Organik Anlamda idare

Son güncelleme:
  • idarenin yasama yargı ve yürütmeden ayrılan yönleri - yasama ve idare - yargı ve idare - idari yargı - adli yargıAnayasa'nın 7. maddesine göre, "Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'nindir. Bu yetki devredilemez".

    Anayasa'nın 8. maddesine göre, "Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir".

    Anayasa'nın 9. maddesine göre ise, "Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır".

    Anayasa'nın "Cumhuriyetin Temel Kuruluşları" başlığını taşıyan üçüncü kısmında, Yasama (md. 75-100), Yürütme (md. 101-137) ve Yargı (md. 138-160) organlarının oluşumu ile görev ve yetkileri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Anayasa'nın üçüncü kısmının ikinci bölümünde (md. 101-137) düzenlenmiş bulunan Yürütme ise, Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ve İdareden oluşmaktadır. Görülüyor ki, İdare, Devletin Yürütme organı içinde ve bu organın Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu yanında üçüncü kanadı olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Şu halde, İdareyi ilk bakışta Devletin Yasama, Yargı ve Yürütme organının Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu dışında kalan tüm kuruluşları olarak tanımlamak mümkündür.

    Yasama ve İdare

    Yasama ve İdarenin organ olarak ayırt edilmesi herhangi bir sorun yaratmaz. Çünkü Yasama organı, Anayasa'da açık ve seçik bir biçimde belirlenmiştir. Anayasa'nın 7. ve 75. maddelerine göre, Yasama organı Türkiye Büyük Millet Meclisi olup, Milletçe seçilen 550 üyeden oluşmaktadır.

    Yargı ve İdare

    Organ olarak Yargı ve İdarenin ayırt edilmesinde de herhangi bir sorunla karşılaşılmaz. Anayasa'nın 9. maddesine göre, yargı yetkisi bağımsız mahkemelerce kullanılır. O halde, Yargı, Yasamanın tersine, tek bir organdan ibaret olmayıp, bir organlar topluluğudur. Bir organlar topluluğu olarak Yargının ayırt edici niteliği, bağımsız mahkemelerden ibaret olmasıdır.

    Adli Yargı

    Yargıyı teşkil eden mahkemeler, kişiler arasında özel hukuk uyuşmazlıklarını çözmek ve Ceza Kanunu'nu uygulamakla görevli adliye mahkemeleridir (adli yargı düzeni). Adliye mahkemeleri, hukuk ve ceza mahkemelerinden oluşur.

    İdari Yargı

    Yargıyı teşkil eden bağımsız mahkemelerin ikinci bölümü ise, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan İdarenin yargısal denetimi ile görevli mahkemeler olup, bu mahkemeler idari yargı düzenini meydana getirmektedirler. İdari yargı düzeni içinde, kişiler ile İdare arasında çıkan ve İdare Hukuku ile Vergi Hukuku'nun uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkları çözmekle görevli idare ve vergi mahkemeleri vardır. İdare ve vergi mahkemelerinin nihai karar ve hükümlerinin son inceleme mercii, kural olarak Danıştay'dır (AY md. 155). Ayrıca Danıştay, ayrıksı olarak bazı idari davalar ile vergi davalarına ilk derece mahkemesi olarak da bakmakla görevlendirilmiştir. İdare Hukuku'nun asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nde çözülür (AY md. 157). Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin, bir yüksek mahkeme olmasına rağmen, kendisine tabi ilk derece mahkemeleri yoktur. Bir başka deyişle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, çözmekle görevli olduğu uyuşmazlıkları hem ilk ve hem de son derece mahkemesi olarak çözer. Nihayet gene idari yargı düzeni içinde, genel ve katma bütçeli kuruluşların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevlendirilmiş Sayıştay vardır (AY md. 160). Sayıştay, Anayasa'da bir yüksek mahkeme olarak sayılmamış bulunmasına rağmen, verdiği yargı kararlarına karşı bir başka mercie, örneğin idari yargı yerlerine başvurulamaz. Görüldüğü üzere, idari yargı düzeni de adli yargı düzeni gibi, parçalanmış bir görünüm arz etmekte ve bu yargı düzeni içinde idare ve vergi mahkemelerinin tabi olduğu Danıştay ile kendisine tabi ilk derece mahkemeleri bulunmayan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay yer almaktadır.

    Anayasa Yargısı

    Ülkemizde üçüncü olarak, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı hakkında iddiaları karara bağlamak üzere Anayasa Mahkemesi vardır (AY md. 146). Anayasa Mahkemesi ayrıca, Yüce Divan sıfatıyla yargılama görevine de sahiptir (AY md. 148).

    Seçim Yargısı

    Dördüncü olarak, seçimlere ilişkin şikayetleri ve itirazları karara bağlamakla görevli ilçe ve il seçim kurulları ile bu kurulların kararlarını kesin olarak incelemekle görevli Yüksek Seçim Kurulu'nun oluşturduğu bir seçim yargısı vardır (AY md. 79).

    Uyuşmazlık Yargısı

    Nihayet bunlara ek olarak, Anayasa'nın öngördüğü bir yüksek mahkeme olan Uyuşmazlık Mahkemesi vardır ki (AY md. 158), bu mahkeme idari yargı ile adli yargı düzenine dahil mahkemeler arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevlidir. Özetle, pek çok bağımsız mahkemeden oluşan bir organlar topluluğu olan Yargı da Anayasa'da oldukça açık ve seçik bir biçimde düzenlenmiş olup, organik anlamda Yargı ile İdareyi birbirinden ayırt etmede de herhangi bir sorun ile karşılaşılmamaktadır.

    Yürütme ve İdare

    Organ olarak Yasama ve Yargının dışında kalan İdarenin Yürütme içindeki yeri nedir? Anayasa'nın 101 vd. maddelerinde Yürütme; Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ve İdare olarak düzenlendiğine göre, İdareyi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'ndan tamamen ayrı olarak düşünmek mümkün müdür? İdare, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'nun tamamen dışında olarak, Yürütme organı'nın ayrı bir kanadını mı teşkil etmektedir?

    Hükümet de denilen Bakanlar Kurulu, bir yönüyle Yasama organı ile ilişkili olup, herşeyden önce Devletin yüksek yönetimini sağlamakla görevli siyasal bir organdır. Örneğin, hükümetin Yasama organı ile olan ilişkileri, öteki devletlerle olan ilişkileri ya da genel siyasetini gösteren bir program hazırlaması, onun siyasal faaliyetleridir. Aynı şekilde, Cumhurbaşkanı da, Devletin başı olarak Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk Milleti'nin birliğini temsil etmek ve Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetmek görevleri (AY md. 104) dolayısıyla esas itibariyle siyasal nitelikli görevleri yerine getirir. Bu nedenle, Cumhurbaşkanlığı makamının da siyasal niteliği ağır basmaktadır.


    alıntı


    https://www.main-board.com/siyaset-bilimi/680918-genel-idare.html#post4931508
0 0 0
```[cite: 10]