Müslüman Sanat - Cengizhan Konuş
Son güncelleme:
-
sanat dinin çocuğudur - müslüman sanat ne demek - cengizhan konuş yazıları
MÜSLÜMAN SANAT
‘’Sanat, dinin çocuğudur.’’ (Durkheim)
Kelimeler: Kalbimizi öpen aydınlığın anlatıcıları. Kelamın en üstünü Kitab’a muhattap olan bizler için kelimeler, imanî bir teşebbüs olmalı. Fikir zindanımızın dehlizlerini keşfetmeliyiz onlarla. Arzularımızın çıldırtan merakını deşifre etmeliyiz kelimelerin refakatinde.
Sorulması gereken soru, sanat eserinin formunu belirlerken, içeriğini neyle, nasıl dolduracağımızdır. Ancak bunu yaparken gözden kaçırılmaması gereken şey, sanat eserinin formuyla içeriğinin birbiriyle olan bağlantısını kaybetmemek gerekir. Çünkü Batılı formla Müslümanca bir sanat eseri meydana getirmek en azından ifadesel anlamda mümkün değildir. Eğer bu anlamda bir sanat eseri ortaya koyacaksak bu Müslüman sanatçının dünyevileştiği, uzlaştığı anlamına gelir. Müslüman sanatçı kendi sanat formunu kendisi oluşturmak durumundadır. Minyatür bunun en güzel örneklerinden birisidir.
Çağdaşlaştığını düşünen, modernitenin uçurumlarını arzın cenneti zanneden, yeryüzüne sahte bir cennet kurma iddiasındaki insanın, ben’i merkezine alarak Allah’a karşı açtığını beyan ettiği savaşta sınırları zorlaması sanat olamaz. Müslüman sanatçının yapması gereken şey, Allah’ın Cemal ismiyle meseleyi iman merkezine çekip estetiğe hikmet çerçevesi içinde bakmaktır. İnanç bir değerler silsilesiyse, Müslüman sanatçı için inançsızlık, Allahsızlık bir zafiyettir. Batı’nın değerleri içinde yetişen ve bu daire içinde beslenen bir sanatçının ana kaynağı trajedidir. Trajedi ise insanın Yaradan ile çatışmasından başka bir şey değildir. Müslüman bir sanatçı eserinin ana kaynağını ‘’trajedi’’ olarak belirleyemez. Çünkü insan Yaradan ile çatışma içinde olamaz. Trajedi illa ki kötü sonla bitmek durumundadır. Oysa Allah umutsuzluğu yasaklamıştır; İslam havf ve reca dengesinden söz etmektedir. İnsan dünyaya imtihan için gönderilmiştir ve imtihan karşısında sabretmek, teslimiyet Müslüman bir kişi için erdemdir. İşte sanat trajediden mi beslenecek yoksa hikmetten mi beslenecek sorusu meselenin çekirdeğidir.
Ben merkezli, hodkâm ve nihilist arzularını aynanın odak noktasına yerleştiren sanatçının, hayatı, estetiği ve anlamı anlamlandırmaktaki en büyük eksikliği; İlahi eserin dünyaya yansıması olan sanatı Yaradan’dan ayrı bir yere yerleştirmesidir. Şuursuz arayışın sonucunun bulamamak olduğunu göremeyecek kadar kör olan entelektüelin, sanatın sadece icradan ibaret olduğunu düşünmesi acı vericidir. Kendi ben’iyle ve beyniyle mutabık kalan sanatçının rızaya rıza göstermemesi sınırları ifşa ettiğinin değil, sonsuzluğun resmini anlatacak doğru kelimeleri bulamadığının göstergesidir. Müslüman sanat ile Batı tipi ben merkezli sanat arasında sadece ideolojik ya da inançsal bir ayrışma yok. Sanatın ifadesi ve icrası noktasında anlamlandırma farkı var. Bir görüş sapması yok; temelden farklılaşan, hatta çelişen, ayrı yönlere akan bir fikir argümanı var. Her ne kadar farklı yönlerde aksalar da, tıpkı karanlık ve aydınlık gibi birbiriyle durmadan çatışma hâlindedirler.
Müslüman sanatın yapmak istediği, Allah’ın Cemal isminin ve Kitab’ın kelimelerinin insan havsalasında çağrışımlar yapmasını sağlamak ve çağrışımlardan hareketle bir yön belirleyip akışı o yönde sağlamlaştırmaktır. Oysa Müslüman sanattan ayrışan bir duruş sergileyen Batı tipli ben merkezli sanatın çekirdeğinde reddiyeler risalesi mevcuttur. Yabancılaşan, egoistleşen, yozlaşan sanatın insanda oluşturduğu etki geçici ve sınırlıdır. Çünkü insanın hilkatine, inanma dürtüsüne oldukça uzaktır. Varlığın mümkün alanına tefekkür gözüyle bakan Müslüman sanatın eseri, elbette vicdani oluşumunu öne alan insan olacaktır. Yaradan’ın eserine Yaradan’ın işaret ettiği minvalden bakmak insana hak ettiği değeri vermek demek olduğu gibi, Yaradan’ı tespih eden bir sanat oluşumu sunacaktır bize. Merkezine Allah’ı almayan sanatın bize ne verdiği de tartışılır doğrusu. Bireysel bir tatmin, egoist bir duruş ve arzularına alet olmuş, cüce bir başkaldırı fragmanından başka bir şey değildir bu sanat. İdrak çizgisini insanın egoistliğinden başka bir çizgiye çekemeyen sanat, ancak kendisini taltif eder. Bu da, zannedildiğinin aksine sanata sınır koyar. Çünkü Yaradan eksensiz insan kendisini tanrı ilan eder. Oysa Yaradan eksenli insan tefekkürü dini bir vecibe sayarken, Müslüman sanat içinde bulunmaz bir mücevher olduğunu idrakine yerleştirir. Bencilliğine, kurguladığı kahramanına tanrı rolü veren, kendisini de Tanrıların Tanrısı payesiyle ödüllendiren sanatçının, varlığın mümkün alanını sentezlemesi, analiz etmesi düşünülemez. Estetiğin kabuğuna kendisini ram eden sanatçının yaptığı da kendine biat etmektir. Kabukta kalan ama öze inemeyen Batı tipli ben merkezli sanatçı meyvenin tadını bilemez.
Müslüman sanatın, varlığın mümkün alanına yaptığı etki her şeyden evvel vicdanı hatırlatmasıdır. Müslüman sanat, sanatçıyı adi bir kukla, bir figüran olmaktan kurtardığı gibi rejisör koltuğuna oturtur. İdealizmin Allah’la bağı koparsa sanatın ne olduğuna dair sorular cevapsız kaldığı gibi, birbiri içine geçerek kördüğüm hâline gelir. Çünkü merkezini kaybeden, merkezine sahteliği alan dairenin gerçek sınırları hesaplanamaz, gerçekliği aldatıcıdır. Müslüman sanat, dairenin merkezini bulmak ve insanı o merkeze dâhil ederek varlığın mümkün alanını analiz etmektir. Müslüman sanat, çağa, insana, hayata, vicdana ve kelimelere bir felah çağrısı ve kurtuluş önermesidir.
CENGİZHAN KONUŞ