Araba Tutmasına Karşı Posturografi
Son güncelleme:
-
araba tutması - baş dönmesi - mide bulantısı - denge - posturografi
Araba tutması veya gemi vs.gibi araç tutması hemen hemen hepimizin yaşamımızda mutlaka birkaç kez yaşadığımız tatsız bir duygudur.
Bazılarımız için bu duygu bir kabusa dönüşebilir, çünkü bir mavi yolculuk sırasında veya bir dağ tatilinde virajlı yollarda çok şiddetli bulantı ve kusmalarla tatilimizi zehir edebilir.
Bu hastalık nedir? Nasıl oluşur? Neden bazılarımız araçların içinde başka insanların olduğundan daha fazla rahatsız olur? İşte bu yazımızda bunların cevaplarını vereceğiz.
İnsanoğlunun denge sistemi gerçek bir doğa mucizesidir. İnsanoğlunun uzaydaki yerini koordinatlarıyla noktasal belirleyip vucudun istenmeyen duruma düşmesini engellemek için düzenlenmiş bir mühendislik harikasıdır. Bu sistemin merkezi beyinciktir. Beyincik kontrolü elinde tutabilmek için ihtiyacı olan bilgileri üç çevre organdan toplar. Bunlar gözden gelen bilgiler, ayak tabanındaki sinir uçlarından gelen bilgiler ve iç kulaktaki vestibül denilen yarım daire kanallarından oluşan denge organından gelen bilgilerdir. Tabii ki bu bilgiler arasında en değerlileri 24 saat çalışan iç kulaktan gelenlerdir. Uyku sırasında bile iç kulak sadık bir bekçi gibi beyni uyandırmadan tehlikeleri takip eder ve tehlike anında beyine alarm vererek bizi uyandırır. Denge konusunda en önemli göreve sahip olan vestibül uzaydaki üç düzlemden gelen bilgileri değerlendiren üç yarım daire kanalından oluşmuştur. Yarım daire kanallarının içinde endolenf ve perilenf denilen sıvılar vardır. Bu bölgelerdeki denge duyusunu sinir uçları, bunların üzerinde ki bir jel ve jelin içinde uzaydaki hareketlere göre yer değiştiren kristaller (otolitler) vardır.
Dalgalı bir denizde sallanan savaş gemisinden atılan topun hedefini bulmasını sağlayan jiroskop gibi her iki kulaktan gelen bilgiler kafamızın ve vucudumuzun hep dengeli hareket etmesini sağlar. Araç tutması dediğimiz durum işte iç kulaktaki bu denge organının hassasiyeti ile ilgilidir.
Vucut dengesi beş temel sistem tarafından sağlanmaktadır.
-İç kulaktaki labirenter sistem; Vucudun uzaydaki konumunu, vucut hareketinin aşağı-yukarı, ileri-geri planda olduğunu belirler.
-Gözler; vucudun çevre ile uyumunu kontrol eder.
-Eklem ve omurgada bulunan basınç reseptörleri; dokunma ile ilgili bilgileri ve vucudumuzun hangi kısmının yere değdiğini bildirir.
-Kaslarda ve boyundaki algılama resptörleri; vucudun hangi parçasının hareket ettiğini gösterir.
-Merkezi sinir sistemi; yukarda saydığımız 4 sistemden gelen bilgileri toplar, değerlendirir ve bunlar arasındaki koordinasyonu sağlar.
Taşıt tutmasının bulguları ve baş dönmesi, merkezi sinir sistemine diğer dört sistemden birbirine zıt mesajlar geldiğinde ortaya çıkmaktadır. Örnek olarak bir arabanın arka koltuğunda kitap okuduğunuzu yada uçak seyahatiniz sırasında bir hava boşluğuna girdiğinizi düşünün. İç kulağınız ve deri reseptörleriniz yolculuğun hareketini algılayacaktır. Ancak gözleriniz sadece kitabı veya uçağın içini gördüğünden beyniniz birbiriyle uyuşmayan mesajlar alacak ve bu nedenle baş dönmeniz olacaktır ki işte taşıt tutması dediğimiz olay da budur. Hareket hastalığının belirtileri fizyolojik bir bozukluktan meydana gelmediğinden yolculuklarda araç tutması şikayetleri olursa bir takım önlemlerle rahat etmeniz mümkündür.
ARAÇ TUTMASINA KARŞI NE YAPABİLİRİM?
1.Ani pozisyon değişikliklerinden, aşırı kafa hareketlerinden kaçının. Örnek olarak yatar durumdan aniden ayağa kalkmayın veya bir taraftan diğerine ani olarak dönmeyin.
2.Mümkünse vücudunuzun hareketinin iç kulağınız ve gözleriniz tarafından aynı şekilde algılanabileceği bir yerde oturun. Örnek olarak arabanın ön tarafında oturarak uzak mesafelere bakmaya çalışın veya gemi güvertesine çıkıp ufka bakabilirsiniz, uçakta ise en iyisi cam kenarına oturup dışarıyı seyretmektir.
3.Araba veya toplu taşıma araçlarında kitap okumayın yada zıt yöndeki koltuklara oturmayın.
4.Yolculuğa çıkmadan veya yolculuk sırasında keskin kokulardan, baharatlı ve yağlı yiyeceklerden uzak durun.
5.Doktorunuzun tavsiye ettiği ilaçlardan birini yolculuğunuzdan önce mutlaka alın, bu tür ilaçlar hap, fitil ve bazıları kulak arkasına yapıştırılabilen bantlar şeklindedir.
6.Sigara, kahve ve tuz gibi dolaşımı bozacak ürünlerinin kullanımını azaltın.
7.Baş dönmenize neden olan stresden, sinirlilikden uzak durun.
8.Baş dönmeniz olduğunda motorsiklet ve araba kullanmaktan veya merdiven tırmanmak gibi zarar verebilecek aktivitelerden uzak durun.
Baş dönmesi ve araç tutması olaylarının büyük bir kısmı hafif seyreder ve kendi kendine düzelir. Ancak gittikçe artan şikayetleriniz varsa yada süre uzamışsa bir Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanına görünmeniz tanının doğru olarak konması ve tedavinizin düzenlenmesi açısından çok faydalı olacaktır. Tanı için sinir sistemiyle ilgili bazı testler yapılabilir. İç kulak hem işitme hem de dengeyle ilgili olduğu için dengedeki bir bozulma sonrası işitme testi (odiogram)de istenebilir. Bazı durumlarda kafanızın röntgeni, tomografisi veya manyetik rezonans ile görüntülenmesi veya iç kulağınızı uyarmak için kullanılan sıcak ve soğuk su veya hava ile yapılan sonra göz hareketlerinizi izleyecek bir test (elektronistagmografi-ENG) istenebilir.
Bu hastalık geçici olup önemli sonuçlara yol açmaz. Ancak kişiyi gerçekten çok rahatsız eden ve kısıtlayan bir durumdur.Bu rahatsızlığın tedavisinde vestibüler rehabilitasyon ve posturografi'den yararlanılmaktadır. Posturografi,(Komputerize dinamik posturografi-CDP), çeşitli uyaranların denge merkezine yaptığı etkiyi ve bu uyaranlarla dengenin sağlanması arasındaki ilişkiyi ortaya koyar. CDP, bilgisayar ile kontrol edilen ve hastanın üzerine bastığı hareketli bir platform ile hastanın bütün görme alanını dolduran bir geri plan platformundan yapılmıştır. Bu platformların her ikisi de istenilen ölçüde eğilme hareketleri yapabilir. Klinik olarak CDP iki şekilde yapılır:
-Birinci grup testlerde platform hareketli olup hastada nörolojik, ortopedik bir hastalık olup olmadığı ya da bu hastalıkların hastanın dengesine etkileri değerlendirilmiş olur.
-İkinci grup 6 testten oluşur. İlk üçünde platform sabit son üçünde ise hareketlidir. Bunların sonucunda ise hastada denge sistemiyle ilgili sorunların olup olmadığı araştırılır.