1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Kök Hüceyrə proqramları

Kök Hüceyrə proqramları

Son güncelleme: 20.03.2012 09:58
Nerissa-Su Nerissa-Su foto
  • kök hüceyrə - kök hüceyrənin istifadə sahələri - kök hüceyrə tətbiqləri haqqında - kökhücre nədir

    Kök hüceyrə: İstifadə sahələri

    Kök hüceyrə, funksional olaraq farklılaşmamış, yəni bədənin hər hansı bir orqan ya da toxumasında xüsusi bir vəzifə edə bilmək üçün tam olaraq formalaşmamış kompleks bir quruluşu olan qabaqcıl bir hüceyrənin. Bununla birlikdə bu qabaqcıl hüceyrə bədənin başqa hüceyrələrinə çevrilə bilmə qabiliyyətinə malikdir. Kök hüceyrələri, kobudca embrioloji (dölün erkən mərhələsi) qaynaqlı və ya yetkin insan bədənindən əldə edilən növlər olaraq iki təməl qisimdə araşdırılar. Yetkin mənşəli kök hüceyrələri insan bədənində olan bir çox toxumadan əldə edilə və embrioloji qaynaqlı olanlarla birlikdə ortaq xüsusiyyətləri bunlardır:

    1. Onlar özlərindən uyğun bir böyümə mühitinə yerləşə;

    2. Çoxalma qabiliyyətləri vardır;

    3. Başqa cür hüceyrələrə farklılaşıp bu növün davamı xüsusiyyətində növlər çıxara bilərlər;

    4. Özlərini təzələyə və ya öz hüceyrə birliklərinin davamlılığını təmin edə bilərlər;

    5. Bədənin bir yerindəki zedelenmeyi taxıban bu toxumanı onarabilme və onu funksional hala gətirə potensialına sahibdirlər.

    Kök hüceyrələri başqa cür hüceyrələrə fərqliləşmə imkanlarını görə 3 alt qrupda araşdırılar:

    a) Sərhədsiz ədəddə fərqliləşmə qabiliyyəti olanlar (Totipotent). Bu cür hüceyrələr ancaq rüşeym halında erkən mərhələsində (embrion) olurlar və dərhal hər cür bədən hüceyrəsinə çevrilə qabiliyyətləri vardır;

    b) Məhdud sayda farklılaşabilen, bununla birlikdə orqanizmdə bir çox toxunun meydana gəlməsi və ya təmiri qabiliyyətinə sahib hüceyrələr (Pluripotent);

    c) Tək bir istiqamətdə farklılaşabilen hüceyrələr (Unipotent); nümunə olaraq beyindən əldə edilən kök hüceyrənin yalnız sinir hüceyrəsinə çevrilməsi verilə bilər. Son iki növ hüceyrə yetkin insan bədənindən əldə edilə bilərlər.

    Kök hüceyrələr içində ən çox bilinəni və müalicədə ən tez işlədilməsinə qan istehsalından məsul (hematopoietik) kök hüceyrəsidir və pluripotent bir quruluşu vardır. Bu hüceyrə, sümük iliyinin və damarlarda gəzən qanın hüceyrələrini meydana gətirməklə vəzifəlidir və buralarda edirlər; ən çox olaraq sümük iliyi, daha az olaraq damarlarda gəzən qan və ya körpənin kordon qanından əldə edilə bilər. Doğulmamış körpənin (döl) qaraciyər və dalaq kimi toxumalarında da vardır.

    Beyin, Onurğa iliyi və Sinir xəstəliklərində Kök Hücrəsi proqramları

    Kök hüceyrələri istifadə edilərək bəzi toxu və orqanlarda ortaya çıxmış zərərlərin onarımına istiqamətli işlər ölkəmiz daxil dünyanın bir çox ölkəsində son dərəcə sıx və sürətli bir şəkildə davam edir. Yaxın bir gələcək üçün, bu gün üçün müalicə variantı tapa bilmədiyimiz müxtəlif xəstəliklərin sağaltımında kök hüceyrələrinin istifadəsi ümid verici görülməkdədir. Bu xəstəlik qruplarından sinir elmlərinin sahəsində olanların ilk sıralarında iştirak edən onurğa iliyi-sinir ziyanları, beyin-damar xəstəlikləri, enmələr, Alzheimer, Parkinson, multipl skleroz, qucaqlaya xəstəliyi kimi müxtəlif narahatlıqların kök hüceyrə tətbiq olunaraq müalicə edilə biləcəyi nəzərdə tutulur.

    kök hüceyrənin İstifadə sahələri

    Hal-hazırda kök hüceyrələri, ən çox olaraq qan xəstəliklərində istifadə edilməkdədir. Bunlardan ən bilinənləri qan xərçəngi və irsi anamılar gətirib çıxardığı sümük iliyinin işləmədiyi vəziyyətlərdir. Bu xəstəliklərin gətirib çıxardığı sümük iliyi yıkımının onarılmasında, təkrar qan istehsalı edə bilər hala gəlməsində kök hüceyrə tətbiqləri ilə olduqca yüksək müvəffəqiyyət təmin edilməkdədir. Ayrıca şəkər xəstəliyində pankreas üçün, böyrək çatmazlığına, onurğa iliyi hasarlarında, beynin Parkinson, Alzheimer kimi müxtəlif degenerativ (sinir hüceyrəsi yıkımıyla gedən) xəstəliklərində, enmə, gözün retina xəstəliklərində, immunitet sistemi xəstəliklərində, bəzi ürək və damar çatışmazlığı xəstəliklərində də hələ də həm təcrübi həm də klinika olaraq işlər davam etməkdədir. Bəzi ümid verici inkişaflara baxmayaraq bu xəstəliklərdə hələ qəti bir müvəffəqiyyət əldə edilə bilməmişdir. Mətbuatda tez-tez yer tapan, bir orqanın (məsələn mesane kimi) və ya toxunun (məsələn gözün şəbəkə təbəqəsi retina kimi) kök hüceyrəsi istifadə edilərək yenidən yaradılması və ya funksional hala gətirilməsi hal-hazırda laboratoriya mühitində kiçik təcrübə heyvanları üzərində həyata keçirilir, insanda tətbiqi yoxdur. Ölkəmizdə çox yeni olaraq, onurğa iliyi ziyanı olan, müalicə üçün müəyyən olunmuş uyğun ölçütleri sahib məhdud sayda iflic xəstədə kök hüceyrəsi nəqli ilə müalicələr tətbiq olunmağa başlanmışdır. Bu işlərin nəticələri önümüzdəki illərdə barədə məlumat verir. Son illərdə edilən araşdırmalar qandan əldə edilən kök hüceyrələrinin laborotoriyada uyğun şərtlər altında yağ, əzələ, damar endotel (daxili çeperi), qaraciyər, qığırdaq, sümük və sinir hüceyrələrinə dönüşebildiğini göstərmişdir.
#20.03.2012 09:58 0 0 0