Yangın Nedir
Son güncelleme:
-
Yanma Konusuna Genel Bir Bakış - Yangın Neden Olur - Yangının Tanımı - Yangın Hakkında
Fatih Yavuz Çiçek
Yangın herhangi bir maddenin çeşitli nedenlerle havadaki oksijenle verdiği kimyasal reaksiyon sonunda ortaya çıkan kontrolden çıkmış ısıya denir.
Yanma ise basit olarak ısı açığa çıkaran kimyasal bir reaksiyondur. Yanma üzerinde Fiziksel, Kimyasal ve aerodinamik büyüklüklerin etkileri yanmanın türü ve biçimini belirler.Kısaca belirtmek gerekirse yanma için üç başlık verilebilir.
1-Kontrollü Yanma ve Patlama
2-Homojen ve Heterojen Yanma
3-Oksijen ya da havayla yanma
Kontrollü Yanma ve Patlama
Yanma neticesinde çıkan alev , birbirinden tamamen farklı iki değişik mekanizmaya doğru ilerler.Eğer alevin iletimi şok dalgalarıyla oluyorsa buna patlama (Eksplozyon,detonasyon) kondüksiyonla oluyorsa kontrollü yanma (deflegrasyon) denir.
Detonosyan patlama dalgası cephesinde aynı anda iki olay görülür, bir şok ya da kompresyon dalgası ve gaz karışımının kimyasal bir reaksiyonla yanması.
Kontrollü yanmada ısı kondüksiyonla iletilir.Yanma hızı sıcaklık ve basınç dışında birçok etkene bağlıdır. Patlamaya göre yavaştır. Hızı saniyede birkaç desimetre ile birkaç metre arasında değişir.
Homojen ve Heterojen Yanma
Yakıt ve oksijen, yanma reaksiyonu sırasında değişik fazda ise heterojen, aynı fazda ise yanma homojendir.Kömürün yanması heterojen yanmaya bir örnek olarak verilebilir.Bu tür anmada yanma hızına kimyasal reaksiyonun yanı sıra ,havanın kömür yüzeyine doğru difüzyonu ya da yanma ürünleri ile piroliz sonucu açığa çıkan uçucu gazların kömür yüzeyinden dışarı doğru iletimi etki eder.Yanma hızı yavaş,kontrolü zordur.Tam yanma için stokiometrik miktardan daha fazla hava gerekir.
Homojen yanmada yakıt ya gaz ya da üzerindeki alevden kondüksiyon ve radyasyonla gelen ısı tarafından buharlaştırılan bir sıvıdır. (örneğin doğal gaz ya da alkol yanması) Homojen yanma ,sıcak hızlı ve tamdır.
Oksijen Ya da hava İle Yanma
Yakıt, hava ya da oksijenle yakılabilir.Saf oksijenle yapılan yanma sıcak,hızlı ve konsantredir.Özel alev işlemlerinde yüksek sıcaklık eldesi için kullanılır.Konvansiyonel ısıtmada yakıt,bedava oksijen kaynağı olan havayla yakılır. Hava ile yanan alevin boyutları, aynı debide yakıtın saf oksijenle yandığı aleve göre daha büyüktür.Alev daha soğuk ve yaygındır.Aynı miktar yakıtın hava ya da saf oksijenle yanması aynı miktar ısıyı açığa çıkarır.
Ancak saf oksijenle yanma sırasında ortada azot bulunmadığı için açığa çıkan yanma ısısı çok daha az sayıda yanma ürünü arasında dağılır.Dolayısıyla alev ufak ve çok sıcak olur.Oksijenle yanan alevlerin,hava ile yanan alevlere göre sıcaklıkları 1000 C kadar, yanma hızları ise 10 kez daha fazladır.
Alev ve Tutuşma Sıcaklığı
Genel olarak alev,yüksek sıcaklıkta olan ve çıkardığı ısı ile bu sıcaklığın sürmesini sağlayan bir yanma reaksiyonu biçiminde tanımlanabilir.Alev, reaktif moleküllerinin uyarılması sonucu oluşan tepkimeler biçiminde kimyasal süreçleri,aynı zamanda hem madde, hem de enerji aktaran fiziksel süreçleri içerir.Bütün yakıtların yanabilmeleri için belirli bir sıcaklığa ulaşmaları gerekir.Bu iki türlü gerçekleşir.
1-Karışımın minimum bir sıcaklığa ulaşması ile,buna kendiliğinden tutuşma sıcaklığı denir.
2-Gaz karışımının lokal bir yerden ısıtılması veya ateşleme.Örneğin bir kıvılcım veya sıcak bir yüzeyle temas.
Oksijen -gaz karışımlarının tutuşma sıcaklığı,hava-gaz karışımlarının tutuşma sıcaklığından daha azdır.Tutuşma sıcaklığı Yakıt/Hava oranı ile de değişir.yakıt hava karışımı içinde yakıt oranı arttıkça tutuşma sıcaklığı düşer.Karbon/Hidrojen oranı yüksek olan hidrokarbonların tutuşma sıcaklıkları daha düşüktür.
Yangınla Mücadele ve Eğitim
Yangınla mücadele ve eğitim deyince,
1-Proje bazında düşünülmüş ve bina yapımında gerekli yangın güvenlik önlemleri
2-Binanın amacı, kullanma koşulları, üretim ve bunların gerçekleşmesinde kullanılan faktörler.(Araç,gereç,malzeme,enerji vs.)
3-Çalışan ve her an hazır yangınla mücadele sistemleri
4-Bir yangın anında tüm çalışanların ,çevredeki kuruluşlara ve en yakın itfaiye kuruluşuna kadar uzanan sorumluluk, düzen, organizasyon ve planlamayı içeren yangın yönergesi gibi aktivitelerin akla gelmesi gerekir.
Yangınla mücadelede gerçek amaç yangınları önlemeye yönelik olmalıdır.Binada işyerinde, okulda, hastanede, otelde, istediğiniz kadar yangın söndürme sistemleri kullanın yeterli eğitim olmadıkça sonuç yanan bir işyeri,otel veya hastanenin basın yayın organlarında üzülerek izlediğimiz görüntüleri olacaktır.
Yapılması Gerekenler
1-Yangına neden olacak faktörler saptanmalı ve ortadan kaldırılmalıdır.Ya da riski minimuma indirecek önlemler alınmalıdır.
2-Yangına müdahale nokta bazında olmalıdır.Bunun için,
a)Yangın önleme sistemleri,cihazlar herkes tarafından kullanılabilecek,bulmaca çözer gibi zor değil kolay kullanılabilen ve etkili bir yapıda olmalıdır.
b)Çalışan bütün personel ; çekirdek, aktif ve kilit gruplar halinde eğitilmelidir.özellikle kilit personel dediğimiz nokta bazındaki personelin eğitimi en önemli olanıdır.
c)Yangın güvenliği ve yangınla mücadele sistemleri her an hazır olmalıdır.Bu sistemlerin bakım ve kontrolleri yetkili ve deneyimli kişi yada kuruluşlarca sürekli yapılmalıdır.
Personelin Eğitimi Nasıl Olmalıdır
1-Dikkat toplama testleri ile konuya ilginin düzeyi ve motivasyonu için ders esnasında kısa yoklamalar şeklinde tartışma ve fikir alışverişine dayanan interaktif bir sistem uygulanmalıdır.
2- Video destekli eğitici filmler gösterilmelidir.
3-Bilgisayar ve tepegöz destekli çalışmalar yapılmalıdır.
4-Kimyasal deneylerle yangın konusu tatbiki olarak incelenmelidir.
5-Yangınla ilgili araç, gereç, malzeme, tesisat ve sistemlerin gösterilmesi, tanıtılması ve kullanılması öğretilmelidir.
6-Tatbikatlar yapılması.
Tatbikatlar sınıf içinde veya dışında, planlı-plansız olarak haberli-habersiz,olaylı-olaysız biçimde gerçekleştirilmelidir.Bu güne kadar tatbikat olarak adlandırılan ve sadece tava içinde sıvı yakıt yakılarak seyyar söndürme cihazlarıyla yapılan tatbikatlar , son derce düşük bir verimle eğitilenlere faydalı olmuştur.Tatbikatların gerçeğe yakın olması, hem olayı yaşama hem de olay esnasındaki psikolojiyi anlama açısından son derece yararlı olacaktır.
Sonuç
Ülkemizde her yıl meydana gelen yangınlarda yüzlerce kişi hayatını kaybetmekte, yaralanmakta, yüksek oranda maddi hasar meydana gelmektedir.
Gerek yazılı gerek görsel iletişim araçlarında her gün değilse bile birkaç günde bir hasar miktarı az veya fazla yangın, kaza, patlama haberlerini işitiyor ve izliyoruz.Yıllar önce İstanbul lalelide meydana gelen ve birçok can kaybının yaşandığı ve turizm sektörüne de önemli ölçüde zarar veren otel yangını hala hafızalardadır ve bir yenisi oluncaya değin giderek solgunlaşan bir yangın olarak belleğimizde saklamaya devam edeceğiz.
Neden bir yenisi olsun ki diye tepkisel bir soru sorulabilir.Yangın olayı ve gerçekleşen kazalar irdelendiğinde karşılaştığımız bir çok neden bir yenisinin kolayca olabileceğini gözler önüne sermektedir.Bu nedenleri sıralarsak,
1-Ekonomik ve politik yanlışlıklar
2-Mevzuat yetersizliği ve çıkarılan mevzuattaki eksiklikler
3-Toplum olarak vurdumduymaz ve umursamaz oluşumuz
4-Uzak görüşten yoksunluk
5-EĞİTİMSİZLİK
Eğitimsizlik şıkkının altını çizerek belirtmek istiyorum.Yangınlarda can ve mal kayıplarının çok fazla olmasındaki en önemli nedenin eğitimsizlik olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır.Bu nedenle yangınları ve patlamaları önlemeye yönelik yapılacak ilk çalışma eğitim olmalıdır.daha sonra eğitilmiş personel ve yangınlar konusunda uzmanlaşmış kurumların işbirliğinin sonucunda hazırlanacak yeterli ve uygulanabilir mevzuatın çıkarılması gerekmektedir.
Diğer yandan ülkemizin dış dünyaya açılması,Avrupa Birliğine tam üyelik perspektifi, yabancı şirket yatırımlarının artması, olgusuyla birleşince yurdumuzdaki firma, otel, fabrika vb. işyerlerinin yangın ve patlamalara karşı güvenlik önlemleri konusunda gelişmiş ülke standartlarına uyması zorunlu olacaktır.