Ekolojiye Giriş ve Beslenme ilişkileri
Son güncelleme:
-
çevrenin cansız etmenleri - çevrenin canlı etmenleri - abiyotik etmenler - biyotik etmenler•..Bütün canlıların içinde yaşadığı ortama çevre denir.
•...Canlı içinde yaşadığı çevreyle sürekli iletişim halindedir.Canlıların birbirleriyle ve yaşadıkları çevreyle olan ilişkilerini inceleyen bilim dalına ekoloji denir.
•...Doğal ortamlarında yaşayancanlılar arasındaki etkileşimlerde sürekli bir denge vardır ve bu denge sayesinde çevreye zarar verilmez.
•...Doğal ekosistemlerin bulunduğu ortamlarda insan nüfusunun artması kentlerin düzensiz olarak büyümesine ve zararlı artıkların birikmesine neden olmakta,sonuçta yeşil alanların oranı hızla azalmaktadır.
A.ÇEVRENİN CANSIZ VE CANLI ETMENLERİ:
• ...Çevre canlı (biyotik) ve cansız(abiyotik)faktörlerin bir arada bulunmasıyla oluşan bir bütündür.
• ...Cansız faktörler ışık,sıcaklık,toprak,su,mineraller,pH ve iklim şartları olarak sıralanabilir.
• ...Canlı etkenler ise üreticiler,tüketiciler ve ayrıştırıcılar olarak üç gruptatoplanabilirler.
1.Cansız (abiyotik) etmenler:
• ...Canlıların sürekli etkileşim içinde bulundukları çevre faktörleridir.
a.)Işık:
• ...Dünyanın doğal ışık kaynağı güneştir.
• ...Güneşten gelen ışınlar bitkiler tarafından fotosentez yoluyla besin yapımında kullanılarak kimyasal enerjiye çevrilir.
• ...Işık ayrıca bazı hayvanların üreme dönemlerinin düzenlenmesinde ve göç zamanlarının ayarlanmasında da etkilidir.
b.)Sıcaklık:
• ...Canlıların yeryüzüne dağılımını ve yoğunluğunu belirleyen önemli bir etkendir.
• ...Her canlı türü belli bir sıcaklık aralığında hayatını devam ettirir.Bu nedenle sıcaklığın uygun olduğu tropik bölgelerde çok fazla tür çeşidine rastlanırken kutuplarda ve çöllerde daha az tür yaşamaktadır.
• ...Dünyanın ısı kaynağı olan güneş,canlılar için gerekli olan ısıyı üretir.
• ...Canlılardaki enzimatik reaksiyonlar ancak belli sıcaklık derecelerinde gerçekleşebilir.
• ...Bazı canlılar(yılanlar ,kurbağalar,balıklar vb.) vücut sıcaklıklarını çevreye göre ayarladıklarından(soğukkanlı canlılar) soğuk havalarda kış uykusuna yatmak zorunda kalırlar.
c.)İklim:
• ...Belli bir bölgede uzun süre hakim olan atmosfer koşullarına iklim denir.Canlıların yaşaması iklim şartlarına uyum sağlamasına bağlıdır.
• ...İklim şartlarının elverişli olduğu bölgeler,bitki ve hayvanların çoğalmasına uygun ortamlar olduğu için bu bölgelerde canlı sayısı fazladır.
• ...Yeryüzünün farklı bölgelerinin farklı miktarda ısınması,hava akımlarına ve okyanuslarda su akımlarına neden olur.Bu akımlar ile atmosferin ısı dağılımı bir miktar dengelenmiş olur.
d.)Toprak ve mineraller:
• ...Bitkiler toprağa bağlı olarak yaşayan canlılardır.Topraktan aldıkları mineralleri kullanarak hem kendi hayatsal olaylarının devamını sağlamakta,hem de diğer canlıların ihtiyacı olan besinleri sentezlemektedirler.
• ...Bir çok mikroorganizmanın yaşam ortamı da topraktır.Toprakta bulunan mineraller hiçbir canlı tarafından doğrudan sentezlenemez.
• ...Her canlı mineralleri ya topraktan alır ya da daha önceden topraktan almış olan diğer canlıları yiyerek mineral ihtiyacını karşılar.
• ...Mineraller canlı vücudundaki bir çok molekülün yapıtaşıdır.
• ...Hücrelerde biyolojik reaksiyonları gerçekleştiren bir çok enzimin çalışması,bazı minerallerin enzim yapısına katılmasına(kofaktör) bağlıdır.
• ...Mineral tanecikleri ile humus karışarak toprağı meydana getirir.Rüzgar,sıcaklık ve suyun aşındırıcı etkileri dünyanın yüzeyini kaplayan kayaların zamanla parçalanması,toprağı oluşturan mineral taneciklerinin ortaya çıkmasına neden olur.
• ...Rüzgar ,sıcaklık ve suyun aşındırıcı etkileri dünyanın yüzeyini kaplayan kayaların zamanla parçalanmasına ve toprağı oluşturan mineral taneciklerinin ortaya çıkmasına neden olur.Kayaların üzerinde yaşayan küçük bitkiciklerin zamanla ölmesi ve sonuçta çürümesi ile humus denilen organjk madde ortaya çıkar.Mineral tanecikleri ilehumusun karışımından toprak meydana gelir.e.)Su:
• ...Canlılığın devamı suya bağlıdır.Su, hücre içi reaksiyonların gerçekleşmesi için uygun bir ortam oluşturur.Suyun olmadığı yerlerde hjç bircanlının yaşaması mümkün değildir.
• ...Yeryüzündeki suyun kaynağı atmosferden gelen yağmur ve kar sularıdır.
• ...Bu sular yerden buharlaşmakta ve yoğunlaşma sonucu tekrar yeryüzüne yağmur ve kar olarak dönmektedir.
• ...Yeryüzünde bulunan içme suyu kaynakları insanların bilinçsizce yerleşim yeri açmaları ve sulara bıraktıkları artık maddeler nedeniyle sürekli azalmaktadır.
• ...Bu durum sonraki yıllarda suyun değerinin daha da artacağını ve insanların yeterli su bulmada zorluklarla karşılaşılacağını göstermektedir.
• ...Yeryüzünün ¾’ü sularla kaplıdır.
f.)pH:
• ...Belirli bir bölgede bulunan toprak,su ve diğer kimyasal maddelerden kaynaklananortamın asitlik ve bazlık derecesi pH’ı gösterir.
• ...Ortamın pH değeri canlıların yaşamında etkilidir.Bir çok canlı grubu pH’ın nötr olduğu ortamlarda yaşamaya uyum sağlamıştır.
• ...pH değeri canlı vücudundaki kimyasal reaksiyonların gerçekleşmesini sağlayan enzimlerin çalışmasında etkilidir.Enzimler ancak belli pH aralıklarında reaksiyonları gerçekleştirirler.
• ...Bol yağış ala bölgelerdeki topraklar,örneğin Karadeniz bölgesi toprakları oldukça asidiktir.
2.Canlı (Biyotik) Etmenler:
• ...Ekosistemlerde bulunan üretici,tüketici ve ayrıştırıcı canlılar biyotik etmenler olarak adlandırılır.
• ...Canlılar arasındaototrof-heterotrof ilişkisinden başka belirli bazı yaşama yaşama ve beslenme biçimleri vardır.
a.)Üreticiler (Ototrof canlılar):
• ...İnorganik maddelerden organik madde üreterek bütün canlıların besin ihtiyacının karşılanmasını sağlayan canlılardır.
• ...Bunlar fotosentez yapabilen yeşil bitkiler ,fotosentetik bakteriler ve kemosentezle ışıksız ortamda besin üretebilen bakterilerdir.
• ...İnorganik maddeleri kullanarakkendi besinini üretebilen bu canlılaraototrof canlılar denir.
• …Fotoototroflar ışık enerjisini kullanarak inorganik maddelerden organik besin üretirken ,kemoototroflar inorganik maddelerin oksidasyonu sonucunda açığa çıkan enerjiyi kullanarak inorganik maddelerden organik besin üretirler.
b.)Tüketiciler (Heterotrof canlılar):
• ...Besinlerini dış ortamdan hazır olarak alan canlılardır.Bu şekilde beslenen canlılara heterotrof canlılar denir.
• ...Etçil ve otçul olan hayvanlar ,mantarlar ve bakterilerin çoğu heterotrof olarak beslenirler.
• Otçullar (Otoburlar = Herbivorlar) = 1. Dereceden Tüketiciler :
İhtiyaçları olan besin maddelerini ve enerjiyi üreticilerden yani yeşil bitkilerden karşılayan canlılardır.
• Koyun, keçi, inek, et, eşek, geyik, fil, zürafa, zebra, (maymun), sincap, tavşan.
Fil otçuldur ama geviş getirmez.
• Etçiller (Etoburlar = Karnivorlar) = 2. Dereceden Tüketiciler :
İhtiyaçları olan besin maddelerini ve enerjiyi diğer hayvanları (otçul ve diğer etçilleri) yiyerek karşılayan canlılardır.
• Aslan, kaplan, köpek, kurt, tilki, sansar, kartal, şahin, baykuş, atmaca, kertenkele, timsah, köpek balığı, yılan.
• Hem Etçil Hem de Otçullar (Hepçiller = Omnivorlar) = 2. Dereceden Tüketiciler :
İhtiyaçları olan besin maddelerini ve enerjiyi hem üreticileri yani yeşil bitkileri hem de diğer tüketicileri yani hayvanları yiyerek karşılayan canlılardır.
• İnsan, ayı, maymun, kuşların büyük bir bölümü, kaplumbağa, bazı balıklar, fare, domuz.
c.)Ayrıştırıcılar(Saprofit=Çürükçül canlılar):
• ...Ölen bitki ve hayvan artıklarını parçalayarak besinlerin tekrar ekosisteme dönmesinisağlayan bakteri ve mantarlardır.
• ...Bunlar dış ortama salgıladıkları enzimlerle organik artıkları inorganik maddelereparçalayarak diğer canlıların tekrar kullanabileceği hale getirirler.
• ...Ayrıştırıcı(saprofit) canlılarölen bitki ve hayvanlardakiorganik artıkların parçalanmasını sağlayarak madde döngülerinin gerçekleşmesinde etkili olurlar.
• …Yeşil bitkilerin fotosentez için gerekli inorganik madde ihtiyacı ayrıştırıcılar tarafından ve topraktakimineral maddelerden karşılanır.
• …Mayalar,paslar,küfler,şapkalı mantarlar ve bazı bakteriler katı besin alamazlar.Besinlerini bitki ve hayvan artıklarından eriyik halinde alırlar.Bu beslenme türü saprofit beslenme türüdür ve madde döngüsünde çok önemlidir.
alıntı