QR kodla ödəniş etmək təhlükəsizdirmi?
Son güncelleme:
-
Salam dostlar! Son vaxtlar ölkəmizdə, xüsusən də Bakıda demək olar ki, hər addımda QR kodla ödəniş imkanları ilə qarşılaşırıq. Marketlərdə, kafelərdə, hətta taksilərdə belə "QR-la ödə" yazısını görmək adi hal alıb. Nağdsız ödənişlərin belə sürətlə inkişaf etməsi həyatımızı inanılmaz dərəcədə asanlaşdırır. Amma hər yeni texnologiyada olduğu kimi, burada da ağlımıza ilk gələn sual eynidir: QR kodla ödəniş etmək həqiqətənmi təhlükəsizdir? Bu gün bu mövzuya ətraflı şəkildə toxunmaq və bilməli olduğumuz vacib məqamları bölüşmək istəyirəm.
QR KOD SİSTEMİ NECƏ İŞLƏYİR VƏ RİSKLƏR NƏLƏRDİR?
Əslində, QR kodun özü sadəcə vizual formaya salınmış bir link və ya məlumatdır. Telefonunuzun kamerası ilə bu kodu oxutduqda, sizi müəyyən bir veb sayta və ya birbaşa bank tətbiqinə yönləndirir. Texnologiyanın özü kifayət qədər təhlükəsiz və şifrələnmiş infrastruktur üzərində qurulub. Lakin burada ən böyük təhlükə texnologiyanın özündən deyil, kiberfırıldaqçıların istifadə etdiyi yaradıcı üsullardan qaynaqlanır.
ƏN ÇOX QARŞILAŞILAN TƏHLÜKƏLƏR
- "Quishing" (QR Fırıldaqçılığı): Fırıldaqçılar real xidmət təklif edən şirkətlərin (məsələn, restoranların menyularındakı və ya parkomatların üzərindəki) orijinal QR kodlarının üstünə öz saxta QR kod etiketlərini yapışdırırlar. Siz fərqinə varmadan kodu oxutduqda ödəniş etdiyinizi düşünürsünüz, lakin pul birbaşa fırıldaqçının hesabına gedir.
- Zərərli Keçidlər və Casus Proqramlar: Bəzi saxta QR kodlar sizi elə bir sayta yönləndirə bilər ki, oradan telefonunuza avtomatik olaraq casus proqramlar yüklənər. Bu proqramlar isə arxa fonda işləyərək şəxsi məlumatlarınızı və bank şifrələrinizi oğurlaya bilər.
- Saxta Kampaniyalar: Sosial şəbəkələrdə "Hədiyyə qazanmaq üçün bu QR kodu oxut" və ya "Böyük endirim" başlığı altında paylaşılan şübhəli kodlar çox vaxt şəxsi məlumatlarınızı ələ keçirmək üçün hazırlanmış tələlərdir.
AZƏRBAYCANDA VƏZİYYƏT NECƏDİR?
Ölkəmizdə son illərdə m10, Birbank, Leo Bank və digər yerli ödəniş və bank sistemləri vasitəsilə QR ödənişləri həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Şad xəbər budur ki, bu rəsmi tətbiqlər daxilində edilən ödənişlər olduqca yüksək təhlükəsizlik standartları və iki-faktorlu təsdiqləmə ilə qorunur. Çünki əməliyyat birbaşa lisenziyalı bankın və ya ödəniş təşkilatının təhlükəsiz mühitində baş verir. Lakin xüsusilə küçədə, ictimai yerlərdə qarşımıza çıxan naməlum elanların üzərindəki QR kodları oxudarkən hər birimiz maksimum diqqətli olmalıyıq.
TƏHLÜKƏSİZLİYİMİZİ QORUMAQ ÜÇÜN NƏLƏRƏ DİQQƏT ETMƏLİYİK?
- QR kodu oxutmazdan əvvəl onun fiziki olaraq hər hansı bir etiketin üzərinə sonradan yapışdırılıb-yapışdırılmadığına əllə və ya gözlə diqqət yetirin. Şübhəli bir qat görsəniz, o koddan istifadə etməyin.
- Kodu oxutduğunuz zaman telefonunuzun ekranında görünən link ünvanını (URL) mütləq yoxlayın. Saytın adında şübhəli hərflər, fərqli sonluqlar və ya qəribə simvollar varsa, dərhal səhifəni bağlayın.
- Ödənişləri yalnız güvəndiyiniz rəsmi bank və ya ödəniş tətbiqlərinin daxilindəki QR skanerlərlə həyata keçirin. Sadə kamera tətbiqi ilə oxutduqda sizi yönləndirdiyi naməlum saytlara qarşı ikiqat ehtiyatlı olun.
- İctimai Wi-Fi şəbəkələrinə qoşulduğunuz zaman vacib maliyyə əməliyyatları və QR kod ödənişləri etməkdən çəkinin. Bu şəbəkələr kiberfırıldaqçılar tərəfindən asanlıqla izlənə bilir.
- Telefonunuzun əməliyyat sistemini və istifadə etdiyiniz bank tətbiqlərini hər zaman ən son versiyaya yeniləyin. Yenilənmələr təhlükəsizlik boşluqlarının bağlanması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Xülasə, dostlar, QR kodla ödəniş etmək öz-özlüyündə təhlükəli deyil, əksinə çox rahat, sürətli və müasir bir metoddur. Sadəcə olaraq, rəqəmsal dünyada təhlükəsizliyin böyük hissəsi bizim öz diqqətimizdən asılıdır. Bir neçə saniyəlik diqqət bizi böyük maliyyə itkilərindən qoruya bilər.
Bəs siz gündəlik həyatınızda QR ödənişlərdən aktiv istifadə edirsinizmi? Bu texnologiyaya güvəniniz hansı səviyyədədir? Başınıza gələn maraqlı bir hadisə və ya qarşılaşdığınız şübhəli bir məqam olubsa, şərhlərdə mütləq bölüşün, birlikdə müzakirə edək!