divan şiirlerinin özellikleri - divan şiirinde söz sanatları - divan şiirinin konularıDivan şiirinde içinde bulunulan dönemin yaşam tarzını, hayata bakış açısını, zevklerini ve sanat anlayışını bulmak mümkündür. Divan şiirinde sevgiliyi tasvir etme önemli bir özelliktir. Sevgili tasvir edilirken mazmun adı verilen benzetmeler çok fazla kullanılmıştır. Bu benzetmelerde sevgilinin kendi ve özellikle de yüzü aya benzetilmiştir. Sevgili aya benzetilmesinin yanında güneşe de benzetilmektedir. Sevgilinin yanakları gül ve laleye, boyunun uzunluğu ve incecikliği ile serviye, kaşları yaya kirpikleri oka, dişleri inciye, dudakları ise ab-ı hayata benzetilmektedir. Sevgiliye olan aşk ve muhabbet bu mazmunlarla anlatılırdı ve bunları ustaca kullanılabilen şairler iyi olarak adlandırılırdı.
Divan şiirinde sıkça görülen konulardan olan doğa kasidelerde ve mesnevilerde işlenmiştir. Divan şairi doğayı yalnızca kendisinin değil ustalarının da gözünden anlatır. Divan şiirinde bahar ve kış mevsimleri ayrı bir önem görmüştür ve bu iki mevsim ile ilgili olarak çok fazla şiir yazılmıştır. Hatta bu şiirler farklı isimlerle anılmıştır. Baharı anlatanlara bahariye, kışı anlatanlara ise şitaiye adı verilmiştir. Bahar kışın hükümdarlığına son veren bir hükümdar olarak düşünülmüştür. Bahariyelerin en güzel örneklerinden biri Baki’nin “Bahar Kasidesi”dir. Divan şairlerince yaşam kaynağı olarak görülen baharın anlatımında gül, bülbül, çimen, lale gibi kelimelere sıkça başvurulmuştur. Divan şiirinde dağ, deniz vb. doğanın unsurları çok fazla kullanılmadan hayali bir alem yaratılmıştır.
Divan edebiyatı nazım adı verilen şiirler ile şekillenmiştir. Bu şiirler Arap edebiyatının ölçüsü olan aruz ile yazılmıştır. Divan şiirinde peygamberimizin sözleri, kuran, dini karakterlerin sözleri, tasavvufi düşünceler gibi kaynağını İslam dininden alan konular işlenmiştir. Bu konular işlenirken beyit adı verilen iki mısradan oluşan nazım türü kullanılmıştır.
Divan şiirindeki söz sanatları
Divan şiiri halka hitap etmekten ziyade aydın zümrenin edebiyatı olduğu için söz sanatlarına çok önem verilmiştir. Hatta divan şiirinin amacını sanat yapmak olarak bile adlandırabiliriz. Hüsn-i talil ve teşbih sanatları divan şairlerinin en çok kullandıkları sanatlar olmuştur. Benzetme ya da diğer adı ile teşbih sanatı bir varlık ya da kavramı aralarında benzerlik bulunan başka bir varlık ya da kavramla ilişkilendirmeye denir. Hüsn-i talil ise sebebi bilinen bir olayı güzel bir nedene bağlamaya denir.
Divan şiirinde kullanılan başlıca sanatlar şunlardır: Teşbih, Mecaz-ı Mürsel, Mecaz,Telmih, İstiare, Tecahü’l-İ Arif, Leff Ü Neşr, Hüsn-İ Ta’lil, Kinaye, Teşhis, Tariz, İntak