uzun həyata - çox həyata - həyat müddəti üçün bəslənmənin əhəmiyyəti - uzun və sağlam həyat - sağlam həyat
UZUN YAŞAMANIN SİRLƏRİ
SAĞLAM VƏ UZUN YAŞAMANIN SİRLƏRİ
Günümüzdən 100 il qədər əvvəl 40 il ətrafında olan ortalama insan ömrü bu gün inkişaf etmiş cəmiyyətlərdə 80 yaş sərhədini məcbur etməkdədir, bizim ölkəmizdə də az qala 70 yaş ətrafına çatmış var. Ancaq, bu gün insanları təhdid edən ölüm səbəbləri bundan 100 il əvvəlkinə nisbətən çox daha fərqlidir. O zamanlar böyük ictimai təhlükə olan infeksiyonlar bu gün çox daha az ölümə gətirib çıxarmaqdadır. Buna qarşılıq ürək və damar xəstəlikləri ən əhəmiyyətli ictimai sağlamlıq problemi olaraq özünü göstərməkdədir.
Bu gün üçün cəmiyyətdəki ölüm səbəblərinin yarıya yaxını ürək və damar xəstəliklərindən ötəri olmaqdadır. Ən yaxın təqibçi olan bütün xərçənglər bu miqdarın yansına ancaq çatmaqdadır.
Cəmiyyəti bu qədər ciddi şəkildə təhdid edən və də etməyə davam edəcək olan tac artar Xəstəliyim tanımağa çalışacağıq.
Tac DAMAR XƏSTƏLİYİ NƏDİR?
24 saat bütövlükdə dayanmadan bədənə qan vuran ürəyin bu işin öhdəsindən gələ bilməsi üçün kafi qida və oksigenə ehtiyacı vardır. Bu ehtiyacı ürəyin tac damar sistemi deyilən çox inkişaf etmiş damar şəbəkəsi qarşılayar.
Ürəyin sağında və solunda olmaq üzrə iki ana tac damar vardır. Bu iki ana tac ürəyin səthinə bir ağacın budaq və budaqcıqlar kimi yayılır.
Tac damarların hər hansı bir səbəblə daralıb vəzifəsini yerinə getirememesine tac qeyri-kafiliyi deyirik.
Tam tıxanmanın nəticəsi isə o bölgənin tam mənasıyla qansız və vəzifə xarici qalması demək olan Akut Ürək İnfarktüsü'dür.
Tac damarların ən başda gələn daralma və tıxanma səbəbi damar sərtliyinin (Ateroskleroz).
Damar sərtliyi, damar daxili divarlarında ölü hüceyrələr, yağ və kireçten ibarət olan nömrələrin damarların iç diametri daraltmağıdır. Daralma yavaş yavaş irəliləyər və damar% 70 nisbətində daraldığında ürəyin qidalanmasında təhlükə zəngləri çalmağa başlar. Xüsusilə məcburedici fiziki hərəkətlər, əsəbiləşmə və yemək yemə kimi ürəyin işinin artdığı vəziyyətlərdə, bu işlər üçün kafi qan gəlməyincə adamı xüsusi bir ağrıyla xəbərdar edər.
Ağrı daha çox sinənin ortasında, kürəkdə, sol çiyin və qolda, bəzən sinənin sağ yanında mədə bölgəsində, çənə hətta dişlərdə hiss edilə bilər.
Ağrı yanma, təzyiq, sıxışma, künt əzilmə formasında ola bilər. Eforla artım göstərib, eforu kəsilməsiylə azalaraq itən ağrının müddəti ümumiyyətlə yarım saatı keçməz.
Tac ürək XƏSTƏLİYİNİN (KKH) görülmə sıxlığı
Tac ürək xəstəliyi inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ən başda gələn ölüm və xəstəxanaya yatma səbəbidir.
Tac ürək xəstəliyinin görülmə sıxlığı və ölüm oram ölkələr və bölgələr arasında böyük fərqliliklər göstərir.
Şimali Amerika və Avstraliya kimi siqaret, yüksək təzyiq və hiper kolesterolemiye döyüş açan ölkələrdə KKH görülmə sıxlığı düşərkən, risk faktorlarının mənfi təsirləndiyi Şərqi Avropa ölkələrində KKH sıxlığı artmaqdadır.
Ölkəmiz də, əksəriyyəti gənc olan 65 milyon əhalisi olan inkişaf etməkdə olan bir ölkədir. KKH görülmə sıxlığı yaşla birlikdə artma göstərdiyindən və ölkəmizdə yüksək nisbətdə olan siqaret, içki, doymuş yağlardan zəngin diet, hipertansiyon, köklük kimi faktorlar KKH riskini əhəmiyyətli dərəcədə arttırdığından yaxın bir gələcəkdə ölkəmizdə KKH məşhur bir hal alacağı narahatlığı var.
Hələ də ölkəmizdə təxminən 2 milyon adamın tac ürək xəstəsi olduğu və hər il buna 200 min yeni hadisənin əlavə olunduğu, lazımlı tədbirlərin alınmadığı təqdirdə 2010-cu ildə bu rəqəmin 3,5 milyona çatması gözlənilir.
KKH 'nin ilk ortaya çıxışı 1/4 nisbətində ani ölümlə olar, yəni o zamana qədər sağlam olan bir adam ani ölümlə itirilər. Təxminən 1/3 hadisənin ilk dəfə myokard infarktı (infarkt) ilə, bir başqa 1/3 nisbətində seqmentin eforla gələn sinə ağrısı ilə ortaya çıxar.
Myokard infarktı sonra bir illik ölüm oram% 30 ətrafındadır. Cəmiyyətdəki hər beş adamdan biri ürək və damar xəstəliyinə tutulmaqdan və cəmiyyətdəki hər 6 nəfərdən biri 65 yaşından əvvəl ürək və damar xəstəliyi səbəbiylə ölməkdədir.
Ürək və damar xəstəlikləri ilə əlaqədar bu nəticələr ictimai xərc baxımından da əhəmiyyətlidir.
Məsələn ABŞ-da ürək və damar xəstəliklərinin açdığı 1 illik xərc 500 milyard dollar kimi həqiqətən böyük bir rəqəmdir. Hadisənin bu cəhətdən baxıldığında, bu xəstəliklə mübarizənin nəticəsində qurtarılacaq həyatlar olduğu qədər, qənaət ediləcək və başqa şəkildə cəmiyyətin faydasına harcanabilecek fondlar vardır.
Məqsəd sağlam və uzun yaşamaq olduğuna görə cəmiyyətləri təhdid edən nəticələn dəhşətli bu fəlakətdən xilas olmaq üçün nələr edə bilərik.
KHH'ından QORUNMA
Ilkin qorunma; heç xəstə olmamış olanlarda xəstəliyin meydana gəlməsini maneə törətməyə istiqamətli cəhdlər.
Ikinci qorunma; Xəstəliyə tutulmuş olanlarda risklərin və xəstəliyin irəliləməsini önləməyə istiqamətli cəhdlər.
Ilkin qorunmada mövzunun həmsöhbəti bütün cəmiyyət olduğundan hadisənin ictimai və iqtisadi ölçüsü çox böyükdür. Buna görə də ilk üzrə kəslərin qarşı-qarşıya olduqları risklərin müəyyənləşdirilməsi və insanların risk vəziyyətinə görə təsnif edilməsi lazımlıdır.
KKH'nin HAL QƏBUL EDİLƏN RİSK FAKTORLARI NƏLƏRDİR?
1 - Yaş (Kişilərdə 45, qadınlarda 55 yaş və üstü, ayrıca erkən menapoz)
2 - Ailə əhvalatı (Birinci dərəcə qohumlarda kişidə 55, qadında 65 yaşından əvvəl Gah olması)
3 - Siqaret çəkir olmaq
4 - Hipertansiyon (Qan təzyiqi> 140/90 mmHg üstü)
5 - Hiperkolesterolemi (Total xolesterol> 200 mg)
6 - LDL Xolesterol (130 mg üstü isə)
7 - HDL Xolesterol (40 mg altında isə)
8 - Şəkər xəstəliyi
YAŞ: Artan yaş KKH riskini artırdığı üçün bir risk faktoru olduğu deyilə bilər. 45 yaş və üstündəki kəslərdə dəyişdirilə risk faktorlarına istiqamətli olaraq daha çox aqressiv olmaq lazımdır.
CİNSİYYƏT: Adamın cinsiyyəti riskin əhəmiyyətli bir belirleyicisidir. 40 yaşlarında kişilərin KKH'ından ölmə riski eyni yaşdakı qadınlara nisbətlə 4 qat daha çoxdur. Ancaq bu fərq 70 yaş yarıya düşər. Menapozdan sonra qadınlarda risk gedərək artdığı üçün 55 yaşından sonra yaş bir risk olaraq ələ alınar.
Qan yağları
Qan yağla total xolesterol və Trigliserid'lerden meydana gələr.
Orqanizmin hormon və ferment quruluş daşlarından olan xolesterol üç ayrı düsturda meydana gələr.
LDL və VLDL deyilən xolesterol zərərli, HDL isə faydalı xolesterindur.
İndiki vaxtda qəbul edilən sərhədlər Total xolesterol üçün 185mg/dl altı, HDL üçün 40mg/dl-dən yuxarı, ASL içində 130 mg / dl-dən altıdır.
Qatı yağlar, kərə yağı, yumurta sarısı, qırmızı ət və yan məhsulları, yağlı süd və məhsulları kimi doymuş yağ turşularından zəngin qidalar LDL xolesterolu yüksəldər.
Tərəvəzlər, meyvələr, taxıl (paxla, mərcimək), yağsız süd və məhsulları, yağlar və ağ ətlərin xolesterolu aşağıdır.
Araşdırmalar, nəbzi% 50 artıran bir tempdə gündəlik yarım saatlıq gedişləri bir ayda LDL% 40 saldığını göstərmişdir.
Xolesterolun% 1 azalması, infarkt riskini% 2 azaltmaqdadır.
Məsələn: Kolesterolünüz 250 mg ikən, 225 mg `ə düşsə (% 10) infarkt ehtimalı% 20 azalacaq.
Yaponiyada ortalama xolesterol 150 mg səviyyəsindədir. Yaponiyada infarkt səbəbiylə ölümlərin nisbəti 7%-dir. Halbuki gərək bizdə gərək ABŞ-da bu nisbət% 45'dir.
Xolesterol səviyyələrinin aşağı olduğu bir ölkədən bu səviyyələri yüksək olduğu bir ölkəyə köç edən insanlarda bir qurşaq sonra həm xolesterol səviyyələri həm də KKH sıxlığı köç edilən ölkə eyni səviyyəyə çatmaqdadır.
Hələ də ölkəmizdə 8 milyon yurttaşımızın 200 mg'dan 2 milyon adamın da 240 mg / dl-dən yüksək xolesterol səviyyəsində olduğu təxmin edilməkdədir.
Yüksək təzyiq (Hipertansiyon)
Yetkinlərdə böyük təzyiqin> 140 mmHg, kiçik təzyiqin> 90 mmHg olması hipertansiyon olaraq təyin olunar.
Hipertansiyon KKK'nm həm məşhur, həm də əhəmiyyətli bir belirleyicisidir. Hələ də ölkəmizdə 5 milyon Kişi ilə 6 milyon kadınımızda yüngül və ya yüksək təzyiq olduğu təxmin edilir.
Bütün ürək və damar xəstəliklərinin% 35'inde hipertansiyon məsul tutulmaqdadır. Edilən elmi işlərdə təzyiqdə 10 mmg'lık artımın KKH riskini 25% artırdığı göstərilmişdir.
SİQARET
KKH'nın ən əhəmiyyətli risk faktorlarından biri olan siqaret, ölkəmizdə məşhur istifadəsi səbəbiylə böyük əhəmiyyət daşıyır. Təxminən 16,5 milyon yurttaşımızın siqaret çəkdiyi təxmin edilməkdədir.
Siqaret çəkənlərdə infarkt və kalp'ten ölüm riski içməyənlərə görə kişidə 2,7 qadınlarda 4,7 qat daha çox tapılmışdır.
Ekoloji siqaret tüstüsünə məruz qalan fərdlərdə də (passiv siqaret çəkən) KKH rolu artmaqdadır.
Infarkt keçirmiş faktlarda siqaretin buraxılmasını taxıban birinci ildə risk yarı yanya azalmaqda və ikinci il içində də risk heç içməyənlər səviyyəsinə enməkdədir. Siqaret faydalı xolesterolu salıb, zərərli xolesterolu artırmaqdadır.
ŞƏKƏR XƏSTƏLİYİ (Diabet)
Cəmiyyətimizdə görülmə sıxlığı qayğı verici şəkildə artma meylində olan bir risk faktorudur. Diyabet faktlarda damar sərtliyi daha sıx və erkən yaşda görülməkdədir.
Diyabet, KKH riskini kişilərdə 2, qadınlarda 4 qat artırmaqdadır.
Infarkt keçirmiş diyabetik faktlarda xəstəxana içi ölüm, diyabet keçmə görə% 50 daha çox və 2 illik ölüm nisbətinin 2 qat tez olduğu müəyyən olunmuşdur.
FİZİKİ İNAKTİVİTE
Fiziki fəaliyyət azlığı (sedanter həyat tərzi) KKH üçün əhəmiyyətli müstəqil bir risk faktorudur.
Məşq azlığından xərclənən kalori azaldığından köklüyün yanında insilin müqaviməti, qan lipid pozuqluqları, hipertansiyon kimi risk faktorları ortaya çıxmaqdadır.
Nizamlı fiziki fəaliyyət ilə kilo azalmaqda LDL-Xolesterol və Triqliserid səviyyələri düşməkdə HDL-K səviyyələri yüksəlməkdə, insulinə həssaslıq artmaqda, qan təzyiqi düşür.
Psikososyal Faktorlar
Ruhi depressiya, qayğı vəziyyəti, düşmənlik duyğusu və ictimai yaxınlıq kimi psikososyal faktorların KKH riskini artırdığı göstərilmişdir.
Kəskin ürək böhranı nəticəsində ciddi bir depressiya əhvalatı gələcək KKH riskini 6 qat artıran müstəqil bir faktor olaraq göstərilmişdir.
Ədavət və nifrət ilə KKH arasında əlaqəni dəstəkləyən çox sayda iş var.
Burada KKH'yı Qısaca çalışdım. Diaqnoz və müalicə üsullarıyla əlaqədar başqa bir yazıda görüşmək diləyiylə, Hoşçakal.
Riskləri yaxşı bil; dərd əldə etmə,
Gonbul olma; ot ye, ağ et ye, al et yemə,
Tütündən iraq dur; oksijenini azaltma,
Eşqi, sevgini, sevməyi laqeyd etmə,
Rahat ol, xoş gör; ətrafınla itişme,
Get, gəz, eğlen; evdə çöreklenme.