Kelimeler’ ve Gyges’in Yüzüğü - Nazan Bekiroğlu

Son güncelleme:
  • nazan bekiroğlu yazıalrı - nazan bekiroğlu köşe yazıalrı - kelimleri nasıl kullanmalı - kelimler ve gygesın yüzüğü yazısı

    Bizde “Çalıntı Hayat” ismiyle gösterilen bir film “Kelimeler”. Bir gerçeğe sahip olmanın tek yolunu onu kelimelere dökmekle sınırlayan kabiliyetsiz bir yazar bir gün kendi (sahip olamayacağı) gerçeğini başkasının kelimelerine dökülmüş olarak bulursa ne olur?

    Hem de o kelimeler eski bir çantanın içinde, sahipsiz bir el yazması şeklinde karşısına çıkarsa? Seçim yapmak mecburiyetinde kalır. Ya o yazmayı hiç görmemiş gibi davranacak ya da kendisinde o yazmayı sahiplenme hakkını bularak (çünkü o kelimeler onun yaşantısını yansıtmaktadır, düpedüz onundur bu kelimeler, benim yazmam gerekeni sen yazmışsındır) zaten hiç kimsenin gibi görünen yazmayı kendi adıyla bastıracaktır. Yazmayı bilgisayarda okuyan karısının yazara gerçeği söyleme hakkı bile bırakmaması bir şey değiştirmez. Neticede bir eylem eylenmiştir işte. Gerekçeler sonucu ne kadar meşrulaştırabilir ki?

    Söz aramızda, bu gerekçeler neredeyse bizim bile aklımızı çelecek cazibede ve sarmalın farklı boyutunu düşünmemizi dayatacak masumiyette görünmektedir. Kabiliyetsiz yazar, yazmak istediği şeyi değil yazması gereken şeyi yazılmış olarak bulmuşsa bir metin sadece onu kelimelere dökebilenin midir? Romanları bazen onların yazarı olmayanların tamamladığı doğruysa bu kimin metnidir? Sadece o kelimelerin parmaklarından, zihninden geçmesini istediği için sayfaları baştan sona değin ve noktasına virgülüne dokunmadan, imlâ hatalarını bile düzeltmeden tekrar yazmaya başladığı an zaten bu sınır ortadan kalkmaz mı? Bir an için bile olsa, bunun nasıl bir duygu olduğunu anlamak için bile olsa, “O kelimeleri doğuran sevinç ve acı”ya sahip olduğundan emin olan birisi kendisinde o kelimeleri ç/alma hakkını bulmaz mı?

    Kim bilir belki gerçek dediğimiz şey, kelimelerin zihinden döküldüğü andır sadece. Kontrol edilemeyen ve nereden geldiği belli olmayan bir nehir gibi, cümlelerin bir bütüne kendiliğinden dönüştüğü, ani bir ilhamla gelen gerçek metin. Bittiği andan itibaren yazarının da yabancılaştığı, derin ve rüyasız bir uykuya düştüğü böyle bir metinin gerçek manada tek sahibi olabilir mi? O vardır. Kimi onu yazarak hatırlar kimi de okuyarak.

    Tıkanıp duran kelimeler karşısında kendi kendisinin düşündüğü gibi biri olmadığından şüphelenmeye başlayan biri için düşündüğü kişi olduğunu anlamasının tek yolu kelimelerdir. Gerçeğin kelime biçiminde görünmesi gerekir hiç olmazsa düşüncede. Kelimeler bu yüzden önemli, yazmak bu yüzden ölümcül bir eylemdir. Ama bunlar soyut kelimelerdir neticede ahlâk ise gerçektir. Ahlâk sorunu filmin asıl meselesine dönüşür doğal olarak.

    Platon, Devlet’in ikinci kitabında bir çoban olan Gyges’in öyküsünü anlatır. Bir deprem neticesinde yarılan yerin içine giren Gyges, orada bir ceset görür ve cesedin parmağındaki yüzüğü alarak yeryüzüne çıkar. Bu, sihirli bir yüzüktür aslında. Parmağındaki yüzükle oynarken kaşı avucuna doğru çevirdiğinde görünmez olduğunu, eski haline getirince tekrar göründüğünü anlar Gyges. Bu inanılmaz güce sahip olduğunu fark edince yaptığı şey ise saraya girmek, kraliçeyi baştan çıkarmak ve kralı öldürüp yerine geçmek olur. Nasılsa hiç kimse onu görmemektedir!

    Ürpertici bir öykü. Devamında, iyilik ve kötülüğün içten mi yoksa toplumsal yönlendirmeler neticesinde mi var olduğunu sorgulayan Platon, ahlâkı bir yanıyla öğrenilmiş bir mecburiyete indirgemektedir. Bu sosyal ahlâktır aslında. Oysa bir de iç ahlâk vardır. Bundan sonrası kişinin kendisine biçtiği ahlâkın sınırları içine girer, demektedir Platon. Yani en görünmez olduğu anda bile insanın kendisine biçtiği coğrafyanın sınırları. Yani Kant’ın mezar taşına kazılı şu meşhur ilke: “Üzerimdeki gökyüzü ve içimdeki ahlâk yasası”. Görünmezde neysem gerçekte de o benim işte.

    “Kelimeler”in katmanlı son’u iki tür ahlâkı da filmde geçerli söylem kılarken bir not: Kelimelerin gerçek sahibi olan asıl yazar “Benim felâketim, kelimeleri, onları bana ilham eden kadından daha fazla sevmemdi” diyor. Sadece onun değil bütün yazanların felâketi galiba, hayatın söze fedası.
0 0 0