Gül Yağı Üretimi
Son güncelleme:
-
Çuvallar dolu görünüyor ama kilo çekmiyor. Gübre, ilaç, çapa, işçilik. 200 bin lirayla bu hesap nasıl denkleşir. Boşa koysanız dolmuyor, doluya koysanız almıyor.
Gül goncaları al renkli miğferler giydi mi çiçek ordusu hazır demektir. Artık Bahar Sultan, Kış Şehriyarının izini silse gerektir. Şeyh Sadi Şirazi en güzel şiirlerini gül üzerine yazar ve kitabının ismini “Gülistan” koyar. Talebeleri Üftade Hazretlerine demet demet çiçekler dererken Aziz Mahmud Hudayi bir kuru yaprak getirir. Zira o nebâtatın zikrini duyar. Belki de bu yüzden Şemsettin Sivasi hazretleri çiçekleri dervişlere benzetir. Peki Gülşenâbad’ın şeyhi mi? Elbette güldür. Çiğdem zamanında büyük lütuflara kavuşur, sonra gurbete düşer, hasreti yaşar. Benzi bu yüzden sarıdır. Gözü yaşlı, gönlü gamlıdır. Büyük çileler çektiği kesret aleminde derdine çare bulamaz. Gülşenâbad’a gelir, Gül şeyhin eteğine yüz sürer. Hoş dağınık saçları ve gök renkli elbisesi ile sünbül de aynı dertten mustariptir. Bükük boyunlu menekşe ona kezâ. O gün çiçekler tevhid halkasında toplanırlar. Öylesine coşup huruşa gelirler ki, cezbe rüzgarı ağaçları sallar. Çiçek dervişlerden kimisi yakasını yırtar, kimi destarını atar. Derken cemiyeti tarifsiz bir sükunet sarar ve şeyhin hasreti gönülleri yakar. Gülşeyh müridlerinin sessiz figanlarını duyar. Gülşen camisinin dal minberine çıkar. Ağzını bile açmaz ama kokusu hikmet incileri saçar. Öyle ya onun sustuğundan anlamayan konuştuğundan ne anlar? Lisan-ı haliyle der ki: “Her günün gecesi, her baharın hazanı vardır. Bu dünya yalancı bir gölgedir ki, iş aslı aramaktır.”
Şair (Şemseddin Sivasi) merakını yenemez ona kokusunun kaynağını sorar. Gül dalı gösterir, dal gövdeyi, gövde kökü, kök toprağı, toprak yağmuru, yağmur bulutu, bulut havayı. Hava “Bu koku, yokluk âleminden geldi” der, “yok olursan (fenafillaha varırsan) her tarafta duyarsın.” Şair sorar “Yok olmak. Ama nasıl?” Hava “Senin müşkülünü ancak Gülşeyh çözebilir!” der. Şair geri döner Gül ona hakikatler menbaını gösterir.
“Gül ile gül olup hârı bıraktım
Kâmusın ateş-i vahdetde yaktım.”
Baki gül yaprağını gömleğe, çiğ tanesi yaka düğmesine benzetir. Şairlere göre Allah’ın kudreti her yerde aşikardır, ama en güzel gül goncasında görülür ve bülbülün sevdası boşuna değildir.
Bu hasret nice firaklandıktan sonra tasavvufi bir karakter kazanır. Aşk ateştir. Gül alev. Külhanlar gülhandırlar. “Gülşen” kirinden, pasından arınmış ve ilahi güzelliğin yansımasına hazırlanmış bir kalptir. Gonca halvet halini anlatır, açılmış gül ilahi sırları fısıldar. Gülün ömrü azdır ve faniliğimizi hatırlatır. Öyle ya ölüm Gülzar-ı fenadan, gülzar-ı bekâya geçiş değil midir?
Birileri “Ben yarime gül demem, gülün ömrü az olur” diyedursunlar, Nedim yarini sadece “gülüm” diyebildiği için sever. İnsanımız adını çıkaramadığı gönül ehline “Gülbaba” der geçer ve bu milletin ne çok Gülbaba’sı vardır.
Gül, müjde demektir. Osman Gazi belki de bu yüzden oğluna “İstanbul’u al, gülzar et” der. Fatih Gülbahar adlı bir ebenin elinde doğar. Arifler müjdeyi “Murad’ın ocağında bir gül-i Muhammedi açtı.” diye duyururlar. Padişah o günün şerefine âleme gül-âb-ı meserret saçtırır.
Fatih önce Çiçek sonra Gülşah ve Gülbahar hatunla evlenir. Ama onun hanımlarının üstüne kokladığı tek gül vardır. “İstanbul!”
Yunus Emre “Çiçek eydür iy derviş gül Muhammed teridir” der. Süleyman Çelebi ilave eder: “Hoş direrlerdi terinden gülleri.” Fuzuli ve Sultan Ahmed’in şiirlerinde gül, Efendimiz’i temsil eder. İşte bu yüzden hilyelere “Gül-i Muhammedi” derler. Mevlid cemiyetlerinde gülabdanlarla gülsuyu sunar, onu hatırlatırlar.
Isparta güzellikleri gülde gören bir kenttir. Babalar evlerine gül gibi bakar, kızlarının ismini Güldane, Gülizar, Gülfidan ve Ayşegül koyarlar. Hocaları sever de döver de ama vurdukları yerde gül biter. Bunlar güzel çocuklardır ve büyüyüp gül edalı, gül endamlı, gül tenli ve gülgün olurlar. Eh ufak tefek kusurları da vardır ama gül dikensiz olmaz. Bu diyarda delikanlılar “beni everin” diyemez, ancak dertlerini güllü çorap giyerek anlatırlar. Hanım kızlar gül üstüne gül işler, mendillerine “güloya” yaparlar. Gül saksılarını sokaktan yana koyarlar. Muradına erenlerin yüzünde güller açar.
Ümmi Sinan Hazretlerinin “Seyrimde bir şehre vardım/Gördüm sarayı güldür gül/Sultanının tacı tahtı/Bağı duvarı güldür gül/Gül alırlar gül satarlar/Gülden terazi tutarlar/Gülü gül ile tartarlar/Çarşı pazarı güldür gül” mısraları ile anlattığı şehir Isparta olmalıdır.
Gül narin çiçektir ancak öyle nazlı bir bitki değildir. Bir fide 10 yıl ürün verir, kalenderdir. Ama çapasına, gübresine ilacına dikkat eden karşılığını görür. Üretici 11 ay yatar, 1 ay mesai yapar. Gülcü dediğin sabahın seherinde bahçede olmalı, güneş tepeye gelmeden küfesini omuzlamalıdır. Gül okkayla satılır, ama mübarek okaya gelmez. Bir kilo için tam 380 gonca toplamanız gerekir. Yani bir sepet filan.
Yaşlı bir teyze çuvalını kantarın üstüne koyuyor. Merak edip bakıyorum 7 kilo. 200 bin liradan hesaplarsanız bir buçuk milyon lira bile etmiyor. Koca günün kârı bu. Bir de dikeni var ki düşman başına. Ninemin elleri çatlak çatlak.
Köy kahvesinde bir dokunup bin işitiyoruz. Dönüp dolaşıp hayat pahalılığından dert yanıyor, ürünlerinin para etmediğinden yakınıyorlar. Öylesine çarpıcı misaller veriyorlar ki hak vermemek ne mümkün. Böylesi sohbetlerde fatura hep birliğe kesilir. Yine öyle oluyor. “Gül Birlik niye var?” diyorlar, “Kooperatifin amacı üyelerine hizmet değil mi? Bir zamanlar iki ton gül toplayan sıfır otomobil alıyordu. Şimdi 20 ton gül bir otomobil etmiyor.”
Hele küçük bahçelerin sahipleri üçüne beşine bakmıyor, ürünü eşe dosta ikram ediyorlar. “Yeter ki topla” diyorlar, “gülü de senin olsun, fidesi de.”
Gül Birlik, dünyadaki krizin ve artan rekabetin farkında. Şirketin muhasebesine bakan Tacettin Öncü ayakta kalmak için ihtiyatlı hareket etmek zorunda olduklarının altını çiziyor. Bakın genç bir insan günde azami 20 kilo gül toplayabiliyor. Bir dönümden çok çok 500 kilo gül alınıyor. Yaklaşık 4 ton gül yaprağından bir kilo yağ çıkarılabiliyor ki, bu 8 dönüm arazinin işlenmesi ve 200 işgünü demek oluyor. Bir kilo gül yağı dünya piyasalarında 2600 dolardan işlem görüyor. Yer yüzünde (her yıl) 4000 ton gül yağı üretiliyor. Bunun 3000 tonu talep görüyor, 1000 tonu depolara kaldırılıyor. Sadece göller bölgemizde 2000 ton yağ çıkarılıyor.
Gül yağı'nın en büyük alıcısı Fransızlar. Bunlar, gül yağı'nı kozmetik sanayiinde kullanıyorlar. Gül koksun veya kokmasın bütün parfümlerde bir miktar gül yağı oluyor, zira mübarek kokuyu kalıcı kılıyor. Ayrıca diğer maddeleri bir arada tutuyor, zamk görevi görüyor.
1984-85 yıllarında Bulgaristanda bir don oluyor. O sene Türkiye tek üretici durumuna çıkıyor. Eh bizimkiler uyanık ya, gül yağı'nın fiyatını hemen 6000 dolara çıkarıyor hiç hesapta yokken merkebin aklına karpuz kabuğu düşürüyorlar. Fransızlar anlaşma gereği o sene malı alıyor, ancak benzer krizlere hazırlık yapıyorlar. Fas, Cezayir ve Tunus’ta gülcülüğü teşvik ediyor, fabrikalar kuruyorlar. Daha da fenası gül yağı'nın sentetiğini yapmayı beceriyorlar. Zaten parfümler arasındaki fiyat farkları buradan kaynaklanıyor. Doğal maddelerden imal edilenler yüzlerce dolardan alıcı bulurken sentetikler kuruşlu paralara gidiyor.
Hasılı çok fazla nazlanmaya hakkımız yok. Artık güçlü rakiplerimiz var. Kaldı ki kozmetik firmaları “Yok arkadaş, bundan böyle gül yağı kullanmıyoruz” deme avantajını yakaladılar.
Anlayacağınız o ki gülcülerin tadı yok. Onlar her ne kadar “Baba bizi unuttu. Elimizden tutsa bu hale düşmezdik” deseler de küçülen dünyanın dengelerini görmek zorundalar. Ama, “Ben marka olacağım, parayı taşeronluktan değil kozmetikten kazanacağım!” diyebilirseniz mesele yok. Nitekim Ispartalılar gül yağı ve gülsuyu ile sınırlı üretim yelpazesini günden güne geliştiriyorlar. Gönlümüz Isparta’yı dünya kozmetiğine yön veren bir merkez olarak görmek istiyor. Zira üç liralık malı, otuza satmanın tek yolu var: “Bu!”
Gül yağı nasıl yapılır
Günlük ve sabah erken gül bahçelerinden toplanan gül çiçekleri fabrika gül ambarında, işletme gereği 500 kg.’lık öbekler halinde dizilerek üretime hazır hale getirilir. Çiçek kazanlarına 1500 litre su doldurularak (çiçek kazanlarında bulunan belirli seviyeye kadar su doldurularak) üzerine tartımla 500 kg. gül çiçeği basılır.
Kapaklar kapandıktan sonra, müberit eksperleri tarafından 2-3 Atmosfer su buharı basıncı altında destilasyona tabi tutulur. Yoğunlaşan yağlı su termostattan 30-35 derece altında ortalama 70-80 dakika damıtma yapılır. Bu işleme birinci destilasyon denir.
Gülbirlik 3 milyon 750 bin dolarlık ihracat yaptı
Kısa adı GÜLBİRLİK olan Isparta Gül, Gül yağı ve Yağlı Tohumlar Tarım Satış Koperatifleri Birliği, bu yıl 3 milyon 750 bin dolarlık gül yağı ihraç etti.
GÜLBİRLİK'in, kekik, laventa ve nane bitkileri üzerinde çalışma yapacağı öğrenildi. Fransa ve İsviçre'ye yaptıkları 120 günlük gezi hakkında bilgi veren GÜLBİRLİK Genel Müdürü Bolat Tamer, bu yıl elde ettikleri 550 kilo gül yağı ve 750 kilo gül konkreti ihraç ederek 3 milyon 750 bin dolar Isparta'ya girdi yaptıklarını söyledi. 10 günlük dış gezide rakipleri hakkında da araştırma yaptıklarını açıklayan Tamer, Fransa'da yaptıkları incelemelerde gülçiçeği üretiminde büyük artış olduğunu söyledi. Isparta'da yetişen kekik, laventa ve nane bitkileri üzerinde çalışmalara başlayarak yeni ürünler elde etme düşüncesinde olduklarını belirten Tamer, "Bu yıl topladığımız 2 bin ton gülçiçeğinin tamamını tükettik. Çiftçilerimize 4 trilyon 200 milyar dağıttık. Bu yıl beklentimizin altında bir verim aldık. Tarlada gülçiçeğinde yüzde 20'ye yakın bir kayıp yaşandı. Bu yıl fiyata herhangi bir artış yapmayarak istikrarı sağladık" açıklamasını yaparak, bugünden itibaren gelecek yıla hazırlık çalışmalarına başladıklarını kaydetti.
Isparta kozmetik başkenti adayı
Dünya gül ve gül yağı üretiminin yüzde 40'a yakınını karşılayan Isparta'nın kozmetik başkenti yapılması planlanıyor.
Gül ve gül yağı üretiminde dünyanın en önemli merkezlerinden Isparta'da kozmetik sektörünün yeterli gelişmediğini belirten AK Parti Isparta Milletvekili M. Emin Bilgiç, gülcüleri bir araya toplayarak Isparta'yı dünya markası yapacaklarını bildirdi. Gülcülükte kozmetik hammaddesi olan gül yağı üretildiğini belirten Bilgiç, sektörün birleşerek mamül madde üretimiyle dünyadaki 40 milyar dolarlık kozmetik pazarından daha fazla pay alması gerektiğini vurguladı.
Gül alanında daha derli toplu hareket edilmesi için Isparta'da üretim yapan 13 gül yağı ve 11 kozmetik üreticisini bir araya getirerek Gül, Aromatik Yağlar ve Kozmetik Derneği'ni kuracaklarını söyledi. Gül yağı'nın kozmetiğin en önemli hammaddesi olduğunu bildiren ve yüzyılı aşkın zamandır Isparta'da sadece gül yağı, katı gül yağı ve gülsuyu gibi ürünler üretildiğini belirten Bilgiç, artık kozmetik merkezi olmak için çaba göstereceklerini kaydetti. Önümüzdeki ay içerisinde Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından Aromatik Bitkiler Kongresi düzenleneceğini açıklayan Bilgiç, burada gül sektörünün de ele alınacağını kaydetti. Kongrenin ardından Isparta'da Gül, Aromatik Bitki Yağları ve Kozmetik Konferansı düzenleneceğini kaydeden Bilgiç, burada gülün Isparta ekonomisi için önemi ve yeni açılımların ele alınacağını aktardı. Dünya kozmetik pazarının 40 milyar dolar olduğuna dikkat çeken Bilgiç, "Isparta, bu pazardan sadece gül yağı satarak 20 milyon dolar para kazanıyor. Şu ana kadar bir araya gelinmediği için, yeni stratejiler geliştirilememiş. Biz bu birlikteliği sağladık. Bizim en kısa sürede kozmetiğe ağırlık vererek, dünya pazarından daha fazla pay almamız gerekiyor." şeklinde konuştu.
Gül topluyor kan ağlıyorlar
Gülcüler yatıp kalkıp Özallı yılları konuşuyor. O ara bir ton gül veren bir otomobil çekebilirmiş. Herkes gülcülüğe özenmiş ama o bolluk bir daha gelmemiş.
Dıştan bakarsanız hepsi aynı ama gülden güle fark var. Çiçek toprağını sevdi mi goncası bol, yağı gür oluyor. Maksat demet yapmak değil, yağ çıkarmak. Çuvalların dolu dolu olması güzel ama yağış, rüzgar ve ayaz yağa tesir ediyor. Bazen 3,5 ton gülden bir kilo yağ çıkıyor, bazen 6 ton bile yetmiyor. Bir dönümden 300 ila 500 kilo gül alınıyor. Şartları sağlanırsa bir ton çiçek almak da mümkün ama henüz buna yaklaşan yok. Gül nazlı bir ürün. Toplanır toplanmaz işlense gerek. Zira çuvallarda bekledi mi kızışıp kararıyor. Bu yüzden zamana karşı bir yarış tutturuyor, çuvalları alel acele kazana yetiştiriyorlar. .
Yağ ve su üstüne
Kazandan çıkan iki ürün var. Biri gül yağı, öbürü gülsuyu. Ancak bunlar sana bana düşmüyor. Ne ortalıkta dolanan gül yağları, gül yağı, ne de gülsuları, gülsuyu. Bir kere gülyağının dünya piyasalarındaki fiyatı belli. Eğer birisi size yağın gramını 5 dolardan aşağı teklif ediyorlarsa bilin ki esanstır. Zira bir kilo yağdan 50 kilo esans yapılır. Sonra o naylon şiselerdeki pembe sıvıların gülsuyu ile alâkası yok. Adamlar bir miktar gül esansını alkolde çözüp (yanlış duymadınız alkolde) sulandırıyor, toz pembe boyalara beleyip hafız amcama, hacı teyzeme çakıyorlar. Güzelim mescidler alkol ile yıkanıyor, güllaç, su muhallebisi ve aşure yiyenlerin nara atıp, türkü çığırası geliyor. Peki yağın yan ürünü olarak çıkan gülsuyu? Bunlar sadece gül işleyen firmalarda bulunuyor. Bu ürün zaten çok az, arayıp sorana veriliyor.
Ya devlet başa
Gülbirlik bir zamanlar devlet çiftliklerinden biriymiş. Zarar ettikçe Ankara kapılarına gider himmet dilenirmiş. Kurumda siyasiler söz sahibi imiş. İşin acı yanı Ankara’ya bağımlı olmak inanılmaz bir hantallık getirir, günübirlik kararlar için bile üç ay beklenirmiş. Gülbirlik başına buyruk kalınca ilk işi atıl personelden kurtulmak olmuş. Düşünün 200 kişinin işini 8 kişi görüyor. Beş bekçinin yerine bir bekçi bakıyor. Üstelik işi sadece kapı tutmak değil. Hem eksperlik yapıyor hem de hesap tutuyor. Birliğin günde 360 ton yaprak işleyecek gücü var. Var ama nerde o mal? Beş fabrikadan ikisi çalışsa yetiyor. Gül-Birlik artık siyasilerin paşa gönlünü hoş etmek zorunda değil. Bundan böyle ekonominin kurallarına uyacak ve takır takır rekabet yapacak. Ispartalılara sorarsanız “iyi olacak!”
Türkiye kaç sektörde başı çekiyor bilmiyoruz ama gül yağında tartışmasız lider. Peki ya dahası? Sahi Isparta kozmetikte bir dünya merkezi olabilir mi? Gül-Birlik şu haliyle bir hammadde üreticisi ve bundan ötesine hazır değil. Sentetik mamuller ve esans üzerine bir çalışması yok. Kaldı ki devlet desteği görmüyor, tanıtımda zorlanıyor, fuarlara katılamıyor. Hepsi bir yana bu ülkede ihracat çok zor. Adam yabancı. Elinde pasaportu var ama 100 gram yağ alıp dışarı çıkaramıyor. Bunun için dosya tanzim edilse gerek. Dosya dediğin şey 150 gram yağ parasına mal oluyor. Yani el kol bağlamak için ne lâzımsa yapılıyor ve Ankara pranga çözme yolunda tek adım atmıyor.
Çin işkencesi gibi
Gülbirlik Ticaret Müdürü Hasan Çelik: “Suudi Arabis-tan’a bir ihracat yaptım. Tam üç ay evrak tanzimi ile uğraştım. Bir kere Suudi Arabistan Standartları Enstütisinden SASO belgesi (TSE gibi bir şey) almak lazım. Ama yetki İsveç’te, İtalya’da, İngiltere’de... Bitmiyor, Hazine Ticaret Müsteşarlığı ayrı alem. Yazışmalar Antalya üzerinden yapılıyor. Önce dosya tanzim ediyorsunuz. Isparta Sanayii ve Ticaret odası “tamam” diyor. Isparta Valiliği, Sanayi ve Ticaret Odası’nın tamamına “tamam” diyor. Evrak Ankara’ya gidiyor. Ankara Valiliği uzun uzun imzanın Isparta Valisi tarafından atılıp atılmadığını inceliyor. Bu tespitini başka bir imzayla tasdik ediyor. Birisi “acaba” dese dön başa. Bazen konsolosluk kapısına geldiğimizde iş işten geçmiş oluyor. Her evrak için fatura bedeli üzerinden para ödeniyor. Onca zaman ve avuç dolusu dolar buhar oluyor.
Gülbirlik gül yağları'nı özel kalaylı bakır kaplar içine koyuyor ve yine çok özel sandıklara yerleştirip ihraç ediyor. Bir sandıkta 50 kilo yağ olduğunu düşünürseniz. Kucağınızda ikiyüz küsur bin dolarlık muhteşem bir servet yatıyor. Gül yağı altınla yarışıyor ama kıymeti bilinmiyor.”
alıntı