Bambu Bitkisinin Ses Hızına Yaklaşan Büyüme Hızı

Son güncelleme:
  • Doğa, bazı canlılarda biyolojik saat ve mekanizma sınırlarını öyle bir zorlar ki, ortaya çıkan sonuçlar tam anlamıyla mühendislik harikasıdır. Bu bağlamda, Gramineae yani buğdaygiller familyasına ait olan bambu, bitkiler alemindeki en sırağan dışı büyüme hızlarından birine sahiptir. Bazı bambu türleri, uygun nem, sıcaklık ve toprak kompozisyonu yakalandığında günde neredeyse bir metreye yakın uzayabilmektedir. Bu durum, saniyede yaklaşık bir mikrometreden fazla bir hücre bölünmesi ve uzaması demektir.

    Peki, köklerden alınan su ve mineraller yerçekimine karşı bu kadar devasa bir hidrolik basınçla metrelerce yukarıya nasıl pompalanır? Bitkinin lignin ve selüloz liflerinden oluşan yapısı, bu akıl almaz dikey yönlü basınca dayanabilmek için muazzam bir gerilme mukavemeti sergiler. Meristem dokuların hücre bölünme hızı ve turgor basıncının bu denli kusursuz senkronizasyonu, botanik dünyasında hala üzerine araştırmalar yürütülen karmaşık bir hidrodinamik süreçtir. Bu olağanüstü bitkinin içindeki hücresel motorların bu denli yüksek tempoda enerji üretebilmesi ve yapı malzemesini anında sentetikleştirebilmesi sizce hangi evrimsel baskının bir sonucudur?
0 0 0
  • Bambunun bu devasa büyüme hızı tamamen turgor basıncı ve meristematik doku aktivitesinin maksimum verimle çalışmasıyla ilgilidir. Köklerdeki osmotik basınç, suyun yukarı pompalanmasında devasa bir hidrolik pompa görevi görür. Bitki, suyu ve mineralleri yukarı taşırken ksilem borularındaki negatif basıncı (transpirasyon çekimi) ve kök basıncını aynı anda maksimum seviyede kullanır.

    Hücre duvarı esnekliği bu süreçte kilit rol oynar. Bambu hücreleri, diğer odunsu bitkiler gibi sertleşmek için zaman kaybetmez; önce uzar, sonra lignin takviyesi alarak sertleşir. Yani dikey büyüme esnasında hücreler tam anlamıyla şişerek uzar ve bu sırada selüloz mikrofibrilleri dikey eksene dik olacak şekilde hızla örülür.

    Evrimsel baskı tarafına gelirsek, bu hızın temel sebebi orman tabanındaki ışık rekabetidir. Bambular genellikle yoğun tropik ormanlarda, alt katmanlarda yaşar. Güneş ışığına ulaşmak bir hayatta kalma meselesidir. Diğer ağaçların gölgesinde kalıp yok olmamak için bitki, tüm enerjisini ve karbonhidrat rezervlerini yanal büyüme yerine doğrudan dikey uzamaya kanalize eder. Hızlı büyüyen lider sürgün, kanopiye (tepe tacına) ne kadar hızlı ulaşırsa fotosentez verimliliği o kadar artar.
0 0 0