hareketsiz yaşam - sağlıklı yaşam - egzersizin yararlarıÇoğumuz oldukça hareketsiz yaşıyoruz, yürümek ya da bisiklete binrnek yerine arabaya binmeyi tercih ediyoruz, işyerimizde oturuyoruz ve akşamları kanepeye uzanıp televizyon izliyoruz. Ancak egzersiz yapmak hem fiziksel hem de duygusal sağlığımız açısından son derece önemlidir. Yaptığımız egzersizlerin kaslarımıza yararı vardır; gücümüzü ve dayanıklılığımızı artırırlar, kan dolaşımını ve solunumu hızlandımlar.
Bu egzersizler kandaki yağ oranını azaltmakla kalmayıp büyük yağ yuvarlaklarını (düşük yoğunluklu lipoproteinleri) daha kolay hareket eden ve arterleri tıkama eğilimi daha az olan ufak parçalara (büyük yoğunluklu lipoproteinlere) ayırır. Egzersiz yapmak zihinsel açıdan da yararlıdır. ihrıi canlandırıp güçlendirirken gerilimi azaltarak sinirleri rahatlatır.
Adrenalin ve noradrenalin gibi duyguları etkileyen maddelerin salgılanmasını sağlayan egzersizler Depresyon belirtilerini de ortadan kaldırırlar. Siz hiç, bir koşucunun çılgınlık yaptığını gördünüz mü? Koşucuların egzersizlerine bu denli bağlı olmalarının nedeni bu egzersizlerin kişinin duygusal durumunu dengede tutan endorfin ve enkefalin gibi maddelerin salgılanmasını sağlamalarıdır.
Egzersiz yapmaya başladığınızda vücudunuzda bir denge oluşur ve zihniniz rahatlar. Egzersizin çeşitli türleri vardır ve günlük yaşamda bunların her birine az da olsa zaman ayrılmalıdır. Ağırlık kaldırma, esneme ve yoga gibi "izotonik" sporlar kas gücü ve esnekliğini artırırlar. Bu sporların solunumu ve kan dolaşımını hızlandırmak gibi yararları yoktur, ancak kasların rahatlığı ve gücü açısından gereklidirler.
Isınrnanızı ve soğumanızı sağlayan esneme egzersizlerine her gün mutlaka zaman ayrılmalıdır. Aerobik, kaslara ve diğer organlara giden kandaki oksijen miktarını artırıcı roloynayan egzersizleri ifade eder.
Başka bir deyişle solunumu ve kalp atışlarını hızlandıran tüm aktiviteler aerobiktir. Aerobik dans, step, aerobik koşu, jogging, yürüyüş, bisiklete binrnek, yüzrnek ve kayak yapmak gibi. Bir aerobik egzersiz yaparken on beş dakika süreyle kalp atışınızı ölçmeli ve maksimum sonuçları almalısınız. (Sayfa 74'teki tabloya bakınız.) Aerobik egzersizler solunum sistemini ve kan dolaşımını etkilerler. Bu egzersizler kalp kaslarını güçlendirir, arterlerin ve damarların esnekliğini artırır, ve vücuttaki ve kandaki yağ oranını düşürürler.
Aerobik olmayan egzersizlerde ise bunun tam tersi bir durum söz konusudur. Bu egzersizlerde kısa süreli enerji patlamaları yaşanır. Bu egzersizlere örnek olarak kısa mesafe koşularını verebiliriz. Aerobik olmayan egzersizler de kas gücünü artırırlar ancak bunlar kan dolaşımını ve solunumu etkilemezler. Eğer bir egzersiz programı yapıyorsanız, yapmaktan hoşlanacağınız ve yapabileceğiniz aktiviteleri seçmeye çalışın. Böylece bu egzersizleri düzenli olarak yapmayı sürdürebilirsiniz.
Bazı insanlar egzersiz yaparken yalnız olmaktan hoşlanırlar. Bunlar nedeni bu şekilde sessizce düşünüp zihinlerindeki şeyleri boşaltabilmeleridir. Buna karşılık birçok insan da bir başka kişi ya da grupla birlikte egzersiz yapmayı tercilı eder, çünkü başka kişiler iyi birer motivasyon kaynağı olabilirler ya da bunu eğlenceli bir sosyalolaya dönüştürebilirler. Egzersiz yaparken dikkat etmeniz gereken bir diğer nokta bu aktivitelere ne kadar zaman ayırabileceğinizdir.
Eğer çok yoğun bir günlük programınız varsa hele bir de çok yorgunsanız egzersizlere boş vermeniz çok kolayolacaktır. Ancak şunu unutmamalısınız: Ne kadar fazla egzersiz yaparsanız yaşamınızdaki diğer aktivitelerle uğraşmak için o kadar fazla enerjiye sahip olursunuz.
Eğer yaşınız kırkın üzerindeyse ve pek hareketli bir yaşamınız yoksa, hamileyseniz ya da diğer bazı tıbbi sorunlar söz konusu ise bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuzla görüşmeli ve tam bir fiziki muayeneden geçmelisiniz. Egzersizlere yavaş yavaş başlamalı, zaman geçtikçe süresini ve yoğunluğunu artırmalısınız. Hareketlere başlamadan önce ısınmak şarttır. En az beş dakika süreyle kaslarınızı yavaş yavaş germelisiniz. Egzersizler yirmi, otuz dakika kadar, başka bir deyişle nabzınız belirlenen düzeye gelinceye kadar sürmelidir. Vücudunuzun soğuma süreci de önemlidir;
bunun için beş dakika kadar bir süre yürümeli ve esneme hareketlerini sürdürmelisiniz. Aşağıdaki tablo egzersizler sırasındaki ideal nabız atışlarınızı belirlemenize yardımcı olacaktır. Yetişkinlerin normalde dakikadaki nabız sayısı altmış seksen arasındadır.
Nabzınızı ölçmek için elinizin ilk üç parmağını bileğinize ya da boynunuza bastırarak kalp atışınızı hissedin. On beş saniye içindeki atış sayısını belirleyip bir dakikadaki atış sayısını bulmak için bu sayıyı dörtle çarpın.
Düzenli olarak egzersiz yapmaya başladığınızda, bundan sonra bu egzersizleri dört gözle bekleyeceksiniz ve bir seans kaçırdığınızda üzüleceksiniz demektir. Ancak egzersiz yaparken özellikle de aerobik egzersizler sırasında dikkatli olmanız gerekir. Bunun için aşağıda size bazı ipuçları verilmiştir.
* Hastaysanız, yorgunsanız ya da kendinizi kötü hissediyorsanız egzersiz yapmayın. Eğer egzersiz sırasında böyle bir durumla karşılaşırsanız hareketleri bırakın, yürüyerek ya da esneme hareketleri yaparak terinizi soğutun ve hareketlere bir iki gün ara verin.
* Eğer kaslarınızda ya da eklerlerinizde bir ağrı hisse diyorsanız egzersiz yapmaya birkaç gün ara verin ve daha sonra yavaş yapmaya başlayın.
* Kaslarınızın gerilmesini ya da zedelenmesini engellemek için egzersize başlamadan önce ısınma hareketleri yapın, sonra da mutlaka terinizi soğutun.
* Yemek yedikten sonra iki saat egzersiz yapmayın.
* Çok sıcak havada egzersiz yapmayın. Soğuk havalarda dışarıda egzersiz yapıyorsanız sıcak tutacak giysiler giyin ve terleseniz bile çıkarmayın. Üşürce, kaslarda krampa ve çekilmeye neden olabilir.
* Zahmetsiz kazanç olmaz, sözü bir yere kadar doğru olabilir, ancak yaptığınız egzersizlerin zorluk derecesini yavaş yavaş artırmalısınız. Bu konuda çok dikkatli olun; vücudunuzun ve zihninizin sesine kulak verin. Kapasitenizin üzerine çıkmamaya çalışın.