Berat gecesi Şaban ayının 15. gecesidir. Bu gece; yaratılanların bir yıl içindeki rızıklarına, zenginliklerine, fakirliklerine, iyi veya kötü hallerine, ecellerine ve bütün bilgilerin Allah tarafından tayin ve takdir olur.
a) Berat ne Demek?
Kelime olarak Berat: Borçtan, suçtan, cenazeden ve hastalık gibi musibetlerden kurtulmak demektir.
Dini terim olarak Berat: Günahlardan kalbin ve nefsin hastalıklarından kurtulmak demektir. Temizlenip, arınmak demektir.
Mübarek aylardan Şaban ayının 14. gününü 15. gününe bağlayan gece Berat gecesidir.
Bu gece, Rabbimizin kulları için mübarek kıldığı gecedir. Ayrıca günahkâr kulları için tanıdığı bir fırsattır. Zaten berat kelime olarak, aklanmak, arınmak ve kurtulmak anlamına gelir. Demek ki, bu gece, günahlardan kurtulma gecesi, af gecesidir. Tövbe ve istiğfarların kabul edildiği gecedir, bu gece.
Bu gece, farklı bir gece, Berat gecesi, kurtuluş gecesidir.
Hal böyleyken “Bu geceleri ihya diye bir şey yoktur” diyen kafa karıştıranlar vardır. Bunlar, nasipsizlerdir.
Günler içinde cumayı ve bayram günlerini nasıl inkâr edemezsek, geceler içinde de Mevlid Kandilini, Regaip, Miraç, Berat ve Kadir gecelerini diğer gecelerle bir tutamayız. Bu gecelerle ilgili ayet ve hadisler vardır.
Berat gecesi beratı almak için çok ibadet, çok dua ve tövbe etmek gerekir. Zekat verilmediyse, namaz kılınmadıysa, varlık içinde hac ibadeti yapılmadıysa, sıcak bahanesiyle oruç tutulmadıysa, bir gecede berat alınmaz.
Hayatta kıbleye dönmeyenin yüzünü kabirde çevirmek neye yarar? Beratı dünyada alamazsan ahirette kurtulamazsın.
b) Berat’ın Önemi:
Bu gecenin İslâm tarihinde büyük bir önemi vardır:
1- İnsanlığa rehber olarak indirilen Kur’an-ı Kerim Levh-i mahfuzdan dünya semasına bu gecede indirilmiş-tir.
2- Kıble bu gecede değişmiştir. Daha önce Kudüs’e doğru namaz kılınırken Allah’ın emriyle Kâbeye dönülmüştür.
3- İnsanların bir yıllık işleri bu gecede takdir olunur. İnsanların yapacakları tövbe, dua ve niyazla haklarındaki hükmü, lehlerine çevirebilirler.
Duhan sûresinin başındaki âyetlerde Rabbimiz: “Apaçık olan kitaba and olsun ki, biz onu kutlu bir gecede indirdik. Doğrusu biz insanları uyarmaktayız. Katımızdan bir buyrukla her hikmetli iş o gecede hükmedilir” buyurmakla bu gecenin önemini haber vermiştir.
Peygamberimizin de haber verdiğine göre, bir yıl içinde nelerin olacağı, kimlere ne kadar rızık verileceği, kimlerin dünyaya geleceği, kimlerin bu dünyadan göçeceği bu gecede belirlenir. Geçmiş bir yılın iyi, kötü amelleri bu gecede Allah’a arz olunur.
4- Bu gece rahmet ve mağfiretin sağanak sağanak indiği, Allah Rasulü’ne şefaat hakkının verildiği, yapılan her ibadete karşılık rahmet hazinesinden sayısız hasenatın verildiği bir şefaat gecesidir.
Hz. Aişe (ra) anlatıyor: “Resûlullah aleyhissalât ü vesselâm buyurdular ki: Allah Teâla Hazretleri, Nısf – u Şa’ban gecesinde dünya semasına iner ve Kelb kabilesi’nin koyunlarının tüyünün adedinden daha çok sayıda günahı affeder.” (Tirmizi, Savm 39)
5- Bu gece bir yıllık ameller değerlendirilir. Bir yıllık işler de tayin ve takdir edilir.
Kur’an-da: “Allahü Teala, dilediği hükmü kaldırır veya değiştirir veya tespit edip yerinde aynen bırakır. Bütün kitapların anası, esası Allah indindedir.” (Rad Sûresi: 39)
- “Her iş bu gecede tayin olunur” (Duhan: 4) buyrularak her şeyin bu gecede tayin ve tespit olunduğu bildirilmiştir.
6- Bu gecede af dileyen af olunur.
Sevgili Peygamberimiz, bizim de bu geceyi ibadetle geçirmemizi tavsiye etmiş ve şöyle buyurmuşlardır: “Şaban ayının 15. gecesini ibadetle geçirin, gündüzünde oruç tutun. Çünkü Yüce Allah, bu gece güneş doğuncaya kadar dünya semasına rahmetiyle tecelli eder ve şafak sökene kadar, Tevbe eden yok mu, affedeyim. Rızık isteyen yok mu, rızık vereyim. Hastalığına şifa isteyen yok mu, şifa vereyim. Daha ne gibi istekleri varsa istesinler, vereyim!” buyurur. (İbn Mâce, İkame 191)
Hz. Aişe (r.anha) validemizin rivayetine göre, Peygamber Efendimiz, Berat gecesini ibadetle geçirmiş ve kıldığı namazın secdesinde şöyle dua etmiştir: “Allah’ım! Azabından affına, gazabından rızana sığınıyorum. Ya Rabbi! Senden yine Sana sığınıyorum. Sen yücelerden yücesin, Seni layık olduğun şekilde medhü sena edemiyorum. Sana layık bir şükürle şükredemiyorum. Sen ancak kendini övdüğün gibisin.” (İbni Mace, C. 1, s. 444)
Hz. Aişe (ra)’dan rivayetle Efendimiz:
- “Aişe! Bu gece hangi gecedir?” diye buyurdu. Ben de:
- “Allah ve Resulü en iyi bilir.” dedim. Resulallah:
- “Bu gece Şaban’ın on beşinci gecesidir. Bu gecede dünya işleri ve kulların amelleri Allah-u Teala’ya arz olunur. Be gecede Allah’ın cehennemden affettiği kimselerin adedi, Beni Kelb kabilesinin koyunlarının kılları sayışıncadır.” buyurdu ve:
- “Hz. Aişe! Sen bu geceyi benim ibadetle geçirmeme izin verir misin?” dedi. Ben: “Evet, buyurun.” dedim.
Peygamberimiz (sav) namaz kılmaya başladı. Kıyamı hafif tuttu. Secdesini ise gecenin yarısına kadar uzattı. Sonra ikinci rekata kalktı. Kıraatını hafif ettikten sonra secdeye vardı. Sabaha kadar secdede kaldı. Ben Resulallah’ın o kadar uzun secdede kalmasından ruhu kabzoldu sanmıştım. Bu endişe ile mübarek ayaklarına dokundum. Vefat etmediğini anladım. O secdesinde şöyle dua ediyordu:
“ Ya Rabbi! Sana kendimden geçerek secde ediyorum. Yürekten inandım Sana. Nimetini ikrar, günahımı itiraf ederim. Nefsime zulmettim; Beni affet. Çünkü senden başka günahları bağışlayan yok.
Allah’ım! Cezandan affına sığındım. Gazabından rızana. Seni ancak Senin kendini sena ettiğin gibi sena ederim.”
Ben: “Ya Resulallah! Bu gece secdelerinde başka zamanlarda duymadığım kadar dualar yaptınız.” dedim. Resul-i Ekrem (sav):
- “Ya Aişe! Sizler de o duaları öğreniniz, öğretiniz ve yapınız. Çünkü o duaları bana secdelerde söylememi Cibril aleyhisselam emretti.” buyurdu.
Bu gecede:
1- Her iş bu gecede tayin olur.
2- Bu gece kurtuluş gecesidir.
3- İlahi rahmet bu gecede iner.
4- Allah’ın affı herkesi kuşatır.
5- Bu gece Peygamberimize şefaat hakkı verilmiştir.
c) Bu Gecenin Kutsallığı Nereden Gelir?
1) Cenab-ı Allah: “Bütün hikmetli işler, bu gece tayin olunur” buyurmuştur. (Duhan: 4)
2) Bir yıllık işler (rızık gibi, ecel gibi bütün işler) bu gece tayin ve tespit edilir.
3) Geçen yılın işleri de bu gece Allah’a arz olunur.
4) Kur’an bu gece gök semasına inmiştir. Hz. Peygamber, Kur’an-a gereken değeri vermeyen ve hatta onunla alay edenlerden yakınarak şöyle demişti: “Ey Rabbim! Bunlar Kur’an-ı büsbütün terk ettiler.” (Furkan: 30)
5) Kıble bu gecede değişmiştir.
6) Peygambere şefaat hakkının üçte biri 13. gece, üçte biri 14. gece, tamamı ise 15. gece yani bu gece verilmiştir.
7) Bu gece, rahmeti ilâhî tecelli eder.
8) Bu gece, kurtuluş gecesidir. İsteyen kurtulur.
9) Bu geceki ibadetlerin fazileti büyüktür. Sevabı da kat kattır. İsyanın, ilgisizliğin de cezası büyük ve kat kattır.
Çok önemli işlerin olduğu, hakkımızda önemli kararların alındığı geçen amellerimizin Allah’a arz olunduğu bu geceyi diğer gecelerden farklı geçirmek için elden gelen gayreti göstermeliyiz.
Resulallah (sav) Hz. Aişe’ye: “Ya Aişe! Regaip gecesinde neler olur biliyor musun?” diye sordu. Hz. Aişe: “Allah’ın Resulü daha iyi bilir.” deyince Peygamber Efendimiz şöyle buyurdular: “Bu sene zarfında doğacak ve ölecek olanlar bu gecede takdir ve tespit edilir. Ve bu gecede canlıların erzakı tertibi olunur. Onların amelleri ve işleri bu gece Rab Teala’ya arz olunur.” dedi.