1858 Büyük Kokusu: Koskoca Londra Nasıl Kilitlendi?
Son güncelleme:
-
Selam arkadaşlar, geçen gece yine uyku tutmadı, İnternet'te belgeselden belgesele akarken tarihin en garip olaylarından birine denk geldim. Hani bazen evde banyodan ya da mutfak giderinden azıcık koku gelir de hepimizin siniri bozulur ya, adamlar 1858 yazında koskoca Londra'da kokudan sokağa çıkamamışlar. Baya bildiğiniz koca imparatorluğun başkenti resmen pes etmiş!
Olay tamamen kontrolsüz kentleşme ve teknoloji kurbanı olmakla ilgili aslında. O dönem sifonlu tuvaletler yeni yeni popüler oluyor, herkes evine taktırıyor ama altyapı hak getire. Bütün atıklar küt diye doğrudan Thames Nehrine akıyor. Bir de üzerine 1858 yazında öyle bir sıcak bastırıyor ki, nehir resmen devasa bir foseptik çukuruna dönüşüyor. Sıcakla pişen o pisliğin kokusu şehri öyle bir sarıyor ki tarih kitaplarına Büyük Koku (The Great Stink) diye geçmiş.
Koskoca İngiliz Parlamentosu Bile Kaçacak Yer Aradı
İşin en absürt tarafı ne biliyor musunuz? Koskoca milletvekilleri, aristokratlar falan "biz zenginiz, bize bir şey olmaz" diyememiş. Çünkü İngiliz Parlamento Binası tam da nehrin dibinde! Adamlar kokuyu engellemek için pencereleri dezenfektana ve kireçe batırılmış perdelerle kapatmışlar ama nafile. Koku o kadar dayanılmazmış ki koca koca adamlar mendillerle burunlarını kapatıp toplantıları yarıda kesip kaçmak zorunda kalmışlar.
Normalde altyapı işlerini yıllarca erteleyen, bütçe yok diye sallayan hükümet, kendi burunlarının kemiği sızlayınca sadece 18 günde devasa bir kanalizasyon kanunu çıkarıvermiş. Joseph Bazalgette diye bir mühendise tam yetki vermişler ve adam bugün bile hâlâ kullanılan o meşhur devasa Londra kanalizasyon ağını kurmuş. Yani bürokrasinin yumurta kapıya dayanmadan iş yapmayışı tarih boyunca hiç değişmemiş haha!
Aranızda bu olayı daha önce duyan var mıydı? Bazen eski dönem filmlerini izleyip "ah ne güzel zamanlarmış, saraylar, şık elbiseler" falan diyoruz ama adamlar resmen leş gibi kokunun içinde yaşıyormuş. Düşünsenize sabah uyanıyorsunuz ve bütün şehir foseptik kokuyor... Siz o dönem Londra'sında yaşasaydınız ne yapardınız, tası tarağı toplayıp köye kaçar mıydınız?