Genel idare

Son güncelleme:
  • merkezi idare - mahalli idareler - yerel yönetimlerYürütme organını oluşturan Bakanlar Kurulu ve Cumhurbaşkanlığı makamının siyasal niteliği ağır basmakla beraber, bunları İdareden tamamen ayrı düşünmek de mümkün değildir.

    Bir defa, Bakanlar Kurulu'nu İdareden tamamen ayrı düşünmek mümkün değildir. Şöyle ki; Bakanlar Kurulu'nu oluşturan bakanların her biri, Devletin idare teşkilatı içinde belli bir veya bir grup idari hizmeti gören münferit bakanlıkların en yüksek amiri durumundadır. Gerçekten, Devlet toplumsal ihtiyaçları karşılayacak bazı önemli hizmetleri bizzat kendisi üstlenmiş ve bu hizmetleri merkezi idare (AY md. 126) denilen bir teşkilat aracılığı ile yürütmeye başlamıştır.

    İşte, merkezi (genel) idare teşkilatı tarafından yürütülen ve milli kamu hizmetleri olarak da adlandırılan bu hizmetler bakanlıklar biçiminde örgütlenmişlerdir. Münferit bakanlar ise, bakanlıklar biçiminde örgütlenmiş bulunan bu hizmetlerin en yüksek amirleridir. Görüldüğü üzere, Anayasa'nın Bakanlar Kurulu ve İdare arasında yaptığı ayrım bu noktada önemini yitirmektedir. Yani, Bakanlar Kurulu, aslında belli kamu hizmetlerinin ve bu hizmetleri yürütmek üzere oluşturulmuş bulunan örgütlerin en yüksek amirlerinden oluşmaktadır.

    Bakanlar Kurulu'nun başkanı olan Başbakan'ı da İdareden tamamen ayrı olarak düşünmek mümkün değildir. Bir defa, bir hizmet bakanlığı imiş gibi doğrudan doğruya Başbakanlık'a bağlanmış bulunan hizmetler ve bu hizmetleri yürüten örgütler mevcuttur. Ayrıca 1982 Anayasası'na göre, Başbakan'ın, İdarenin en yüksek amirleri durumunda olması gereken bakanlar üzerinde sadece siyasal bir güce sahip olmadığı, bakanlar üzerinde aynı zamanda hukuki bir güce de sahip olduğu ve dolayısıyla idare teşkilatı içinde belli bir amiriyet mevkii işgal ettiği söylenebilir.

    1982 Anayasası'nın 112. maddesinin 3. fıkrasına göre, Başbakan belli idari hizmetlerin en yüksek amiri durumunda olması gereken bakanların görevlerini Anayasa ve kanunlara uygun bir biçimde yürütmelerini gözetmek ve düzeltici önlemleri almak yetki ve görevi ile donatılmıştır. Başbakanın bu yetki ve görevi, onun Anayasa'nın 109. maddesinin 3. fıkrasına göre bakanların görevlerine son verilmesi için Cumhurbaşkanı nezdinde öneride bulunmak yetkisi ve Cumhurbaşkanı'nın da bunun üzerine bakanları görevden alma yetkisi ile birlikte düşünüldüğünde (AY md. 104), Başbakan'ın da bakanlar üzerinde belli bir amiriyet mevkiini işgal ettiğini söylemek pek de abartılı olmayacaktır.

    Nihayet, Cumhurbaşkanı da İdare ile ilişkili olup, İdareden tamamen ayrı düşünülemez. Cumhurbaşkanı'nın gerekli gördüğü hallerde Bakanlar Kurulu'nu toplantıya çağırıp bu Kurula başkanlık etmesi, bakanların görevlerine Başbakan'ın önerisi üzerine son vermesi, Bakanlar Kurulu'nun idari görevlerine ilişkin olarak hazırladığı kararnameleri ve müşterek kararnameleri imzalaması, atama işlemi niteliğindeki pek çok idari işlemi tek başına yapabilmesi ve Anayasa'nın 108. maddesi uyarınca Devlet Denetleme Kurulu aracılığı ile İdareyi de denetleyebilmesi, onun İdareden tamamen bağımsız ve ayrı olarak düşünülmesini engellemektedir. Özetle, organik anlamda idare belli ölçüde, Devletin Yürütme organı ile özdeşleşmektedir.

    Mahalli İdareler (Yerel Yönetimler)

    Tüm ülke düzeyinde yürütülmesi gereken milli kamu hizmetleri yanı sıra, belli bir yörede, salt o yöre ve yöre halkının ihtiyaçlarını karşılamak üzere yürütülen mahalli (yerel) kamu hizmetleri de vardır. Bu hizmetler Devletin merkezi idare teşkilatı aracılığı ile değil de, belli bir yörede oluşturulmuş bulunan ve Devlet tüzelkişiliği dışında ayrı bir tüzelkişiliğe sahip mahalli idareler (yerel yönetimler) aracılığı ile yürütülür. Anayasa'nın 127. maddesinin 1. fıkrasına göre, mahalli idareler; il, belediye ve köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuş bulunan kamu tüzel kişileridir. Şu halde, Anayasa il, belediye ve köy olmak üzere üç tür mahalli idare öngörmüştür.

    Öteki Kamu Tüzel Kişileri

    Öte yandan, tüm ülke düzeyinde yürütülmesi gereken öyle idari hizmetler vardır ki, Devlet bu hizmetleri, Devlet tüzel kişiliğini temsil eden, merkezi idare dışında oluşturduğu ayrı kamu tüzel kişilerine yükler. Özellikle teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren hizmetler için bu yola gidilmiştir. Örneğin, üniversiteler (AY md. 130), Radyo ve Televizyon İdaresi (AY md. 133) gibi, Anayasa'da sayılanların dışında da, bu gibi hizmetleri yürütmek üzere kamu tüzel kişileri oluşturma imkânı vardır (AY md. 123/3). İşte mahalli idareler gibi, belli idari hizmetleri görmek üzere Devlet tüzel kişiliği ve dolayısıyla merkezi idare teşkilatı dışında oluşturulmuş bulunan öteki kamu tüzelkişileri de organik anlamda idare içinde yer alır. Nitekim, Anayasa'da da bu kuruluşlar "İdare" başlığı altında düzenlenmiştir.

    Özetleyecek olursak, organik anlamda idare; Yasama ve Yargı organları dışında, başında hükümeti oluşturan münferit bakanların yer aldığı ve Devlet tüzel kişiliğini temsil eden merkezi idare ile, belli yörelerin yöresel ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan mahalli idareleri ve belli idari hizmetleri yürütmek üzere teşkil edilen öteki kamu tüzelkişilerini kapsamaktadır.


    https://www.main-board.com/siyaset-bilimi/680910-idare-kavrami.html

    alıntı
0 0 0
```[cite: 10]