhəmiyyətli. Genişləyən damar kıvrılmaya da əlverişlidir. Həm geniş həm də qıvrım bir damarsa içindən lazer çubuğunu keçirməniz mümkün olmaz. Bir yerdə qalar, altı yanar amma üstünü yandıra bilməzsiniz. Cərrahı olaraq bütün damarı açmamaq üçün damarın üst ucundan 1 və ya 2 santimetrlik bir kəsik açılır. Bir də diz xəttindən kəsik edilir. İkisi arasına tel soxular, damar çəkib çıxarılır. Lazer aşağıda 1 santimetrlik kəsi etdiyimiz yerə iynəylə girərik. Lazer çubuğunu iynənin içindən göndəririk. Qasıq açılmaz, geri qalanı yandırılır. Amma əgər kasıkta əlavə damar çatışmazlıqlar varsa lazer onları yandırmaz. Ana damar yanıb da sıx təzyiq artımı azaldığı üçün keçici bir həll olar amma bir müddət sonra yenə çıxa bilər. Bu kimi vəziyyətlərdə lazer edilməz. Dərman düz damarda da, əyri-üyrü damarda da əməliyyat tələb etmədiyi və ayaqda edildiyi üçün məncə ən asan və ən etibarlı üsuldur. Cəmdə 5 dəqiqə davam edir və əməliyyat bitir. Əgər damar 12 mm-dən genişse köpük edilə bilməz. O zaman lazer daha təsirli bir həlldir. Doktor bunların üçünü bilməzsə yalnız bir üsulu tətbiq çalışar amma müvəffəqiyyətli olmaz.
Ya geri qalan damarlarda da problem olsa? ..
O zaman çətin də olsa qapaqları təmir etmə üsuluna getməkdə fayda var. Ya da adamın davamlı olaraq varis corabı geyməsi lazımdır. Corabı geydiyiniz an varisləridir itər, eynilə əməliyyat olmusunuz kimi təsir yaradar. Amma çıxardığınız an bütün əlamətlər yenə ortaya çıxar. Əməliyyatın varis çorabından üstünlüyü davamlılıq təmin etməsidir. 40 mm. təzyiqli corabı geymək də heç asan deyil. Xüsusi metodlarla geyilməsi lazımdır. Bu da xüsusilə yaşlılar üçün çox çətindir.
Əməliyyatların müddəti nə qədər?
Köpük 15 dəqiqə, lazer 45 dəqiqə, əməliyyat da təxminən 45 dəqiqədə edilir. Amma lazer və əməliyyatda sonra çıxmış damarları yığmaq zaman alar. Köpükte damarları toplamada vəziyyəti yox.
Əməliyyatda xəstəxanada yatılıyor mu?
Lazer və əməliyyat xəstəxana mühiti tələb edir amma xəstənin bir gecə yatmasına ehtiyac yoxdur. Eyni gün xəstəxanadan çıxırlar. Xəstə səhər 09.00 'da əməliyyata girər, 1 və ya 1.5 saat əməliyyatxanada qalar, günorta saatlarında yatağına çıxar. Dərhal yeməyini yer, gedişini edər və varis corabı ilə axşamçağı xəstəxanadan çıxar. Bu tip əməliyyatları ümumiyyətlə cümə günü edərik adam bazar ertəsi günü də rahatca işinə gidebilsin. Bir iki gün istirahət etmələrini istəyirik amma evin içində gəzərlər. Yatmalarını önermioruz.
İndi zəifləmə dövrü başladı, məlum hər kəs çimərlik geyimi geymədən əvvəl incelmeye istəyir. Diyetin yanında müxtəlif alətlərdən dəstək sahələr də var. Bu masaj edən təzyiqli alətlər və ya isti bölgəni naziltməyə nəzərdə tutan alətlər varisə səbəb olar mu?
İsti temaslı olan hər şey varisi azdırar. Soyuq temaslı olan hər şey varisə faydalı olar. Ultrasonla inceltenler də eyni şəkildə içəridə bir istilik yaradarlar və zərərli ola bilərlər. Soyuducu şəkildə olanlar isə zərərsizdir.
Varisləri olan qadınların streç şalvar, tayt kimi dar paltarlar geymələri təhlükəli vardırmı?
Bu paltarlar qıç damarlarının yaxşı işini mane olar. Əgər qoruyucu olaraq bir şey geymək lazımdırsa varis corabları geyə bilərlər. Öndən, arxadan, sağdan, soldan eyni şəkildə sıxacaq şəkildə 20 mm. ətrafında təzyiqi olan dizə qədər varis corabları geyə bilərlər. Biz bunları çox çox ayaqda qalan və ya oturulan peşələrdə və ya təyyarə ilə uzun səyahət edənlərə tövsiyə edirik. Tayt tərzindəki nəzarətsiz olan paltarların mənfi təsirləri vardır.
Bu əməliyyatın bir mövsümü varmı?
Əməliyyat yerlərinin bağlanması üçün 48 saat kifayətdir. İkinci gün xəstə düşünün edər, tikişlər də dəri altına qoyulduğu üçün özbaşına əriyər. Duşunu edən bir insan təbii ki dənizə də girə bilər. Günəşin bir zərəri yoxdur amma istidə çox qalmanın zərəri vardır. Güneşlenip ısınanların tez-tez dənizə girib özlərini soğutmaları lazımdır. İçəridən yapılanmarda toxuma yaxşılaşarkən yüngül bir qəhvəyi rəng etməyə meylli olar. Günəş şüalarıyla bu daha da asanlaşar. Bu səbəblə yaz əməliyyatlarını iki səbəblə sevməyin. İlki pigmantasyonu artırar, ikincisi hansı müalicəni etsəniz quruluşun istər əməliyyat olsun istər köpük və ya lazer olsun 10 və ya 15 gün ərzində xəstənin varis corabı istifadə etməsi lazımdır. Bu da isti havalarda çox darıxdırıcı olar. Bu səbəblə köpük müalicəsini apreldə başlayaraq iyun ortasına qədər sıxlıqla edərik. Amma ciddi şişlərə və yaralar söz mövzusu isə o zaman yaz ayları da olsa mütləq müalicəni tətbiq edər.
Diaqnoz mərhələsində nə kimi mərhələlərdə keçilir?
Əvvəlcə mütləq Doppler ultarason edilməsi lazımdır. Ultrasonoqrafiyada damarların harasında çatışmazlıq olduğunu bilərək müalicəni edərik. Bu tədqiqi edilməsində iki səbəb vardır. Bir, müalicə daha mükəmməl olar; iki, xəstəyə müalicə sonrasında bu probleminin yüzdə qaçının ortadan qalxacağı deyilər. Xəstənin dərinlərdəki damarlarında da çatışmazlıq varsa, səthdəki damarları yox edərsiniz, ağrılarını azaldır amma problemi tamamilə aradan qaldıra bilməz. Əgər dərindəki damarlar sapasağlamsa problem olmayacağını görərsiniz.
Doppler sonra dərhal eyni gün müalicəyə keçilir mu?
Bəli. Əgər ameliyathane şərtlərində ediləcək bir müalicə üsulu seçiliyorsa təbii ki tədqiqlər, təhlillər lazımdır amma köpük ediləcəksə o zaman dərhal Doppler sonra müalicə edilər. Hər şey iki saat içində bitər. Əməliyyat ediləcək xəstələrdə ümumi anestezi lazımlı deyil, lokal anestezi ilə ya da diyarın aşağısı uyuşturularak da varis əməliyyatları edilə bilər.
Sonrasında acı olur mu?
Bütün bu müalicələrin hamısı üç həftə sonra bərabər səviyyəyə gəlir. Bu üç həftə içində əməliyyatın çətin dövrü ilk bir neçə gündür. Xəstə qıçında ağrı hiss edər. Lazer müalicəsində içəridə yanıq toxuma qaldığı üçün dörd və ya beş gün içəridə yanıq bir yerim var deyəcək qədər ağrır. Köpükte isə az qala heç ağrı yoxdur. Amma üçü də üç həftə içində eyni vəziyyətə gəlir. Damar əməliyyatında bənövşəyilik bir az daha çox olar. Lazer də bənövşəyiliklər ola bilər, köpük müalicəsində də o bölgədə yüngül bir sərtlik və qızartı olar.
Varis olmaması üçün nələr etməli?
1. İDMAN: Çünki toplardamarlar qoruyan adalelerdir. Qovluq altında baldır dediyiniz əzələləri qüvvətli olması lazımdır. Gediş, qaçış velosiped və ya idman salonunda ağırlıqlarla barmaq ucu topuq edərək baldır əzələlərini qüvvətləndirməlisiniz.
2. KİLO: Yağ toxuması içində qalan toplardamarların yumşaq zəmində tez genişlənmələri söz mövzusu olar. Bu səbəblə kilo qəbul etməyə diqqət göstərməlisiniz. Çəki alıb vermə də yumşaq toxumanı nazildib kalınlaştırdığından mənfi təsir edər.
3. BƏSLƏNMƏ: Məsələn qəbizlik varisi mənfi təsir edər. Nə qədər ıkınılırsa bu damarlar o qədər genişləyər. Bu səbəblə lifli qidalar, tərəvəz və meyvələrdən zəngin bir bəslənmə tərzi seçilməlidir. Bol su bağırsaq sistemini də yumşaq tutduğu üçün su içimine diqqət göstərmək lazımdır. Çox qəhvənin də mənfi təsiri vardır.
4. Antioksidanlar: Bunları həb olaraq almanın heç bir gərəyi yoxdur. Meyvə tərəvəzlərdən almağımız kifayətdir. Bunlar damar divarının və qapaqlarının daha möhkəm dayanmasını təmin edər. Xüsusilə damarlarda antioksidanlar çox əhəmiyyətlidir.
5. Hormon dərmanlarından ÇƏKİNMƏK: Bu tip dərmanlar laxta meylini artırır.
6. İsti: Varis üçün isti olan hər şey mənfi təsir yaradacağından kaplıcalar, sauna, hamam, həddindən artıq isti duşdan da qaçınılmalıdır.